--- title: "Aksi kararlaştırma nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/aksi-kararlastirma" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Aksi kararlaştırma **Kısaca:** Aksi kararlaştırma, 7 kanunda 12 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.548 · mirasbırakandan önce ölme: Taraflarca, sözleşmede ya da tasarrufta, önce ölenin mirasçılarına geri isteme hakkı tanınmadığını ya da bu hakkın farklı kurulduğunu gösteren hükümdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-548) - TBK m.95 · sürenin uzatılması: Bu anlaşma, madde hükmünün yerine geçer. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-95) - HMK m.419 · hakemlerin sorumluluğu: Tarafların hakemin sorumluluğu konusunda tahkim sözleşmesiyle farklı bir düzen kurmalarıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-419) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.379 – 3. Ortak mallar ve kişisel mallar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-379): Ortaklığın devamı sırasında karşılıksız kazanılan malların ortaklığa dâhil edilmesi için ortaklar arasında yapılan anlaşmadır. Kararlaştırma yoksa bu mallar kişisel mal sayılır. - TMK m.548 – 2. Mirasbırakandan önce ölme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-548): Taraflarca, sözleşmede ya da tasarrufta, önce ölenin mirasçılarına geri isteme hakkı tanınmadığını ya da bu hakkın farklı kurulduğunu gösteren hükümdür. Varsa bu kayıt geri isteme hakkını ortadan kaldırır. - TMK m.959 – I. Rehnin kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-959): Tarafların sözleşmeyle maddedeki varsayılan kuraldan farklı bir düzen kurmasıdır. Madde, aksi kararlaştırılmadıkça uygulanır niteliktedir. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.95 – IV. Sürenin uzatılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-95): Tarafların uzatılan sürenin başlangıcını maddedeki kuraldan farklı belirlemek için yaptıkları açık ya da yorumla anlaşılabilir anlaşma. Bu anlaşma, madde hükmünün yerine geçer. - TBK m.298 – IV. Bağışlayanın ölümü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-298): Tarafların, dönemsel edimli bağışlamanın bağışlayanın ölümünden sonra da sürmesini sözleşmeyle öngörmesidir. Bu irade açıkça yapılmalıdır; aksi yönde bir anlaşma yoksa hüküm kendiliğinden işler. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.419 – Hakemlerin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-419): Tarafların hakemin sorumluluğu konusunda tahkim sözleşmesiyle farklı bir düzen kurmalarıdır. Bu düzen, maddedeki sorumluluk kuralını tamamlayıcı ya da değiştirici nitelikte olabilir. - HMK m.438 – Tebligat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-438): Tarafların tebligat usulü konusunda sözleşme ile Tebligat Kanunu'ndan farklı bir yöntem seçmesidir. Bu anlaşma, tebligatın hangi usulle yapılacağına ilişkin bir tercih niteliğindedir ve tahkim gibi yargılama dışı yollarda daha çok gündeme gelir. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.985 – H) Kayıt giderleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-985): Tarafların gider yükünü birinci fıkradan farklı biçimde paylaştırmak üzere yaptıkları sözleşmedir. Bu anlaşma, kanunun varsayılan düzenini değiştirir. - TTK m.1508 – II – Tedavi giderleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1508): Tarafların sözleşmeyle tedavi giderlerinin sigortacı tarafından ödenmeyeceğini veya bu yükümlülüğün farklı biçimde düzenleneceğini kabul etmeleridir. Madde buna ancak sözleşmesel bir hükümle izin verir; kendiliğinden bir yasak alanı yoktur. ### Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu - HUAK m.4 – Gizlilik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6325-sayili-hukuk-uyusmazliklarinda-arabuluculuk-kanunu/madde-4): Tarafların gizlilik kuralından sapmak istemeleri hâlinde bunu açıkça kararlaştırabilmelerini ifade eder. Maddenin kendi metninde bu kararlaştırmanın açık olması şartı aranmamakla birlikte, uygulamada yorumla gizliliğin kaldırılamayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/255 E., 2026/11 K., 21.01.2026) ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.97 – Mükellef (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-97): Tarafların