--- title: "Anasözleşme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/anasozlesme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Anasözleşme Diğer yazımlar: Ana sözleşme **Kısaca:** Anasözleşme, 8 kanunda 22 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - 1163 s. K. m.51 · genel olarak: Kooperatifin kuruluş belgesi niteliğindeki temel düzenlemedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-51) - 1581 s. K. m.10 · talimatlara uyma mecburiyeti: Kooperatifin ve birliklerin kuruluş belgesi niteliğindeki sözleşmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1581-sayili-tarim-kredi-kooperatifleri-ve-birlikleri-kanunu/madde-10) - 4107 s. K. m.6: Şirketin organlarını, görev yetkilerini, üye sayısını ve atama usullerini gösteren temel belgedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4107-sayili-telgraf-ve-telefon-kanuna-bazi-ek-maddeler-eklenmesine-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde/madde-6) ## Kanunda nerede geçiyor ### Kooperatifler Kanunu - Kooperatifler Kanunu m.2 – B) Kuruluş, muteberlik şartları, isim kullanma yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-2#f1): Kooperatifin kuruluşunda ortaklar tarafından imzalanan ve kooperatifin temel kurallarını içeren belgedir. Kuruluş için en az yedi ortağın imzası aranır ve imza, ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda atılır. - Kooperatifler Kanunu m.3 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-3#f1): Kooperatifin kuruluşunda ortaklar tarafından imzalanan ve kooperatifin temel yapısını gösteren belgedir. Madde kapsamında bu belge Ticaret Bakanlığına verilir ve tescil ve ilana esas teşkil eder. - Kooperatifler Kanunu m.4 – I – Mecburi hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-4): Kooperatifin kuruluşunda hazırlanan ve kooperatifin temel kurallarını içeren yazılı metindir. Madde 4'teki unsurların anasözleşmede yer alması zorunludur. - Kooperatifler Kanunu m.5 – II – İhtiyari hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-5#f1): Kooperatifin kuruluşunda ortaklar tarafından imzalanan ve kooperatifin temel kurallarını içeren belgedir. Bu madde, anasözleşmenin ihtiyari (isteğe bağlı) içeriğini belirler. - Kooperatifler Kanunu m.10 – I – Ortaklıktan çıkma serbestisi - tazminat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-10#f1): Kooperatifin kuruluşunda ve ortaklarını bağlayan temel düzenlemeyi içeren belgedir. Madde, çıkma hakkına ilişkin tazminat hükmünün bu belgeye konulabileceğini öngörür. - Kooperatifler Kanunu m.31 – 3. Ek ödeme yüklemi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-31#f1): Ek ödeme yükümlülüğünün doğabilmesi için gereken kurucu belgedir. Ek ödeme yükümü, ancak anasözleşmede açıkça öngörülmüşse ortaklara yüklenebilir. - Kooperatifler Kanunu m.41 – D) Gelir gider farkından ilk ayrılacak fonlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-41#f1): Kooperatifin kuruluş ve işleyişine ilişkin temel düzenlemelerin yer aldığı, madde metninde yedek akçe ve özel fonların kullanım usul ve koşullarını belirleyen belgedir. - Kooperatifler Kanunu m.42 – I – Yetki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-42#f2-1): Kooperatifin kuruluşunu, amacını ve işleyişini düzenleyen temel belgedir. Bu maddede genel kurul, anasözleşmeyi değiştirme yetkisini devredemez. - Kooperatifler Kanunu m.51 – 1. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-51#f1): Kooperatifin kuruluş belgesi niteliğindeki temel düzenlemedir. Bu maddede karar yeter sayısına ilişkin aykırı hüküm ve daha ağır oy çoğunluğu anasözleşmeyle konulabilir. - Kooperatifler Kanunu m.71 – Yükümlülük (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-71): Kooperatifin kuruluşunu, işleyişini ve ortakların hak ve borçlarını düzenleyen temel belge. Ortaklara yüklenebilecek ek yükümlülüklerin kaynaklarından biridir; birlik üyeliğinden doğan yükümlülüğün sınırını da bu belge çizer. - Kooperatifler Kanunu m.77 – C) Türkiye Milli Kooperatifler Birliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-77#f3): Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin