İcra Mahkemesi ile Genel Mahkeme Farkı ve Haciz ile Keşif Ayrımı
Bu içerik Hukuksal Eğitim Akademik Komitesi tarafından güncel mevzuat ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda incelenip onaylanmıştır.
İcra ve İflas Hukuku, kendine özgü kurumları, mahkemeleri ve usulleriyle genel medeni usul hukukundan ayrılır. Bu durum, uygulamada bazı kavramların birbiriyle karıştırılmasına neden olabilir. Bu derste, iki temel ayrım üzerinde duracağız: İcra Mahkemesi ile Genel Mahkemenin görev ayrımı ve konuta girme usulü bakımından Haciz ile Keşif arasındaki farklar.
1. Görevli Mahkeme: İcra Mahkemesi mi, Genel Mahkeme mi?
Bir uyuşmazlığın çözümünde doğru mahkemeye başvurmak, dava şartıdır. İcra ve İflas Kanunu, hangi işlerin icra mahkemesinde, hangilerinin ise genel mahkemelerde görüleceğini belirlemiştir. Temel ayrım, uyuşmazlığın takip hukukuna mı yoksa maddi hukuka mı ilişkin olduğudur.
İcra mahkemesi, icra ve iflas dairelerinin işlemlerini denetleyen, takip hukukuna ilişkin uyuşmazlıkları basit ve hızlı bir şekilde çözen, sınırlı yetkili bir mahkemedir. Genel mahkemeler ise (Asliye Hukuk, Sulh Hukuk vb.) maddi hukuka dayalı uyuşmazlıkları geniş yetkilerle ve her türlü delili değerlendirerek karara bağlar.
| Özellik | İcra Mahkemesi | Genel Mahkeme |
|---|---|---|
| Görev Alanı | Takip hukukuna ilişkin uyuşmazlıklar (Şikayet, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi, istihkak vb.) | Maddi hukuka ilişkin davalar (Menfi tespit, istirdat, itirazın iptali, tapu iptal tescil vb.) |
| Yargılama Usulü | Kural olarak yazılı belge üzerinden, basit ve seri yargılama | Her türlü delilin (tanık, yemin, bilirkişi, keşif) serbestçe değerlendirildiği, daha kapsamlı yargılama |
| Yetkileri | Sınırlıdır. Kural olarak tanık dinleyemez, yemin teklif edemez, bilirkişi incelemesi yaptıramaz. | Geniş yetkilidir. Tüm delil araçlarını kullanabilir. |
| Karar Türü | Görevine giren bir işte talebi kabul veya red eder. Görevsizlik kararı veremez. | Görevine girmeyen bir iş icra mahkemesinin görevindeyse görevsizlik kararı verir. İcra mahkemesine genel mahkemenin görevine giren bir dava açılırsa davanın usulden reddine karar verilir. |
ÖSYM Tuzağı
İcra mahkemesinin "kural olarak bilirkişi incelemesi yaptıramayacağı" bilgisi genel bir doğrudur. Ancak bu kuralın istisnaları sınavlar için kritik öneme sahiptir. Örneğin, icra dairesinin yaptığı kıymet takdirine karşı şikayet yoluyla icra mahkemesine başvurulduğunda, mahkeme uyuşmazlığı çözmek için bilirkişi incelemesi ve keşif yaptırabilir (İİK m. 128/A). Bu istisnayı bilmek, sizi pek çok adaydan bir adım öne taşıyacaktır.
2. Konuta Girme: Haciz mi, Keşif mi?
Borçlunun konutuna girilmesi, Anayasa ile korunan konut dokunulmazlığı ilkesi nedeniyle sıkı usul kurallarına bağlanmıştır. Haciz ve keşif işlemleri için konuta girme usulleri sıkça karıştırılır.
Yukarıdaki şemadan da anlaşılacağı üzere temel fark, işlemi yapan merci ve kararın niteliğindedir.
| Özellik | Keşif (Değer Tespiti vb.) | Haciz |
|---|---|---|
| Yetkili Merci | Mahkeme (Hakim başkanlığında) | İcra Dairesi (İcra Memuru) |
| Karar | Mahkemenin verdiği "keşif kararı" yeterlidir. | İcra müdürünün kararı tek başına yeterli değildir; icra hakiminin onayı zorunludur (İİK m. 79/3). |
| Gerekçe | Keşif, bir yargılama faaliyetidir ve hakim tarafından yürütülür. Bu nedenle hakim, kendi yönettiği bir işlem için ayrıca kendisinden/başka bir merciden izin almaz. | Haciz, bir idari işlemdir ve icra memuru tarafından yürütülür. Konut dokunulmazlığını ihlal etmemek için yargısal bir denetim (hakim onayı) öngörülmüştür. |
| İlgilinin Yükümlülüğü | Keşfe katlanma zorunluluğu vardır (HMK m. 291). | Hacze engel olunması durumunda zor kullanılabilir (İİK m. 80). |
Pratik Testi
İcra dairesince takdir edilen kıymete itiraz üzerine icra mahkemesince yapılacak keşif için borçlunun konutuna girilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?