---
title: "Araştırma nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/arastirma"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Araştırma

**Kısaca:** Araştırma: Petrol aramak üzere arazinin, yerden veya havadan topografik, jeolojik, jeofizik, jeokimyasal ve benzeri yöntemlerle veri toplanarak incelenmesi, arama sondajları hariç jeolojik bilgi edinmek için sondajlar yapılması işlemlerini (6491 s. K. m.2/1-f)

## Kanuni tanım

- **6491 s. K. m.2/1-f** (Türk Petrol Kanunu): Petrol aramak üzere arazinin, yerden veya havadan topografik, jeolojik, jeofizik, jeokimyasal ve benzeri yöntemlerle veri toplanarak incelenmesi, arama sondajları hariç jeolojik bilgi edinmek için sondajlar yapılması işlemlerini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6491-sayili-turk-petrol-kanunu/madde-2#f1-f

## Kanunda nerede geçiyor

### Türk Petrol Kanunu
- Türk Petrol Kanunu m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6491-sayili-turk-petrol-kanunu/madde-2#f1-b): Petrol aramak üzere arazinin yerden veya havadan topografik, jeolojik, jeofizik, jeokimyasal ve benzeri yöntemlerle veri toplanıp incelenmesini ve arama sondajları dışında jeolojik bilgi edinmek için yapılan sondajları kapsar. Arama sondajı bu kavramın dışındadır.

## Karıştırılan kavramlar

- **Arama / araştırma** (6491 s. K. m.2): Araştırma; arazinin yerden veya havadan veri toplanarak incelenmesi ile arama sondajı dışındaki jeolojik bilgi edinme sondajlarını kapsar. Arama ise petrol aramaya yönelik faaliyetlerin tamamını ifade eden daha geniş bir kavramdır ve arama sondajı ile tespit sondajını da içerir. Araştırma izni ile arama ruhsatının kapsamı ayrılır; araştırma izni yalnızca veri toplama ve jeolojik bilgi edinmeye, arama ruhsatı ise sondajlı arama yapmaya izin verir.
- **Strateji Geliştirme Başkanlığı / Araştırma Planlama Koordinasyon Dairesi Başkanlığı** (124 s. K. m.3): Araştırma Planlama Koordinasyon Dairesi Başkanlığı birinci fıkrada (d) bendinde sayılmaktadır. Açıklama notuna göre bu daire başkanlığının kuruluş ve görevlerine ilişkin hükümler 5436 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış, yerine Strateji Geliştirme Başkanlığı kurulmuştur. Bu birim için metindeki bent ile açıklama notu arasında fark vardır; güncel yapıyı belirlerken açıklama notundaki düzenleme esas alınmalıdır.
- **Araştırma-istatistik görevi / uygulama görevi** (124 s. K. m.7): Plan ve yıllık programlarla ilgili araştırma yapmak ve istatistik verilerini toplayıp değerlendirmek (d bendi) bilgi üretme görevidir. Kaynakların kullanımını izlemek ve önlemleri saptamak (a ve c bentleri) izleme ve değerlendirme görevidir. Bu görevler birlikte yürütülür; izleme sonucunda saptanan önlemler Kurul Başkanlığına sunulur.
- **Eğitim-araştırma bilgisi / Yayın ve döküman** (124 s. K. m.10): a bendi, eğitim ve araştırmaya ilişkin her türlü bilginin derlenmesi, değerlendirilmesi ve kayıtlarının tutulmasını konu alır. b bendi, gerekli yayın ve dökümanların bilgi işlem ortamına aktarılmasını ve korunmasını konu alır. Bilgi niteliğindeki veri ile yayın niteliğindeki dökümanın işlenmesi farklı bentlere bağlanmıştır; uygulamada hangi bendin çerçevesinde işlem yapıldığı ayrı olarak belirlenmelidir.
- **Araştırma kuyusu / İşletme kuyusu** (167 s. K. m.2): Araştırma kuyusu, yeraltı suyu hakkında bilgi edinmek üzere açılan kuyudur. İşletme kuyusu, istifadeye arzolunan kuyudur; yani suyun fiilen kullanılmasına ayrılmış kuyudur. Kanun iki kuyu türünü ayrı kavramlar olarak tanımlar; bilgi edinme amacıyla açılan kuyu ile kullanıma sunulan kuyu aynı işleme tabi tutulmaz, hangi belgenin gerektiği amaca göre ayrılır.
- **Genel oran / araştırma-geliştirme destekli kurum oranı** (GVK geç. m.82): Hisse iktisap edilen kurum, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK veya KOSGEB programlarında son beş yıl içinde projesi desteklenmiş bir kurum değilse, hesaplanan tutarın yüzde 75'i indirilebilir. Kurum bu programlardan birinde son beş yıl içinde projesi desteklenmiş ise oran yüzde 100 uygulanır. Destekli kuruma iştirakte indirim oranı yüzde 75'ten yüzde 100'e çıkar; yıllık tutar sınırı her iki durumda da aynı kalır.

## Örnek kararlar

- 2021/128 E., 2022/68 K., 04.08.2022 — ilgili: 6491 s. K. m.2
- 2013/96 E., 2014/118 K., 03.07.2014 — ilgili: 6491 s. K. m.2

## İlgili terimler

[Arama sondajı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/arama-sondaji) · [Petrol bulgusu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/petrol-bulgusu) · [Tehlikeli fiil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tehlikeli-fiil) · [Tespit sondajı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tespit-sondaji) · [Petrol hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/petrol-hakki) · [Petrol işlemi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/petrol-islemi) · [Kullanma hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kullanma-hakki)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.