--- title: "Adalet müfettişi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adalet-mufettisi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Adalet müfettişi **Kısaca:** Adalet müfettişi, 3 kanunda 9 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - Anayasa m.144 · adalet hizmetlerinin denetimi: Hem denetim hem de araştırma, inceleme ve soruşturma işlemlerini yapmakla görevli kişilerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-144) - Av. K. ek m.4 · denetim: Bu idari ve mali denetimi yapmakla görevlendirilen kişilerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1136-sayili-avukatlik-kanunu/ek-madde-4) - 2802 s. K. m.100 · adalet müfettişlerinin görevleri: Hâkim ve savcıların görevlerini, adalet hizmetlerini ve ilgili birimleri denetleyen, araştırma, inceleme ve soruşturma yapan görevli. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-100) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.24 – Müfettişlerce verilecek hal kağıtları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-24): Adalet Bakanlığı bünyesinde görevlendirilerek hakim ve savcıların denetimini yapan personeldir. Maddeye göre hal kağıdını düzenleyen kişi odur. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.82 – Soruşturma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-82): Adalet Bakanlığı bünyesinde inceleme ve soruşturma yapmakla görevli kişidir. Bakan, inceleme ve soruşturmayı bu kişiler eliyle yaptırabilir. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.83 – Önceden izin alınmasını gerektirmeyen haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-83): Adalet Bakanlığı teftiş ve denetim görevini yürüten, hâkim ve savcıların denetim veya soruşturmasını yapan kişidir. Madde bu kişilerin öğrendiği konulara ilişkin istisna getirir. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.93/A – Tazminat davaları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-93a): Adalet Bakanlığı teftiş kadrosunda görev yapan ve yetkilerini kullanırken işlem ve faaliyette bulunan görevlidir. Madde metni, bu görevlilerin yetki kullanımıyla yaptığı işlemleri kapsar. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.99 – Teftiş Kurulu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-99#f1): Teftiş Kurulunun asli kadrosunu oluşturan, sınıf, derece ve görev unvanları kanuna bağlı (1) ve (2) sayılı cetvellerde gösterilen personeldir. Unvanları bu cetvellere göre belirlenir. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.100 – Adalet müfettişlerinin görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-100#f2-cc): Hâkim ve savcıların görevlerini, adalet hizmetlerini ve ilgili birimleri denetleyen, araştırma, inceleme ve soruşturma yapan görevli. Maddede görev alanı bentler halinde sınırlanmıştır. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.101 – Adalet müfettişlerinin yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-101): Hakim ve savcıların denetimi, araştırma, inceleme ve soruşturma işlemlerini yürüten kişidir. Bu madde bakımından yetkiler, görevlerini yerine getirirken kullanılır. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.144 – G. Adalet hizmetlerinin denetimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-144): Hem denetim hem de araştırma, inceleme ve soruşturma işlemlerini yapmakla görevli kişilerdir. Madde, bu işlemlerin yapılmasını bu müfettişlere bırakmıştır. ### Avukatlık Kanunu - Av. K. ek m.4 – Denetim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1136-sayili-avukatlik-kanunu/ek-madde-4): Bu idari ve mali denetimi yapmakla görevlendirilen kişilerdir. Denetimi yürüten organ, Adalet Bakanlığının müfettişleridir. ## Karıştırılan kavramlar - **Adalet müfettişi ile daha kıdemli hakim veya savcı** (2802 s. K. m.82): Adalet müfettişi, Adalet Bakanlığı bünyesinde kadrosu bulunan ve inceleme görevine yetkili kılınmış kişidir. Daha kıdemli hakim veya savcı, meslekten gelen ve soruşturulan kişiden kıdemli bir yargı mensubudur. Bakan soruşturmayı iki gruptan birine yaptırabilir; ikinci yolda kıdem farkı görevlendirmenin geçerlilik koşuludur. - **Soruşturma yapan hakim veya savcı / adalet müfettişi yetkileri** (2802 s. K. m.82): Soruşturmayı yürüten hakim ve savcı, 101. maddedeki adalet müfettişi yetkilerini kullanır. Adalet müfettişinin kendi görevlendirmesinden doğan yetkisi, mesleki statüsüne dayanır. Yetkiler kaynağına göre değişmez; soruşturmayı yürüten her iki grup da 101. maddedeki yetkilerle donatılmıştır. - **Cumhuriyet savcılığı teftişi / adalet müfettişi teftişi** (1512 s. K. m.122): Cumhuriyet savcılığı teftişi, noterliğin bağlı olduğu savcılık tarafından yılda en az bir kez yapılır ve devamlı denetimin bir parçasıdır. Adalet müfettişi teftişi, Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliğine göre yapılır ve müfettişin görevlendirilmesine dayanır; metinde süre öngörülmemiştir. İki teftiş ayrı yoldan yürür; biri diğerinin yerini tutmaz. Adalet müfettişi teftişinde yönetmelikteki usul uygulanır. - **Adalet müfettişi ve Cumhuriyet savcısının muhafaza yetkisi / Türkiye Noterler Birliğinin denetimi** (1512 s. K. m.122): Adalet müfettişi ve Cumhuriyet savcısı, teftiş sırasında evrak, defter ve cilt bentlerini doğrudan daire içinde muhafaza altına alabilir. Türkiye Noterler Birliği ise gözetim ve denetimini birlik, noter odası yönetim kurulu üyeleri veya denetleme kurulu üzerinden yürütür. Birincisi bir kamu makamının teftiş sırasındaki tedbiridir ve lüzuma bağlıdır; ikincisi Birliğin kendi iç gözetim faaliyetidir ve muhafaza yetkisi içermez. - **Adalet müfettişi / Cumhuriyet savcısı** (1512 s. K. m.124): Adalet müfettişi, idari denetim yetkisiyle soruşturmayı yürütür. Cumhuriyet savcısı, adli soruşturma yetkisiyle soruşturmayı yürütür. Bakanlık soruşturmayı hangisine yaptıracağını seçer; madde ikisini eşdeğer olarak sayar. - **Adalet müfettişi / mahalli Cumhuriyet Savcısı** (1512 s. K. m.154): Dosyayı Adalet müfettişi düzenlerse dosya doğrudan Adalet Bakanlığına tevdi edilir. Dosyayı mahalli Cumhuriyet Savcısı düzenlerse yine aynı yola girer; maddede iki ihtimal için de aynı sonuç öngörülmüştür. Maddede iki hal için de tevdi usulü aynıdır; fark yalnızca dosyayı düzenleyen makamdadır. ## İlgili konular - Yargı: genel hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/yargi-genel-hukumler ## Örnek kararlar - 2018/118 E., 2023/180 K., 26.10.2023 — ilgili: 2802 s. K. m.99, 2802 s. K. m.100 - İkinci Bölüm, 2014/2889 E., 25.01.2018 — ilgili: 2802 s. K. m.100, 2802 s. K. m.101 - Ceza Genel Kurulu, 2014/277 E., 2014/476 K., 04.11.2014 — ilgili: 2802 s. K. m.83 ## İlgili terimler [Devlet aleyhine tazminat davası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/devlet-aleyhine-tazminat-davasi) · [Gizli sicil dosyası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gizli-sicil-dosyasi) · [İnceleme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/inceleme) · [Sübut delili](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/subut-delili) · [İç denetçi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ic-denetci) · [Mali denetim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mali-denetim) · [İstinabe](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-stinabe) · [Mülga hüküm](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mulga-hukum) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.