katılma şartlarını ve iç işleyişini belirleyen temel metindir. Katılma şartlarının bu metinde gösterileceği madde tarafından öngörülmüştür. - Kooperatifler Kanunu m.79 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-79): Birliğin kuruluş ve işleyişine ilişkin temel düzenlemeler. Maddeye göre kanun hükümlerine uygun olarak hazırlanır. - Kooperatifler Kanunu m.82 – B) Ticaret siciline bildirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-82#f1): Kooperatifin kuruluşunda ortakların imzaladığı ve kooperatifin temel kurallarını içeren belgedir. Madde bakımından yetkili organların belirlendiği yer olarak işlev görür. - Kooperatifler Kanunu m.83 – C) Tasfiye mamelekin paylaştırılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-83#f1): Kooperatifin temel kuralların bulunduğu kurucu belgedir. Tasfiye artığının ortaklara dağıtılıp dağıtılmayacağı ve hangi hal tarzıyla dağıtılacağı bu belgede öngörülmüşse uygulanır; aksi hâlde m.83 varsayılan kuralları devreye girer. ### Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu - Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu m.10 – Talimatlara uyma mecburiyeti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1581-sayili-tarim-kredi-kooperatifleri-ve-birlikleri-kanunu/madde-10): Kooperatifin ve birliklerin kuruluş belgesi niteliğindeki sözleşmesidir. Maddenin sorumluluk derecesini belirlemek için başvurulan temel metindir. - Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu m.20 – Kanun ve anasözleşmelerde açıklık olmayan haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1581-sayili-tarim-kredi-kooperatifleri-ve-birlikleri-kanunu/madde-20): 1581 sayılı Kanun'a göre düzenlenen ve kooperatifin iç işleyişini belirleyen temel belge. Madde, boşluk durumunda ana sözleşmenin 1163 sayılı Kanun'a öncelikli olduğunu ima eder; ana sözleşmedeki açık hüküm, tamamlayıcı başvuruyu engeller. ### Telgraf ve Telefon Kanuna Bazı Ek Maddeler Eklenmesine, Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun - Telgraf ve Telefon Kanuna Bazı Ek Maddeler Eklenmesine, Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.6 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4107-sayili-telgraf-ve-telefon-kanuna-bazi-ek-maddeler-eklenmesine-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde/madde-6): Şirketin organlarını, görev yetkilerini, üye sayısını ve atama usullerini gösteren temel belgedir. Madde bu konuların ana sözleşmede gösterilmesini öngörür, ayrıntıyı kanun yerine ana sözleşmeye bırakır. ### Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun - Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun m.3 – Çalışma konuları ve çalışmalarda uyulacak esaslar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4572-sayili-tarim-satis-kooperatif-ve-birlikleri-hakkinda-kanun/madde-3#f2): Kooperatif veya birliğin kendi kuruluş belgesidir. Örnek anasözleşmede gösterilen usul ve esaslar çerçevesinde, bunlara aykırı olmamak şartıyla hazırlanır. ### Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun - Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun m.1 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4603-sayili-turkiye-cumhuriyeti-ziraat-bankasi-turkiye-halk-bankasi-anonim-sirketi-ve-turkiye/madde-1): Bankaların çalışma konuları, amaçları, merkez, sermaye, hisse, genel kurul, organ, hesap, kâr dağıtımı ve devir, birleşme, fesih ve tasfiyeye ilişkin esasların gösterildiği belgedir. ### Sigortacılık Kanunu - Sigortacılık Kanunu m.8 – Ana sözleşme değişiklikleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5684-sayili-sigortacilik-kanunu/madde-8#f1): Şirketin unvanını, amacını, sermayesini ve organlarının çalışma esaslarını belirleyen temel belgedir. Bu maddenin koruma alanı, ana sözleşmenin değiştirilmesi işlemine ilişkindir. ### İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun - İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun m.3 – Bankanın amacı ve faaliyet konuları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6107-sayili-iller-bankasi-anonim-sirketi-hakkinda-kanun/madde-3#f2-gg): Bankanın