--- title: "Başvuru hakkı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/basvuru-hakki" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Başvuru hakkı **Kısaca:** Başvuru hakkı, 3 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TTK m.729 · retret: Poliçenin ödenmemesi veya ödenmeyeceğinin anlaşılması halinde, poliçeyi ödeyen ya da ciro eden kişilerin birbirlerine karşı sahip olduğu geri talep hakkıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-729) - SMK m.3 · korumadan yararlanacak kişiler: Paris Sözleşmesi veya DTÖ Kuruluş Anlaşması hükümleri uyarınca, Türkiye'de sınai mülkiyet hakkı başvurusunda bulunmaya hakkı olan kişilerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-3) - SGGSSK geç. m.42: Bu hak 60 gün içinde kullanılmak zorundadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-42) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.724 – IV - Teselsül (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-724): Poliçe borçlularından birinin borcu ödemesinden sonra, ödediği tutarı diğer poliçe borçlularından talep etme hakkıdır. Bu hak, ödeyenin poliçeden dolayı borç altına girmiş olmasını şart koşar. - TTK m.729 – VII - Retret (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-729): Poliçenin ödenmemesi veya ödenmeyeceğinin anlaşılması halinde, poliçeyi ödeyen ya da ciro eden kişilerin birbirlerine karşı sahip olduğu geri talep hakkıdır. Madde, bu hakkın varlığını varsayar; hakkın kapsamı ve koşulları ayrı maddelerde düzenlenir. - TTK m.735 – II - Araya girme suretiyle kabul — 1. Şartlar, hamilin durumu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-735): Hamilin vade gelmeden, kabul edilmeme veya ödenmeme hallerinde poliçe borçlularına karşı kullanabildiği haktır. Araya girerek kabul, vadeden önceki bu hakkın kullanılmasını engelleyebilir. ### Sınai Mülkiyet Kanunu - SMK m.3 – Korumadan yararlanacak kişiler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-3#f1-c): Paris Sözleşmesi veya DTÖ Kuruluş Anlaşması hükümleri uyarınca, Türkiye'de sınai mülkiyet hakkı başvurusunda bulunmaya hakkı olan kişilerdir. Bu sıfır, madde gereği kişinin bu sözleşmelerin kapsadığı bir üye devlette yerleşik ya da gerçek ve ciddi sınai veya ticari müessesesi bulunmasına bağlıdır. - SMK m.37 – Başvuru şartları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-37#f1-a): 36. maddede belirtilen, başvuruyu yapabilecek kişi gruplarına ilişkin haktır. Başvuru formunda başvuru yapanın bu gruplardan hangisine girdiğinin belirtilmesi gerekir. ### Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu - SGGSSK geç. m.42 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-42#f1): Geçici 38. maddenin dördüncü fıkrasındaki kişilerin, Kuruma başvurarak ilgili hükümlerden yararlanabilmesi için kullanması gereken haktır. Bu hak 60 gün içinde kullanılmak zorundadır. ## Karıştırılan kavramlar - **Başvuru hakkı / Tazmin hakkı** (Anayasa m.40): Başvuru hakkı, hak ihlalinin giderilmesi ve ihlalin yetkili makamca incelenmesi amacını taşır. Tazmin hakkı, haksız işlem sonucu uğranılan maddi veya manevi zararın karşılanmasını amaçlar. Başvuru hakkı zarar doğmasını beklemeden kullanılabilir; tazmin ise zarar doğmuş olmasını ve kanunda öngörülen esasları gerektirir. - **Ek fıkra kapsamı / genel başvuru hakkı** (3269 s. K. m.15): Harekât veya yurt dışı operasyon görevi nedeniyle (a) bendi kapsamında başvuramayan ya da seçme sınavına katılamayan uzman erbaşlara, katılamadıkları sınav sayısı kadar sınav hakkı verilir. Bu hak yalnız harekât veya yurt dışı operasyon görevinden kaynaklanan engel nedeniyle doğar. Ek fıkra, operasyon nedeniyle kaçırılan sınav sayısı kadar telafi hakkı tanır; başka nedenlerle kaçırılan sınavlar için bu hak doğmaz. - **Süre uzaması / Doğrudan başvuru hakkı** (TTK m.811): Madde 811/1 uyarınca, mücbir sebep nedeniyle ibraz ve protesto süreleri uzar. Bu hâlde hamil, ibraz ve protesto yapmadan işlem sürecini sürdürür. Madde 811/4 uyarınca, mücbir sebep ibraz süresinin bitiminden önce olup on beş günden fazla sürerse, hamil çekin ibrazı ve protesto yapmadan başvurabilir. Süre uzaması tek başına hamile sınırsız bekleme imkânı vermez; on beş günlük eşik aşıldığında hamil doğrudan başvuru yoluna geçebilir. - **Uzman erbaşlığa başvuru hakkı / Sözleşmeli çavuş** (6191 s. K. m.8): Kendi kusuru olmaksızın feshedilen veya kendi isteğiyle yenilemeyen ya da ayrılan erbaş ve er. Sözleşmeli çavuş. Birinci grup şartları sağlamak kaydıyla başvurabilir ve yönetmelikteki esaslara göre öncelik alabilir; sözleşmeli çavuşlar uzman erbaşlığa uzman çavuş rütbesiyle başlar. - **Yeniden başvuru yasağı / Genel başvuru hakkı** (6754 s. K. m.10): Daha önce mesleki yeterlilik yönünden reddedilen kişi, üçüncü fıkra gereğince bir yıl geçmedikçe yeniden başvuramaz. Reddedilmeyen veya ilk kez başvuran kişi için bu bekleme süresi uygulanmaz. Mesleki yeterlilik gerekçesiyle reddedilen kişi, bir yıl dolmadan yeni başvuru yapamaz. - **Tescilin şartlara aykırılığı / Başvuru hakkı olmayanların yaptığı tescil / Denetim işlemlerinin yapılmaması** (SMK m.50): Tescilin 33, 34, 35, 37 veya 39. maddelerdeki şartlara uymaması, ilgili tescil koşullarının eksikliğine dayanır. Tescilin 36. madde uyarınca başvuru hakkına sahip olmayanlarca yapılması ya da denetim işlemlerinin 49. madde biçiminde yürütülmemesi ayrı sebeplerdir. Her biri bağımsız bir hükümsüzlük sebebidir; birinin varlığı için diğerinin gerçekleşmesi aranmaz. ## İlgili konular - Araya girme, araya girme suretiyle kabul ve araya girerek ödeme (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/araya-girme-araya-girme-suretiyle-kabul-ve-araya-girerek-odeme - Başlangıç hükümleri, marka hakkı ve kapsamı (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/baslangic-hukumleri-marka-hakki-ve-kapsami - Başvurma hakkı, protesto ve şekli (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/basvurma-hakki-protesto-ve-sekli - Başvurma hakkının kapsamı, makbuz ve başvurma hakkının düşmesi (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/basvurma-hakkinin-kapsami-makbuz-ve-basvurma-hakkinin-dusmesi ## Örnek kararlar - 11. Hukuk Dairesi, 2023/1337 E., 2024/4604 K., 03.06.2024 — ilgili: SMK m.37 ## İlgili terimler [Cari Fiyat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cari-fiyat) · [Araya girerek kabul](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/araya-girerek-kabul) · [Lehine araya girilen kişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/lehine-araya-girilen-kisi) · [Müteselsil Borçluluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muteselsil-borcluluk) · [Karşılıklılık ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karsiliklilik-ilkesi) · [Komisyon ücreti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/komisyon-ucreti) · [Aval](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/aval) · [Coğrafi işaret](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cografi-isaret) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.