--- title: "Ayırt etme gücü nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ayirt-etme-gucu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Ayırt etme gücü **Kısaca:** Ayırt etme gücü, 4 kanunda 32 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.503 · miras sözleşmesinde: Kişinin yaptığı işin anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesi ve bu kavrayışa göre davranabilmesi yeteneğidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-503) - TBK m.254 · yasal temsilcinin rızası: Kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-254) - HMK m.257 · yeminsiz dinlenecekler: Kişinin yeminin niteliğini ve önemini kavrayabilme yeteneğidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-257) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu (25 maddeden 23'i) - TMK m.10 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-10): Kişinin davranışlarının anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesi ve bu kavrayışa uygun davranabilmesi yetisidir. Ayırt etme gücü kişiye özgü olup m.13 tarafından düzenlenir. - TMK m.13 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-13): Kişinin davranışlarının sonuçlarını akılcı biçimde değerlendirebilmesi ve buna göre hareket edebilmesi yeteneğidir. Madde, bu gücün varlığını olumlu bir tanımla değil, yokluğunun hangi sebeplerle ortaya çıkabileceğini sayarak belirler. - TMK m.14 – III. Fiil ehliyetsizliği — 1. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-14#f1): Akla uygun biçimde davranabilme yeteneğidir; yaş, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ve benzeri sebeplerle bu yetenekten yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir. Belirli bir yaşa bağlı değildir. - TMK m.15 – 2. Ayırt etme gücünün bulunmaması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-15#f1): Kişinin akla uygun biçimde davranabilme ve fiillerinin sebep ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Madde bu gücü tanımlamaz, ortadan kaldıran halleri m.13'te sayar. Nisbi bir kavramdır ve her olayda o işlem veya fiil bakımından ayrıca değerlendirilir. - TMK m.16 – 3. Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-16): Akla uygun biçimde davranabilme, fiillerin sebep ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Yaşa bağlı bir sınır yoktur; her somut olayda ayrı değerlendirilir. - TMK m.65 – II. Sona ermesi — 1. Kendiliğinden (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-65): Kişinin kendi işlerini anlayarak yönetebilme yeteneğidir. Sürekli olarak kaybedilmesi ve kısıtlanma hâli, üyelik niteliğinin kaybı olarak değerlendirilebilir. - TMK m.118 – A. Nişanlanma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-118): Kişinin kendi davranışlarının sonuçlarını anlayabilmesi ve doğru ile yanlışı ayırt edebilmesi yeteneğidir. Nişanlanma bakımından ayırt etme gücü, işlemin kurulduğu anda bulunmalıdır. - TMK m.125 – II. Ayırt etme gücü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-125): Kişinin makul surette hareket edebilmesi, fiillerinin sebep ve sonuçlarını idrak edip bunlara göre irade oluşturabilmesi yeteneğidir. Nisbi bir kavramdır; her olayda ve her işlem bakımından ayrı ayrı tespit edilir. - TMK m.145 – I. Sebepleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-145): Kişinin davranışlarının sonuçlarını anlayıp bunlara göre karar verebilme yeteneğidir. Maddenin ikinci bendinde aranan yoksunluk, evlenme sırasında mevcut olan ve sürekli nitelik taşıyan yoksunluktur; geçici yoksunluk nisbi butlan sebebidir. - TMK m.148 – B. Nisbî butlan — I. Eşlerin dava hakkı — 1. Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-148): Kişinin davranışlarının anlam ve sonuçlarını algılayıp bunlara göre karar verebilme yeteneğidir. Madde bu gücün evlenme anında geçici olarak yok olmasını konu alır. - TMK m.204 – II. Sözleşme ehliyeti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-204): Bir kimsenin akla uygun davranabilmesi, fiilinin sebep ve sonuçlarını kavrayabilmesidir. Göreli bir kavramdır ve her somut olayda ayrıca değerlendirilir. - TMK m.289 – III. Hak düşürücü süreler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-289): Kişinin işlerinin sonuçlarını algılayıp buna göre karar verebilme yeteneğidir. Geçici olarak kaybı, dava açma süresinin haklı sebebi sayılabilir. - TMK m.307 – III. Tek başına evlât edinme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-307) - TMK m.308 – IV. Küçüğün rızası ve yaşı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-308): Küçüğün, yaptığı bir işlemin anlamını ve sonuçlarını algılayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. Madde bu yeteneğin varlığına göre küçüğün rızasını aranan bir koşul hâline getirir. - TMK m.314 – C. Hükümleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-314): Kişinin işlerinin sonuçlarını anlayabilmesi ve buna göre davranabilmesi yeteneğidir. Nüfus kaydındaki ana-baba adına ilişkin ayrım bu ölçüte bağlanmıştır. - TMK m.315 – I. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-315): Evlât edinenin hukuki sonuçlarını anlayarak karar verebilme yetisidir. Başvurudan sonra bu gücün kaybı, diğer koşullar etkilenmediği sürece evlât edinmeye engel değildir. - TMK m.329 – III. Dava hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-329): Kişinin fiillerinin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve buna göre karar verebilme yeteneğidir. Ayırt etme gücünün varlığı veya yokluğu, küçüğün kendi adına dava açıp açamayacağını belirler. - TMK m.344 – VI. Çocuğun aileyi temsil etmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-344): Çocuğun yaptığı bir işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesi yeteneğidir. Hükmün uygulanabilmesi için çocuğun bu güce sahip olması gerekir; yaş tek başına belirleyici değildir ve her somut işlem açısından değerlendirilir. - TMK m.408 – IV. İstek üzerine (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-408): Kişinin kendi davranışının sonuçlarını anlayıp bu anlayışa göre hareket edebilme yeteneğidir. Kısıtlama talebinde bulunan kişide bu gücün bulunması gerekir. - TMK m.410 – II. İlân (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-410): Kişinin yaptığı işlemlerin anlam ve sonuçlarını algılayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. Madde, bu gücü bulunmayanların durumunu ilan ile ilgili hükümlerin dışında tutar. - TMK m.438 – I. Defter tutma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-438): Vesayet altındaki kişinin bir işin anlam ve sonuçlarını kavrayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. Bu yetenek varsa kişi defter tutulurken hazır bulundurulur; yoksa bu zorunluluk doğmaz. - TMK m.461 – A. Şikâyet ve itiraz (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-461): Kişinin davranışlarının sonuçlarını anlayıp bu doğrultuda karar verebilme yeteneğidir. Maddede bu gücün varlığı, vesayet altındaki kişinin şikâyet hakkını kullanabilmesi için aranır. - TMK m.484 – II. Usulü — 1. İstek üzerine veya re'sen (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-484): Kişinin, davranışlarının sonuçlarını algılayıp bu algıya göre hareket edebilme yeteneğidir. Bu maddede vesayet altındaki kişinin kendi başına görevden alma talebinde bulunabilmesi için aranan koşuldur; ayırt etme gücü yoksa talep hakkı bu kişiye tanınmaz. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.59 – 4. Ayırt etme gücünün geçici kaybı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-59): Kişinin fiilinin niteliğini ve sonuçlarını anlayabilmesi ve buna göre davranabilmesi yeteneğidir. Hukuki işlem ehliyetinden ayrıdır; yaş ve kısıtlılık durumu bu kavramın içinde değerlendirilmez. - TBK m.65 – I. Hakkaniyet sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-65#f1): Kişinin fiillerinin sonuçlarını anlayabilme ve bu doğrultuda davranabilme yeteneğidir. Ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk, bu maddenin uygulanması için aranan kişisel niteliktir. - TBK m.74 – I. Ceza hukuku ile ilişkisinde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-74): Zarar verenin davranışının sonuçlarını algılayıp bu davranışını yönlendirebilme yetisidir. Maddede ceza hukukundaki isnat yeteneğinden ayrı bir değerlendirme konusu olarak anılır. - TBK m.254 – 2. Yasal temsilcinin rızası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-254): Kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. Maddenin uygulanabilmesi için küçük veya kısıtlının ayırt etme gücüne sahip olması şarttır; ayırt etme gücü olmayanların işlemi zaten hüküm ifade etmez. - TBK m.287 – II. Bağışlanan için (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-287): Kişinin bir işlemin anlamını ve sonuçlarını kavrayabilmesi ve buna göre davranabilmesi yetisidir. Fiil ehliyetinden ayrıdır; fiil ehliyeti olmayan kişide bu gücün varlığı, onun tek başına bağışlamayı kabul edebilmesinin şartıdır. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.50 – Yemin verilmeyen tanıklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-50): Kişinin yaptığı işin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Madde bakımından ölçüt, yemin dışında ayırt etme gücüne sahip olmamak yerine yeminin niteliğini ve önemini kavrayamamaktır. