--- title: "Aksine hüküm nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/aksine-hukum" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Aksine hüküm **Kısaca:** Aksine hüküm, 16 kanunda 23 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.841 · kamu hukukuna ilişkin taşınmaz yükü: Kanunun, kamu hukuku taşınmaz yükünün tescilini zorunlu kılan özel bir düzenlemesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-841) - HMK m.444 · uygulanmayacak hükümler: Kısım içinde ya da başka bir hükümde, Kanun'un genel kurallarından ayrılan özel bir düzenlemenin bulunmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-444) - CMK m.333 · yönetmelik: Böyle bir hüküm varsa o uygulanır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-333) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.53 – II. Malvarlığının tasfiyesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-53#f1): Kanunda veya kuruluş belgesinde (dernek tüzüğü, vakıf senedi gibi) tasfiyeye ilişkin farklı bir düzenleme bulunmasıdır. Aksine hüküm varsa önce o uygulanır, madde yalnız boşluğu doldurur. - TMK m.694 – 4. Giderler ve yükümlülükler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-694): Kanun ya da paydaşlar arasındaki anlaşma tarafından pay oranı dışında bir ölçütün kabul edilmesidir. Burada kastedilen, paydaşların aksini kararlaştırmış olmasıdır; mahkeme kararı bu anlamda aksine hüküm değildir. - TMK m.841 – 2. Kamu hukukuna ilişkin taşınmaz yükü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-841#f1): Kanunun, kamu hukuku taşınmaz yükünün tescilini zorunlu kılan özel bir düzenlemesidir. Varsa genel kuralın yerine bu özel hüküm uygulanır. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.5 – 2. Ticari davalar ve çekişmesiz yargı işlerinin görüleceği mahkemeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-5#f1): Kanunun başka bir mahkemeyi açıkça görevlendirdiği hâllerdir. Bu hüküm varsa birinci fıkradaki genel görev kuralı uygulanmaz. - TTK m.996 – A) Sicile kayıtlı gemilere (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-996#f1): Kanunun, sicile kayıtlı olmayan gemiler ya da başka bir sicil ölçütü bakımından Bölüm hükümlerini uygulanır kılan açık düzenlemesidir. Böyle bir hüküm varsa genel sicil kuralı o ölçüde geri çekilir. - TTK m.1450 – B) Kanun hükümlerinin uygulama alanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1450#f1): Sosyal güvenlik kurumunun kendi kanununda, TTK hükümlerinin bu sözleşmelere uygulanacağını açıkça öngören kuraldır. Böyle bir hüküm yoksa TTK'nın uygulanmaması kuralı geçerlidir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.360 – Uygulanacak diğer hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-360#f1): Maddenin uygulanmasını engelleyen, Bölüm içindeki özel düzenlemelerdir. Bu tür hükümler, ilk derecedeki usulün istinafa aynen taşınmasını dışlar ve önceliklidir. - HMK m.444 – Uygulanmayacak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-444#f1): Kısım içinde ya da başka bir hükümde, Kanun'un genel kurallarından ayrılan özel bir düzenlemenin bulunmasıdır. Bu özel hüküm varsa Kanun'un diğer hükümleri değil, o özel hüküm uygulanır. ### Kabahatler Kanunu - Kabahatler K. m.6 – Yer bakımından uygulama (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5326-sayili-kabahatler-kanunu/madde-6#f1): Belirli bir kabahat kanununda yer bakımından uygulamaya ilişkin farklı bir düzenleme bulunmasıdır. Böyle bir hüküm varsa genel atıf uygulanmaz ve özel hüküm esas alınır. - Kabahatler K. m.12 – Hukuka uygunluk nedenleri ile kusurluluğu ortadan kaldıran nedenler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5326-sayili-kabahatler-kanunu/madde-12#f1): Kabahatler Kanunu'nun kendi içinde, TCK'daki hukuka uygunluk ve kusurluluk nedenlerinden farklı bir sonuç öngören özel düzenlemesidir. Böyle bir hüküm varsa 12. madde uygulanmaz. ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.26 – Ödeme yeri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-26#f2): Kanunda, harç tahsilinin genel kural dışında başka bir makam eliyle yapılmasını öngören özel düzenlemedir. Bu hüküm bulunduğunda m.26'daki genel yer kuralı uygulanmaz. - Harçlar K. m.126 – Re'sen yapılan işlemler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-126#f1): Kanunun belirli bir işlem için harcın ödeyeni konusunda başka bir kural koyduğu durumdur. Bu hâlde genel kural değil, özel hüküm uygulanır. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.333 – Yönetmelik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-333#f1): Kanunun, belirli bir yönetmeliğin 333. maddedeki usulden farklı biçimde çıkarılacağını öngören özel düzenlemesidir. Böyle bir hüküm varsa o uygulanır. ### Karayolları Trafik Kanunu - KTK m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-2): Maddenin ikinci fıkrasındaki yerlerde kanunun uygulanmasını engelleyen ya da sınırlayan özel bir düzenlemedir. Bu hüküm bulunursa ikinci fıkrada sayılan yerler kanun kapsamı dışında kalabilir. ### Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu - SGGSSK m.101 – Uyuşmazlıkların çözüm yeri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-101#f1): Kanunun başka bir hükmünde ya da özel bir kanunda iş mahkemesi dışında bir mahkemenin görevlendirilmesi halidir. Bu durumda madde uygulanmaz ve özel hüküm esas alınır. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel kural / kanundaki aksine hüküm** (Harçlar K. m.26): Harcı, harca konu işlemi yapan mahkeme veya daire alır. Kanunda özel bir tahsil yeri gösterilmişse o hüküm esas alınır. Özel hüküm varsa genel yer kuralı uygulanmaz; tahsil özel hükmün gösterdiği makamda yapılır. - **Genel kural / aksine hüküm** (Harçlar K. m.126): Kanunda aksine hüküm yoksa re'sen işlemin harcı lehine işlem yapılan kişiden alınır. Kanunun özel bir hükmü bulunduğunda o hüküm uygulanır ve harcın kimden alınacağı buna göre belirlenir. Özel hüküm varsa genel kural devre dışı kalır; örneğin m.33 uyarınca işçiden harç alınmaz, harç borçludan tahsil edilir. - **Kanunun uygulanması / Aksine hüküm** (KTK m.2): Maddenin ikinci fıkrasındaki yerlerde kural olarak kanun uygulanır. Aksine bir hüküm bulunursa aynı yerlerde kanunun bir kısmı ya da tamamı uygulanmaz. Aksine hüküm varlığı, ikinci fıkradaki yerlerde kanunun uygulanıp uygulanmayacağını belirler. - **Aksine hüküm var / yok** (4686 s. K. m.17): Kanun'da aksine bir hüküm bulunduğunda o hüküm uygulanır. Aksine hüküm bulunmadığında Kanun'un genel düzenlemesi geçerlidir. Aksine hüküm, maddenin HMK'yı dışlayan genel ilkesinin önüne geçer. - **Genel usul / özel (aksine) hüküm** (CMK m.333): Kanunda yönetmelik usulüne ilişkin özel bir düzenleme bulunmayan hal. Kanunun belirli bir yönetmelik için farklı bir çıkarılma usulü öngördüğü hal. Genel usulde Adalet Bakanlığı ilgili bakanlıkların görüşünü alarak yönetmeliği çıkarır; aksine hüküm varsa o özel usul uygulanır. - **Aksine hüküm bulunan hal / bulunmayan hal** (SGGSSK m.101): Kanunda veya başka bir kanunda iş mahkemesi dışında bir yargı yeri gösteriliyorsa, madde 101 uygulanmaz. Aksine hüküm yoksa madde 101 gereği iş mahkemesi görevlidir. Özel görev kuralı genel kural olan madde 101'e üstün gelir. ## İlgili konular - Yargılama giderleri ve çeşitli hükümler (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/yargilama-giderleri-ve-cesitli-hukumler - Genel muaflıklar ve istisnalar, mükellefiyetle ilgili genel hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/genel-muafliklar-ve-istisnalar-mukellefiyetle-ilgili-genel-hukumler - İcra takibinden vazgeçme (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/icra-takibinden-vazgecme - Birlikte mülkiyet (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/birlikte-mulkiyet - Taşınmaz yükü (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tasinmaz-yuku - Tüzel kişiler: genel hükümler (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tuzel-kisiler-genel-hukumler ## Örnek kararlar - 13. Daire, 2017/1457 E., 2022/2272 K., 25.05.2022 — ilgili: Kabahatler K. m.6, Kabahatler K. m.12 - 2008/22 E., 2010/82 K., 17.06.2010 — ilgili: Kabahatler K. m.12 - 1999/42 E., 2001/41 K., 23.02.2001 — ilgili: 2925 s. K. m.39 ## İlgili terimler [Yer bakımından uygulama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yer-bakimindan-uygulama) · [Menkul mal](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/menkul-mal) · [Dava tarihi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dava-tarihi) · [Karayolu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karayolu) · [Lehine işlem yapılan kişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/lehine-islem-yapilan-kisi) · [Tahkim yargılaması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahkim-yargilamasi) · [Ticari dava](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ticari-dava) · [Yargı harcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargi-harci) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.