faaliyetlerinin kanunda sayılanların dışında belirlendiği temel belgedir. Bent (ğ) uyarınca Ana Sözleşmede belirtilen diğer faaliyetler de bankanın faaliyet alanına girer. ### Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı Kanunu - Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı Kanunu m.5 – Sermaye (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6219-sayili-turkiye-vakiflar-bankasi-turk-anonim-ortakligi-kanunu/madde-5): Bankanın kuruluş belgesi niteliğindeki sözleşmedir. Sermaye miktarı ile itibari kıymet bu belgede gösterilir; bu bilgiler ancak sözleşme değişikliği yoluyla değiştirilebilir. ## Karıştırılan kavramlar - **İhtiyari hüküm dışına çıkan ana sözleşme / izin verilmesi** (1163 s. K. m.3): Ana sözleşme kanunun ihtiyari hükümlerinden ayrılmış olabilir. Bakanlık bu ayrılığı gerekçe göstererek izin vermekten kaçınamaz. İhtiyari hükümden ayrılma tek başına kuruluş iznini reddetme sebebi değildir; Bakanlık yalnızca başka yasal engeller bakımından denetim yapabilir. - **Anasözleşme değişikliği / Diğer genel kurul kararları** (1163 s. K. m.42): Anasözleşmenin değiştirilmesi, bu maddede sayılan yetkilerin ilk bendinde yer alır ve devredilemez niteliktedir. Olağan işlerin yürütülmesi gibi yönetim kurulunun görevinde kalan konular, genel kurulun devredilemez yetkileri dışında kalır. Anasözleşme değişikliği yönetim kuruluna devredilemez; yönetim kurulu bu konuda karar veremez. - **Kanun / Anasözleşme (yetkili organ belirlenmesi)** (1163 s. K. m.82): Kanun yetkili organın kim olacağını doğrudan saymaz. Anasözleşme yetkili organları gösterir. Yetkili organ kimliği anasözleşmeye göre belirlenir; anasözleşmede gösterilmemişse madde uyarınca yetkili organ tespiti yapılamaz. - **Ana sözleşme düzenlemesi / kanun düzenlemesi** (4107 s. K. m.6): Genel kurul, kurul yapısı, üye sayısı ve genel müdür atama usulü gibi konular ana sözleşmede gösterilir. Kanun bu konularda ayrıntılı kural koymaz, yalnızca ana sözleşmeye yollama yapar. Bu konulardaki ayrıntılı kurallar ana sözleşme hükümleri üzerinden uygulanır; ana sözleşmede gösterilmeyen husus için kanunda ayrıca bir düzenleme bulunmaz. - **Bankaların ana sözleşme ile düzenlenen konuları / Kanunla düzenlenen konular** (4603 s. K. m.1): Çalışma konuları, amaçları, merkez, sermaye, hisse, genel kurul, yönetim ve denetim organları, hesap ve kâr dağıtımı, devir, birleşme, fesih ve tasfiye esasları ana sözleşmede gösterilir. Yeniden yapılandırma, hisse satışı ve bağımsız denetim gibi konular doğrudan bu Kanunla düzenlenir. İki düzenleme alanı ayrıdır; ana sözleşme, Kanunda yer almayan esasları belirler. - **Madde kuralı / ana sözleşme hükmü** (1163 s. K. m.6): Ana sözleşmede çağrı ve faaliyet konusuna dair hüküm yoksa madde uygulanır. Ana sözleşmede aksine hüküm varsa bu hüküm öncelikli olur. Ana sözleşme düzenlemesi çağrı yöntemini ve faaliyet sınırını değiştirebilir. ## Örnek kararlar - Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/1597 E., 2025/2070 K., 11.12.2025 — ilgili: 1163 s. K. m.2, 1163 s. K. m.51, 1163 s. K. m.31 - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2025/525 E., 2025/789 K., 02.07.2025 — ilgili: 1163 s. K. m.42, 1163 s. K. m.31 - İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2023/10 E., 2025/995 K., 25.06.2025 — ilgili: 1163 s. K. m.3, 1163 s. K. m.2 ## İlgili terimler [Türkiye Milli Kooperatifler Birliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/turkiye-milli-kooperatifler-birligi) · [Ayni sermaye](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ayni-sermaye) · [Birlik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/birlik) · [Genel kurul gündemi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genel-kurul-gundemi) · [Özel fon](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-fon) · [Dağılma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dagilma) · [Hukuki halef](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukuki-halef) · [Ortak](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ortak) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.