Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunda Etkin Pişmanlık (TCK 110): 'Şahsa Zarar' Kavramı

Giriş: TCK m. 110 ve Kafa Karıştıran O 'Tek' Şart

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu (TCK m. 109), kişilerin hareket özgürlüğünü koruyan temel suç tiplerinden biridir. Kanun koyucu, bu suçun işlenmesinden sonra failin pişmanlık göstererek mağdurun daha fazla zarar görmesini engellemesini teşvik etmek amacıyla TCK m. 110'da özel bir etkin pişmanlık hali düzenlemiştir. Ancak bu düzenlemenin en kritik ve en çok karıştırılan şartı, 'mağdurun şahsına bir zarar dokunmaksızın' serbest bırakılmasıdır. Peki, bu 'şahsa zarar' ne anlama gelir? Hürriyeti kısıtlanan mağdurun aynı zamanda soyulması (yağma) veya darp edilmesi (kasten yaralama) durumunda bu hüküm uygulanabilir mi? Bu yazıda, Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararları ışığında bu kavramı netleştireceğiz.

Etkin Pişmanlık (TCK m. 110) Şartları

TCK m. 110'a göre, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu işleyen failin cezasında indirim yapılabilmesi için şu şartların bir arada bulunması gerekir:

Suç Tamamlanmış Olmalı: Eylem, gönüllü vazgeçme aşamasını geçmiş ve suç tamamlanmış olmalıdır.
Soruşturma Başlamamış Olmalı: Fail, mağduru henüz suç yetkili makamlarca öğrenilmeden ve soruşturmaya başlanmadan önce serbest bırakmalıdır.
Kendiliğinden Serbest Bırakma: Serbest bırakma, failin kendi hür iradesi ve gerçek bir pişmanlığı ile gerçekleşmelidir. Yakalanacağını anladığı için serbest bırakma bu kapsama girmez.
Güvenli Bir Yerde Serbest Bırakma: Mağdur, fiziksel veya manevi olarak başka bir tehlikeye maruz kalmayacağı güvenli bir yere bırakılmalıdır.
Mağdurun Şahsına Zarar Verilmemiş Olmalı: İşte en kritik şart budur. Fail, hürriyetinden yoksun bıraktığı mağdurun şahsına bir zarar vermemiş olmalıdır.

Yargıtay'a Göre "Şahsa Zarar" Kavramı: Dar Yorum Esastır

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, önüne gelen uyuşmazlıklarda 'şahsa zarar' kavramını ısrarla dar yorumlamaktadır. Bu yorumun temelinde, 765 sayılı eski TCK ile 5237 sayılı yeni TCK arasındaki terminoloji farkı yatmaktadır.

Eski TCK (m. 180/2): Etkin pişmanlık için "herhangi bir zararı dokunmaksızın" ve "tasarladığı amaca erişmeksizin" şartlarını arıyordu. Bu nedenle, failin mağduru kaçırıp fidye alması veya malını yağmalaması gibi durumlarda hem 'amaca ulaştığı' hem de 'herhangi bir zarar verdiği' için indirimden yararlanamıyordu.
Yeni TCK (m. 110): Kanun koyucu bilinçli bir değişiklikle "tasarlanan amaca ulaşmama" şartını kaldırmış ve "herhangi bir zarar" ifadesini "mağdurun şahsına zarar" olarak değiştirmiştir.

YCGK'ya göre (2011/64 K. ve 2018/692 K.) bu değişiklik, etkin pişmanlığın uygulama alanını genişletme iradesini göstermektedir. Bu bağlamda:

'Mağdurun şahsına zarar' kavramından anlaşılması gereken, mağdurun vücut bütünlüğüne (kasten yaralama, işkence vb.) ve cinsel dokunulmazlığına (cinsel saldırı vb.) yönelik zararlardır. Mağdurun malvarlığına yönelik (yağma, hırsızlık) veya manevi zararları bu kapsama girmez.

ÖSYM Tuzağı

TCK m. 110'daki 'mağdurun şahsına zarar' ifadesini, mağdura verilen her türlü (maddi, manevi) zararı kapsayacak şekilde geniş yorumlamayın! Yargıtay, bu ifadeyi yalnızca vücut bütünlüğü ve cinsel dokunulmazlığa yönelik zararlar olarak dar yorumlamaktadır. Bu nedenle, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma eylemi sırasında mağdura karşı ayrıca yağma suçu işlenmesi, tek başına etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez. Ancak kasten yaralama gibi vücut bütünlüğüne yönelik bir suç işlenirse, 'şahsa zarar' şartı ihlal edilmiş olur ve etkin pişmanlık uygulanamaz.

Kavram Farkı Tablosu: Eski TCK vs. Yeni TCK

Özellik	765 Sayılı TCK m. 180/2	5237 Sayılı TCK m. 110
Zarar Kavramı	"Herhangi bir zarar" (Geniş Yorum)	"Mağdurun şahsına zarar" (Dar Yorum: Vücut bütünlüğü, cinsel dokunulmazlık)
Amaç Şartı	"Tasarlanan amaca erişmeksizin" şartı vardı.	Amaca ulaşılıp ulaşılmamasından bahsedilmez.
Pratik Sonuç	Failin KHKK suçunu işleyerek başka bir amaca (örn: yağma) ulaşması indirime engeldi.	Failin KHKK suçunu işleyerek başka bir amaca (örn: yağma) ulaşması, eğer şahsa fiziki/cinsel zarar vermemişse indirime engel değildir.

TCK m. 110 Uygulama Süreç Şeması

Pratik Testi

Fail (A), mağdur (M)'yi bir depoya kapatarak hürriyetinden yoksun kılmış, bu sırada M'nin cüzdanındaki parayı da zorla almıştır. Birkaç saat sonra pişman olan (A), henüz olaya ilişkin bir soruşturma başlamadan M'yi evinin yakınında güvenli bir yerde serbest bırakmıştır. M'ye karşı herhangi bir fiziksel şiddet veya cinsel saldırıda bulunulmamıştır. Bu durumda, (A)'nın kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu açısından TCK m. 110'daki etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanma olasılığı hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?