---
title: "Aşırı yararlanma nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/asiri-yararlanma"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Aşırı yararlanma

**Kısaca:** Aşırı yararlanma, 3 kanunda 3 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

- TMK m.680 · paylaşma sözleşmesinin geçersizliği: Karşılıklı edimler arasında açık bir orantısızlık bulunması ve bunun zor durumdan, düşüncesizlikten ya da deneyimsizlikten yararlanılarak gerçekleştirilmesi halidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-680)
- TBK m.28 · aşırı yararlanma: Taraflardan birinin, karşı tarafın zor durumda kalması, düşüncesizliği ya da deneyimsizliği nedeniyle sözleşmede açık bir oransızlık yaratmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-28)
- HMK m.315 · sulhun etkisi: Bir tarafın zor durumdan, deneyimsizlikten veya düşüncesizlikten yararlanılarak sözleşmedeki edimler arasında açık bir dengesizlik kurulmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-315)

## Kanunda nerede geçiyor

### Türk Medeni Kanunu
- TMK m.680 – II. Paylaşma sözleşmesinin geçersizliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-680): Karşılıklı edimler arasında açık bir orantısızlık bulunması ve bunun zor durumdan, düşüncesizlikten ya da deneyimsizlikten yararlanılarak gerçekleştirilmesi halidir. Zarar gören taraf sözleşmeden dönebilir ya da oransızlığın giderilmesini isteyebilir.

### Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.28 – III. Aşırı yararlanma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-28): Taraflardan birinin, karşı tarafın zor durumda kalması, düşüncesizliği ya da deneyimsizliği nedeniyle sözleşmede açık bir oransızlık yaratmasıdır. Bir irade bozukluğu değil, kişinin içinde bulunduğu durumdan yararlanma hâlidir.

### Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.315 – Sulhun etkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-315#f2): Bir tarafın zor durumdan, deneyimsizlikten veya düşüncesizlikten yararlanılarak sözleşmedeki edimler arasında açık bir dengesizlik kurulmasıdır. Bu durum sulhün iptali nedeni olabilir.

## Karıştırılan kavramlar

- **Aşırı yararlanma / irade bozukluğu** (TMK m.680): Aşırı yararlanmada karşı tarafın yarar sağlaması ve zarar görenin zor durumda olması ya da deneyimsizliği aranır. İrade bozukluğunda sözleşme yapan tarafın iradesinin yanılma, aldatma ya da korkutma ile sakatlanması aranır. Her iki halde de sözleşmenin geçersizliği için ayrı süreler ve ayrı başvuru yolları öngörülmüştür (TBK m.28, m.39).
- **Oransızlık / Aşırı yararlanma** (TBK m.28): Sadece açık bir oransızlık vardır ancak karşı tarafın sömürme kastı yoktur. Açık oransızlık, zarar görenin zayıf durumundan bilerek yararlanılarak gerçekleşmiştir. Sömürme unsuru bulunmadığında madde uygulanmaz; sözleşme olduğu gibi geçerliliğini sürdürür.
- **Fesih (m.616) / iptal (TBK m.28 ve aşırı yararlanma)** (TBK m.616): Bu madde uyarınca yapılan fesih, altı ay önceden bildirimle gerçekleşir ve yalnız oransızlık ile bağış amacının ispatına dayanır. Aşırı yararlanma nedeniyle iptal, zor durumda olma, düşüncesizlik veya deneyimsizlik gibi ek koşullar ister ve geçmişe etkili sonuç doğurur. Fesih geleceğe etkilidir ve denkleştirme ile sonuçlanır; iptalde ise sözleşme baştan ortadan kalkar.

## İlgili konular

- Genel işlem koşulları, kapsamı ve sözleşmenin içeriği (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/genel-islem-kosullari-kapsami-ve-sozlesmenin-icerigi
- Paylaşmanın tamamlanması ve sonucu (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/paylasmanin-tamamlanmasi-ve-sonucu
- Hükmün tashihi, tavzihi ve tamamlanması, davaya son veren taraf işlemleri (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hukmun-tashihi-tavzihi-ve-tamamlanmasi-davaya-son-veren-taraf-islemleri

## Örnek kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2023/6 E., 2024/292 K., 29.05.2024 — ilgili: TBK m.28
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2023/1272 E., 2025/1344 K., 12.11.2025 — ilgili: TBK m.28
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2022/301 E., 2025/882 K., 07.05.2025 — ilgili: TBK m.28

## İlgili terimler

[Paylaşma sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/paylasma-sozlesmesi) · [Sulh](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sulh) · [Kesin hükümsüzlük](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesin-hukumsuzluk)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.