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.257 – Yeminsiz dinlenecekler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-257): Kişinin yeminin niteliğini ve önemini kavrayabilme yeteneğidir. Madde, bu gücün yokluğunu yaş veya akli-ruhsal durum gibi somut nedenlere bağlamaz; belirleyici olan yeminin anlam ve önemini kavrayıp kavrayamamasıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Ayırt etme gücü / Ehliyet** (TMK m.10): Ayırt etme gücü, kişinin fiilinin sonucunu kavrayabilme yetisidir. Fiil ehliyeti ise bu yetiye ek olarak ergin olma ve kısıtlı olmama şartlarının bir araya gelmesiyle doğan hukuki ehliyettir. Ayırt etme gücü tek başına fiil ehliyetini doğurmaz; ergin olunmaz veya kısıtlıysa ayırt etme gücü varken de fiil ehliyeti yoktur. - **Ayırt etme gücü bulunmayan küçük / ayırt etme gücü bulunan küçük** (TMK m.14): Ayırt etme gücü bulunmayan küçük tam ehliyetsizdir. Ayırt etme gücü bulunan küçük sınırlı ehliyetsizdir. Aynı yaştaki iki kişi hakkında fiil ehliyetinin derecesi farklı olabilir; yaş tek başına ayırt etme gücünü belirlemez. - **Ayırt etme gücüne sahip küçük / ayırt etme gücü olmayan küçük** (TMK m.16): Ayırt etme gücüne sahip küçüğün işlemi m.16 kapsamındadır ve rıza eksikliğinde noksandır. Ayırt etme gücü olmayan küçük için m.15 uygulanır; işlem hiçbir sonuç doğurmaz. Ayırt etme gücüne sahip küçüğün işlemi rızayla geçerli hale gelir; ayırt etme gücü olmayanın işlemi rıza ile bile geçerli olmaz. - **Ayırt etme gücü olmayan kişi / ayırt etme gücü olan küçük veya kısıtlı** (TMK m.118): Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin yaptığı nişanlanma, akıl hastalığı veya geçici bir sebeple ayırt etme gücü yokken yapılmıştır. Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlının yaptığı nişanlanma, yasal temsilcinin rızasına bağlı olarak değerlendirilir. Ayırt etme gücü yokken yapılan nişanlanma kesin hükümsüzdür. Ayırt etme gücü olan küçük veya kısıtlının nişanlanması ise geçerli kurulur ama yasal temsilcinin rızası olmadıkça mali sonuçlarıyla bağlanmaz. - **Ayırt etme gücü yokluğu / evlenme yaşının eksikliği** (TMK m.125): Ayırt etme gücünden yoksun olma nedeniyle evlenme hakkının bulunmaması. Kanunun aradığı evlenme yaşına ulaşılmamış olması nedeniyle evlenme hakkının bulunmaması. Her iki durum da evlenme ehliyetsizliği doğurur ancak ayrı hükümlere ve ayrı sakatlık türlerine tabidir; yaş eksikliği evlenmenin yaş şartına, ayırt etme gücü yokluğu bu maddeye bağlıdır. - **Ayırt etme gücü / kısıtlılık** (TMK m.125): Ayırt etme gücü her olayda ayrı ayrı tespit edilen nisbi bir durumdur. Kısıtlılık hukuki bir karar ile belirlenen ve vesayet altına alınmayı gerektiren bir durumdur. Kısıtlı olmak tek başına ayırt etme gücünün yokluğu anlamına gelmez; hâkim somut olayda ayırt etme gücünü ayrıca değerlendirir. ## İlgili konular - Fiil ehliyetsizliği, hısımlık ve yerleşim yeri (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/fiil-ehliyetsizligi-hisimlik-ve-yerlesim-yeri - Küçüklerin evlât edinilmesi, ana ve babanın rızası (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/kucuklerin-evlat-edinilmesi-ana-ve-babanin-rizasi - Genel olarak ve fiil ehliyeti (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/genel-olarak-ve-fiil-ehliyeti - Mutlak butlan ve nisbî butlan (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/mutlak-butlan-ve-nisbi-butlan - Tasarruf ehliyeti ve tasarruf özgürlüğü (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tasarruf-ehliyeti-ve-tasarruf-ozgurlugu - Vesayeti gerektiren hâller ve yetki (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/vesayeti-gerektiren-haller-ve-yetki ## Örnek kararlar - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/1726 E., 2023/1820 K., 15.11.2023 — ilgili: TMK m.10, TMK m.13, TMK m.14, TMK m.15 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/747 E., 2023/1080 K., 15.11.2023 — ilgili: TMK m.13, TMK m.15, TMK m.408 - Hukuk Genel Kurulu, 2021/922 E., 2023/548 K., 31.05.2023 — ilgili: TMK m.10, TMK m.14, TMK m.15 ## İlgili terimler [Sınırlı ehliyetsizler](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sinirli-ehliyetsizler) · [Ergin olma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ergin-olma) · [Kısıtlılık](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisitlilik) · [Yasal temsilci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yasal-temsilci) · [Fiil Ehliyeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fiil-ehliyeti) · [Vesayet Makamı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vesayet-makami) · [Denetim Makamı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/denetim-makami) · [Nişanlanma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/nisanlanma) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.