ÖSYM Anayasa Hukuku Soru Tipleri: Yargı Organları ve İlkeleri
Bu içerik Hukuksal Eğitim Akademik Komitesi tarafından güncel mevzuat ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda incelenip onaylanmıştır.
ÖSYM Soru Tiplerine Göre Yargı Konusuna Yaklaşım
Anayasa Hukuku'nun Yargı bölümü, ÖSYM'nin sıkça soru sorduğu, ezber ile yorumu birleştiren kritik bir konudur. Bu bölümde başarılı olmak için sadece bilgi sahibi olmak yetmez, aynı zamanda ÖSYM'nin soru sorma tarzını bilmek ve tuzaklara karşı hazırlıklı olmak gerekir. İşte en yaygın soru tiplerine göre Yargı konusuna nasıl çalışmanız gerektiği.
1. Soru Tipi: "Hangisi Yüksek Mahkemelerden Biridir/Değildir?"
Bu soru tipi, temel bilgi düzeyini ölçer ve genellikle adayların en çok düştüğü tuzaklardan birini içerir.
1982 Anayasası'na göre Türkiye'de 4 adet yüksek mahkeme bulunmaktadır:
- Anayasa Mahkemesi (Any. md. 146)
- Yargıtay (Any. md. 154)
- Danıştay (Any. md. 155)
- Uyuşmazlık Mahkemesi (Any. md. 158)
ÖSYM Tuzağı: Sayıştay'ın Durumu
Sayıştay, 1982 Anayasası'nın "Yargı" bölümünde düzenlenmesine rağmen bir yüksek mahkeme değildir. Görevi, TBMM adına idarelerin gelir ve giderlerini denetlemek ve sorumluların hesaplarını kesin hükme bağlamaktır. Bu denetim, yargısal bir faaliyetten çok, idari nitelikte özel bir denetimdir. ÖSYM, seçeneklere Sayıştay'ı ekleyerek adayları yanıltmayı hedefler.
Pratik Testi
1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisi yüksek mahkemeler arasında yer almaz?
2. Soru Tipi: "Öncüllü" Bilgi Soruları (Üye Seçimi ve Görev Süreleri)
ÖSYM, yüksek mahkemelerin ve HSK'nin üye seçim süreçleri ile görev sürelerini öncüllü sorularda sıkça test eder. Bu bilgileri bir tablo halinde öğrenmek, akılda kalıcılığı artırır.
| Kurum / Mahkeme | Üye Seçimi | Görev Süresi ve Notlar |
|---|---|---|
| Anayasa Mahkemesi | 3 üyeyi TBMM, 12 üyeyi Cumhurbaşkanı seçer. | Üyeler 12 yıl için seçilir. Bir kimse iki defa seçilemez. |
| Yargıtay | Üyelerinin tamamını Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) seçer. | Üyeler 12 yıl için seçilir. Bir kimse iki defa seçilemez. |
| Danıştay | Üyelerinin 3/4'ünü HSK, 1/4'ünü Cumhurbaşkanı seçer. | Üyeler 12 yıl için seçilir. Bir kimse iki defa seçilemez. |
| Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) | 13 üyeden oluşur. Adalet Bakanı (Başkan) ve ilgili Bakan Yardımcısı doğal üyedir. 7 üyeyi TBMM, 4 üyeyi Cumhurbaşkanı seçer. | Seçilen üyelerin görev süresi 4 yıldır. Süresi biten üye yeniden seçilebilir. |
Pratik Testi
1982 Anayasası'na göre Yargıtay üyelerini aşağıdakilerden hangisi seçer?
Pratik Testi
I. Cumhurbaşkanı II. TBMM III. Yargıtay 1982 Anayasası'na göre yukarıdakilerden hangileri Hâkimler ve Savcılar Kuruluna üye seçer?
3. Soru Tipi: Kavram ve Yorum Soruları (Kanuni Hâkim Güvencesi)
Bu soru tipi, sadece ezber bilginin yeterli olmadığı, temel bir anayasal ilkenin özünü anlayıp anlamadığınızı ölçer.
Kanuni (Tabii) Hâkim Güvencesi: Bu ilke, bir kimsenin, uyuşmazlık veya suç ortaya çıktıktan sonra sadece o olaya veya kişiye özgü olarak kurulmuş bir mahkeme önüne çıkarılamayacağını ifade eder. Temel kural şudur: Bir uyuşmazlık, meydana geldiği tarihte yürürlükte olan kanuna göre görevli olan mahkeme tarafından çözülmelidir. Bu, yargının tarafsızlığının en temel güvencelerinden biridir.
Dikkat Edilmesi Gereken İstisna: Dava açıldıktan sonra yürürlüğe giren yeni bir kanun, davaya bakmakta olan mahkemeyi görevsiz hale getirmişse, mahkeme görevsizlik kararı vermek zorundadır. Bu durum, kanuni hâkim ilkesinin bir istisnası olarak kabul edilir ve kazanılmış hak oluşturmaz.
Pratik Testi
Bir hukuki uyuşmazlık ortaya çıktıktan sonra, bu uyuşmazlığı çözmek üzere özel olarak yeni bir mahkeme kurulmasını engelleyen temel anayasal ilke aşağıdakilerden hangisidir?