--- title: "Akıl hastalığı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/akil-hastaligi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Akıl hastalığı **Kısaca:** Tıbbi anlamda her hastalık değil, kişinin evlenme iradesini ve sonucunu değerlendirme yeteneğini etkileyen sürekli zihinsel bozukluk anlaşılmalıdır. (TMK m.133) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.133 – III. Akıl hastalığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-133): Ayırt etme gücünü ortadan kaldırmayan akıl hastalığı, bu maddenin kapsamını oluşturur. Tıbbi anlamda her hastalık değil, kişinin evlenme iradesini ve sonucunu değerlendirme yeteneğini etkileyen sürekli zihinsel bozukluk anlaşılmalıdır. - TMK m.165 – V. Akıl hastalığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-165): Ayırt etme gücünü ya da ortak hayatı sürdürme yeteneğini etkileyecek nitelikte, sürekli ya da tekrarlayan zihinsel bozukluk olarak anlaşılır. Her tıbbi hastalık bu anlamda akıl hastalığı sayılmaz; hastalığın kişinin davranışını ve evlilik birliğini etkileyecek düzeyde olması gerekir. - TMK m.405 – I. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-405#f1): Sürekli tarzda ortaya çıkan normal dışı zihinsel durumdur. Kısıtlama sebebi olabilmesi için maddede aranan diğer koşullarla birlikte bulunması gerekir; tek başına yeterli değildir. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.32 – Akıl hastalığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-32#f1): Kişinin algılama ve irade yeteneğini etkileyen psikolojik bozukluk olarak anlaşılır. Kanun akıl hastalığını tek tek saymaz; hangi rahatsızlığın bu niteliği taşıdığı tıbbi tespite bağlıdır. Hastalığın varlığı tek başına yeterli değildir; fiil bakımından kusur yeteneğine etkisinin de belirlenmesi gerekir. ## Karıştırılan kavramlar - **Ayırt etme gücünü ortadan kaldıran / kaldırmayan akıl hastalığı** (TMK m.133): Ayırt etme gücünü ortadan kaldıran akıl hastalığında kişi evlenme ehliyetine sahip değildir ve ehliyet hükümleri (m.125) uygulanır. Ayırt etme gücünü ortadan kaldırmayan akıl hastalığında kişinin ehliyeti vardır; ancak bu madde uyarınca evlenme engeli oluşur. Ehliyetsizlik hâlinde evlenme mutlak butlanla geçersiz olur; ayırt etme gücü kalmamış ama engel rapor ile kalkabilen hâlde evlenme raporla mümkün olur. - **Akıl hastalığı / akıl zayıflığı** (TMK m.133): Bu maddedeki akıl hastalığı kişinin evlenme engelini oluşturur. Akıl zayıflığı, kısıtlama sebebi olarak m.405 kapsamında düzenlenmiştir ve bu madde kapsamında açıkça yer almaz. Akıl zayıflığı bakımından evlenme engeli olarak bu maddenin uygulanıp uygulanmayacağı metinden kesin çıkmaz; kısıtlama ayrı bir süreçtir. - **Akıl hastalığı / sara (epilepsi) ve zekâ geriliği** (TMK m.165): Akıl hastalığı, ayırt etme gücünü veya ortak hayatı etkileyen zihinsel bozukluktur. Sara (epilepsi) akıl hastalığı sayılmaz; zekâ geriliğinin akıl hastalığı niteliği taşıyıp taşımadığı resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenir. Sara nedeniyle bu madde uygulanamaz; zekâ geriliği ise rapor ile hastalık niteliği kazanırsa madde kapsamına girer. - **Akıl hastalığı-akıl zayıflığı / diğer sebepler** (TMK m.405): Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, biyolojik bir durumun varlığına dayanır ve maddenin ilk fıkrasında birlikte sayılır. Savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ve kötü yönetim, m.406 kapsamında ayrı bir sebep grubudur. Akıl hastalığı sebebiyle kısıtlamada resmi sağlık kurulu raporu zorunludur; m.406 sebeplerinde ise kişinin dinlenmesi aranır. - **Yaş küçüklüğü / akıl hastalığı, akıl zayıflığı ve sarhoşluk** (TMK m.13): Yaş küçüklüğü, kişinin yaşına bağlı olarak ayırt etme gücünün tümüyle yokluğu değil, yaşa göre değişen gelişimine bağlanır. Akıl hastalığı, akıl zayıflığı ve sarhoşluk ise kişinin ruhsal ya da geçici durumuna bağlıdır ve her olayda ayrı değerlendirilir. Yaş küçüklüğünde ayırt etme gücü yaşa göre; diğer sebeplerde olayın ve kişinin durumuna göre belirlenir. (Ceza Genel Kurulu, 2018/226 E., 2022/478 K., 23.06.2022) - **Akıl hastalığı: raporlu / raporsuz evlenme** (TMK m.145): Evlenmeye engel akıl hastalığı varken sağlık kurulu raporu olmadan evlenme gerçekleşmişse bent uygulanır. Raporun gerçeğe aykırı düzenlenmiş olması da aynı sonucu doğurur. Her iki durumda da evlenme mutlak butlanla sakattır; rapor varlığı görünüşte bu sonucu değiştirmez. ## İlgili konular - Ceza sorumluluğunun şahsiliği, kast ve taksir, ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenler (Ceza Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-genel-hukumler/ceza-sorumlulugunun-sahsiligi-kast-ve-taksir-ceza-sorumlulugunu-kaldiran-veya - Boşanma sebepleri (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/bosanma-sebepleri - Evlenme ehliyeti ve engelleri (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/evlenme-ehliyeti-ve-engelleri - Vesayeti gerektiren hâller ve yetki (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/vesayeti-gerektiren-haller-ve-yetki ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2022/747 E., 2023/1080 K., 15.11.2023 — ilgili: TMK m.405 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/771 E., 2023/1039 K., 01.11.2023 — ilgili: TMK m.165 - Ceza Genel Kurulu, 2013/145 E., 2017/359 K., 04.07.2017 — ilgili: TMK m.405 ## İlgili terimler [Resmî sağlık kurulu raporu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/resmi-saglik-kurulu-raporu) · [Tıbbi sakınca](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tibbi-sakinca) · [Yetkili vesayet makamı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yetkili-vesayet-makami) · [Ceza indirimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ceza-indirimi) · [Kısıtlama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisitlama) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.