--- title: "Arama ruhsatı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/arama-ruhsati" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Arama ruhsatı **Kısaca:** Jeotermal kaynak veya doğal mineralli suyun aranmasına izin veren idari işlemdir. Ruhsat, belirli bir alan ve süre için verilir ve işletme ruhsatından ayrıdır. (5686 s. K. m.5) ## Kanuna göre anlamı - **5686 s. K. m.3/1** (Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu): Sınırları belirlenmiş bir alanda, kaynak arama faaliyetlerinde bulunulabilmesi amacıyla projeye dayalı verilen izin belgesini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5686-sayili-jeotermal-kaynaklar-ve-dogal-mineralli-sular-kanunu/madde-3#f1-24 - **6491 s. K. m.2/1-ç** (Türk Petrol Kanunu): Bu Kanuna göre belirlenen alanda arama faaliyeti yapılması için verilen izin belgesini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6491-sayili-turk-petrol-kanunu/madde-2#f1-cc ## Kanunda nerede geçiyor ### Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu - Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m.5 – Arama ruhsatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5686-sayili-jeotermal-kaynaklar-ve-dogal-mineralli-sular-kanunu/madde-5#f1): Jeotermal kaynak veya doğal mineralli suyun aranmasına izin veren idari işlemdir. Ruhsat, belirli bir alan ve süre için verilir ve işletme ruhsatından ayrıdır. - Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m.6 – İşletme ruhsatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5686-sayili-jeotermal-kaynaklar-ve-dogal-mineralli-sular-kanunu/madde-6#f1): Jeotermal kaynak veya doğal mineralli suyun aranması için idarece verilen ve belirli bir süreyi kapsayan ruhsattır. İşletme ruhsatının doğup doğmayacağı, arama ruhsat süresinin son gününe kadar yapılan başvuruya bağlıdır. - Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m.12 – İrtifak ve kamulaştırma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5686-sayili-jeotermal-kaynaklar-ve-dogal-mineralli-sular-kanunu/madde-12#f1): Jeotermal kaynağın aranması için idarece verilen, süreli ve belirli bir alanı kapsayan hakkı ifade eder. Madde 12/1 bakımından irtifak talebinin ön koşuludur. ### Maden Kanunu - Maden Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3213-sayili-maden-kanunu/madde-3#f7): Belirli bir alanda maden arama faaliyetlerinde bulunulabilmesi için verilen yetki belgesidir. İşletme faaliyetlerini kapsamaz; yalnızca arama faaliyetine yetki verir. - Maden Kanunu m.16 – İlk müracaat ve ruhsatlandırma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3213-sayili-maden-kanunu/madde-16#f1): Maden aranmasına izin veren ruhsattır. Arama ruhsatı sahibi, belirli bir alanda maden aramasını yapar; işletme hakkı bu ruhsatla kendiliğinden doğmaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Arama Ruhsatı / İşletme Ruhsatı** (3213 s. K. m.3): Arama ruhsatı, belirli bir alanda yalnızca maden arama faaliyetlerinde bulunma yetkisi verir. İşletme ruhsatı, işletme faaliyetlerinin yürütülmesi için verilen yetki belgesidir. Ruhsat bedelinin dağılımı farklıdır: arama ruhsatının tamamı, işletme ruhsatının yüzde otuzu Genel Müdürlük bütçesine gelir kaydedilir. - **Arama ruhsatı sınırı: III, IV ve V. Grup** (3213 s. K. m.16): III. Grup madenlerde 500 hektar, IV. Grup madenlerde 2.000 hektar sınırı vardır. Tamamı denizlerde verilen III. ve IV. Grup madenlerde 50.000 hektar, V. Grupta 1.000 hektar sınırı vardır. Deniz ruhsatlarında alan sınırı karadakinden çok daha yüksektir. - **Arama ruhsatı dönemi / işletme dönemi yatırım çakışması** (3213 s. K. m.7): Arama ruhsatı döneminde hiçbir yatırım yapılmamışsa diğer yatırımlara engel teşkil etmez. Ruhsat sahibince yatırım yapılmışsa bu yatırımlar çakışma değerlendirmesine tabidir. Yatırım yapılmamış arama dönemi sahalarında diğer yatırımlar serbestçe izin alabilir; yatırım yapılmış sahalarda Bakanlık karar verir. - **Arama ruhsatı sahibinin prospeksiyonu / kendi sahasında arama** (3213 s. K. m.18): Prospeksiyon, ruhsat sahibinin kendi sahası dışında, çevre ruhsat sahalarında yapılır. Kendi sahasında yapılan arama, ruhsat sahibinin doğrudan ruhsat kapsamındaki faaliyetidir ve bu madde kapsamında değildir. Komşu ruhsat sahasında yapılan araştırma ancak bu maddedeki koşullarla yasal olur; kendi sahasındaki arama için ayrıca bu koşul aranmaz. - **Arama ruhsatı / işletme ruhsatı harcı** (5686 s. K. m.10): Arama ruhsatında harç, jeotermal kaynakta 1000 Türk Lirası, doğal mineralli suda 500 Türk Lirasıdır. İşletme ruhsatında aynı harç tutarları dört kat olarak uygulanır. Aynı kaynak türü için işletme ruhsatının harcı arama ruhsatının dört katıdır. - **Arama ruhsatı çalışması / Ruhsat şartı olmaksızın bilimsel çalışma** (5686 s. K. m.16): MTA'nın kaynak aramak için aldığı arama ruhsatıyla yürüttüğü aramada süreler ruhsat süresine tabidir ve devir/ihale sürecinde durur. Üçüncü fıkra uyarınca her yerde yapılan bilimsel ve teknik çalışma ruhsat şartına bağlı değildir. Üçüncü fıkradaki çalışma yetkisi ruhsat süresi, harç ya da teminat yükümlülüğü doğurmaz; ancak bu yetki işletme ruhsatı yerine geçmez. ## Örnek kararlar - 2014/107 E., 2014/107 K., 11.06.2014 — ilgili: 5686 s. K. m.12, 5686 s. K. m.5 - 8. Daire, 2021/2091 E., 2024/2301 K., 25.04.2024 — ilgili: 5686 s. K. m.6, 5686 s. K. m.5 - 2010/85 E., 2012/13 K., 26.01.2012 — ilgili: 3213 s. K. m.16 ## İlgili terimler [İşletme ruhsatı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletme-ruhsati) · [Kaptaj](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kaptaj) · [Muhammen bedel](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muhammen-bedel) · [Devlet hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/devlet-hakki) · [Rehabilitasyon](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/rehabilitasyon) · [Kamu yararı kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-yarari-karari) · [Ruhsat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ruhsat) · [İrtifak hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/irtifak-hakki) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.