--- title: "Acele hal nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/acele-hal" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Acele hal **Kısaca:** Acele hal, 4 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.551 · birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi: Birlikte hareket etmek üzere atanmış görevlilerin dahi, gecikmesinde sakınca bulunan işlerde tek başına gerekli işlemi yapabilmesini sağlayan istisnai durumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-551) - HMK m.402 · delil tespiti talebi ve karar: Gecikmesinde tehlike bulunan ve talep sahibinin haklarının korunması için zorunluluk oluşan durumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-402) - DMK m.11 · devlet memurlarının görev ve sorumlulukları: Kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin korunması için olağanüstü durumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-11) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.243 – Tanığın davet edilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-243): Tanığın bir hafta süreye bağlı olmaksızın duruşmadan önce gelmesine karar verilmesini gerektiren olağanüstü durumdur. Maddede acele hâlin neyi kapsadığı tanımlanmamış, takdire bırakılmıştır. - HMK m.402 – Delil tespiti talebi ve karar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-402): Gecikmesinde tehlike bulunan ve talep sahibinin haklarının korunması için zorunluluk oluşan durumdur. Bu halde karşı tarafa tebligat yapılmadan tespit yapılabilir. - HMK m.403 – Acele hâllerde tespit (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-403): Talep sahibinin haklarının korunması bakımından karşı tarafa tebligat yapılmadan delil tespitinin zorunlu olduğu durumdur. Somut olayın koşullarına göre değerlendirilir; delilin kaybolma veya gösterilmesinde güçlük tehlikesi bu zorunluluğu doğurabilir. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.551 – II. Birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-551): Birlikte hareket etmek üzere atanmış görevlilerin dahi, gecikmesinde sakınca bulunan işlerde tek başına gerekli işlemi yapabilmesini sağlayan istisnai durumdur. Hangi işlemin acele sayılacağı somut olaya göre değerlendirilir. ### Devlet Memurları Kanunu - DMK m.11 – Devlet memurlarının görev ve sorumlulukları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-11): Kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin korunması için olağanüstü durumdur. Bu hâllerde kanunla gösterilen istisnalar saklıdır ve maddedeki genel usul uygulanmaz. ### Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu - Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu m.23 – Milli güvenlik açısından yayınların menedilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2954-sayili-turkiye-radyo-ve-televizyon-kanunu/madde-23): Men kararının yazılı olarak verilmesi kuralının istisnasıdır. Bu hâlde karar sözlü iletilebilir, ancak en kısa sürede yazıyla tekrarlanmalıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Olağan hal / acele hal** (DMK m.11): Olağan hâlde memur, emri hukuka aykırı gördüğünde yukarıdaki bildirim ve yazılı yenileme usulünü izler. Acele hâllerde kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin korunması amacıyla kanunla gösterilen istisnalar uygulanır. Acele hâlde kanunla öngörülen istisna saklıdır; bu istisna maddedeki genel usulün yerini alabilir, ancak istisnanın kaynağı ayrıca kanunda aranmalıdır. - **Birlikte hareket / Acele hal** (TMK m.551): Görevliler birlikte hareket etmek üzere atanmışsa, genel kural ortak karardır. Acele hallerde her görevli gerekli işlemi tek başına yapabilir. Acil işlemlerde ortak karar beklenmez; olağan işlemlerde birlikte hareket gerekir. - **Genel tebliğ süresi / acele hâl** (HMK m.243): Davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmesi gerekir. Acele hâllerde mahkeme tanığın daha önce gelmesine karar verebilir. Acele hâl kararı bir haftalık süreyi kısaltır; bu kararın dayanağı mahkemece takdir edilir ve kararda belirtilir. - **Dava açma / Acele hâl** (TMK m.462): Dava açma, sulh, tahkim ve konkordato için normal hâlde vesayet makamının izni gerekir. Acele hâllerde vasinin geçici önlem alma yetkisi saklı kalmak üzere, izin aranmaksızın geçici önlem alınabilir. Acele durumda geçici önlem izinsiz alınabilir, ancak kalıcı dava ve sulh işlemleri için izin gerekir. - **Acele hâl / olağan hal** (TMK m.625): Acele hâl bulunduğunda davaya devam edilebilir veya yeni dava açılabilir. Acele hâl yoksa defter devam ederken dava sürdürülemez ve yeni dava açılamaz. Acele hâlde dava yasağı kalkar; aksi halde dava yasağı uygulanır. - **Merkeze ait il memurunun yıllık mezuniyeti / acele hal mezuniyeti** (5442 s. K. m.13): Yıllık mezuniyet, mensup olunan bakanlık veya genel müdürlük tarafından verilir ve valilik yalnızca iş'ar eder. Acele hallerde valiler kendileri 15 güne kadar mezuniyet verebilir. Valinin doğrudan verebildiği izin süresi 15 gün ile sınırlıdır; daha uzun izin mensup kurum tarafından verilir. ## İlgili konular - Delil tespiti ve diğer geçici hukuki korumalar (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/delil-tespiti-ve-diger-gecici-hukuki-korumalar - Vasiyeti yerine getirme görevlisi (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/vasiyeti-yerine-getirme-gorevlisi - Tanık gösterme şekli (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tanik-gosterme-sekli ## İlgili terimler [Resen tebliğ](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/resen-teblig) · [Konusu suç teşkil eden emir](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/konusu-suc-teskil-eden-emir) · [Delil tespiti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/delil-tespiti) · [Davetiye](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/davetiye) · [Yaklaşık ispat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yaklasik-ispat) · [Âmir](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mir) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.