harcın kime ait olacağı konusunda yaptığı sözleşmesel düzenlemedir. Bu anlaşma varsa madde metnindeki sıra uygulanmaz. ### Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu - Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.87 – II – İstisnalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5846-sayili-fikir-ve-sanat-eserleri-kanunu/madde-87): Taraflar arasında fotoğraf çektirme yetkisini sınırlayan ya da kaldıran bir anlaşmanın yapılmasıdır. Aksi kararlaştırılmışsa birinci fıkradaki yetki doğmaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Aksi kararlaştırma / Madde kuralı** (Harçlar K. m.97): Taraflar harcın kime ait olacağını sözleşmeyle düzenlemişse, bu anlaşma esas alınır. Aksi bir kararlaştırma yoksa madde metnindeki sıra uygulanır. Sözleşme hükmü maddenin bentlerine üstün gelir; sözleşme yoksa bentler sırasıyla uygulanır. - **Aksi kararlaştırma / yorum kuralı** (TBK m.95): Taraflar yeni sürenin başlangıcını açıkça ya da durumdan anlaşılacak biçimde başka bir gün olarak belirlemişse bu anlaşma esas alınır. Taraflar bu konuda bir şey kararlaştırmamışsa madde hükmü devreye girer. Madde yorumlama kuralı olduğundan, sözleşme aksini öngörmediği sürece birinci gün kuralı uygulanır. - **Gizliliğin kural olması / Aksi kararlaştırma** (HUAK m.4): Gizlilik, kanunda öngörülen varsayılan kuraldır ve taraflar aksini kararlaştırmadıkça geçerlidir. Aksi kararlaştırma, tarafların gizliliği daraltma ya da kaldırma yönündeki iradi düzenlemesidir. Taraflar aksini kararlaştırırsa gizlilik o ölçüde uygulanmaz; kararlaştırma yapılmamışsa gizlilik tam olarak geçerlidir. - **Oybirliği / oybirliğiyle aksi kararlaştırma** (TMK m.692): Kanunun varsayılan kuralı tüm paydaşların onayıdır. Paydaşlar oybirliğiyle farklı bir karar yöntemi kararlaştırabilir. Aksi kararlaştırma ancak oybirliğiyle yapılabilir; tek paydaşın ya da çoğunluğun kararı bu kuralı değiştiremez. - **Sözleşme ile aksi kararlaştırma / işin niteliğinden doğan istisna** (TBK m.513): Taraflar sözleşmede sona erme sebebine rağmen ilişkinin devamını açıkça kararlaştırabilir. Sözleşmede böyle bir kayıt yoksa da işin niteliği ilişkinin devamını gerektirebilir. Her iki hâlde de sözleşme kendiliğinden sona ermez. Sözleşmeden doğan istisna ile işin niteliğinden doğan istisna birbirinden ayrı değerlendirilir. - **Kural (serbest değişiklik) / aksi kararlaştırma** (HMK m.428): Taraflar aksini kararlaştırmamışsa iddia veya savunma yargılama sırasında değiştirilebilir ya da genişletilebilir. Taraflar değişiklik ve genişletmeyi sınırlayan bir kayıt koymuşsa bu kayıt uygulanır. Taraf anlaşması, maddedeki serbestlik kuralının yerine geçer. ## İlgili konular - İfa zamanı ve süreye bağlı borç (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/ifa-zamani-ve-sureye-bagli-borc - Bağışlama sözleşmesi (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/bagislama-sozlesmesi - Gemi ve liman harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/gemi-ve-liman-harclari - Aile malları, aile malları ortaklığı ve hükmü (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/aile-mallari-aile-mallari-ortakligi-ve-hukmu - Alacaklar ve diğer haklar üzerinde rehin (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/alacaklar-ve-diger-haklar-uzerinde-rehin - Vasiyetten dönme ve miras sözleşmesi (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/vasiyetten-donme-ve-miras-sozlesmesi ## İlgili terimler [Karşılıksız kazanma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karsiliksiz-kazanma) · [Kazai tebligat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kazai-tebligat) · [Tebligat Kanunu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tebligat-kanunu) · [Tedavi giderleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tedavi-giderleri) · [Gizlilik yükümlülüğü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gizlilik-yukumlulugu) · [İktisap](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-ktisap) · [Gemi ve liman harçları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gemi-ve-liman-harclari) · [Gemi payı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gemi-payi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.