--- title: "Bilirkişi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bi-li-rki-si" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Bilirkişi **Kısaca:** Bilirkişi, 12 kanunda 20 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TBK m.403: Taraflarca birlikte kararlaştırılan ya da hâkimin atadığı, payın hesabını defter ve belgeler üzerinden inceleyen kişidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-403) - HMK m.284 · bilirkişinin ceza hukuku bakımından durumu: Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda hâkimin görüşüne başvurduğu, mahkemeye yardımcı olan kişidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-284) - CMK m.65 · bilirkişiliği kabul yükümlülüğü: Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda oy ve görüşüne başvurulan kişidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-65) ## Kanuni tanım - **6754 s. K. m.2/1-b** (Bilirkişilik Kanunu): Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde oy ve görüşünü sözlü veya yazılı olarak vermesi için başvurulan gerçek veya özel hukuk tüzel kişisini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6754-sayili-bilirkisilik-kanunu/madde-2#f1-b ## Kanunda nerede geçiyor ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.62 – Bilirkişilere uygulanacak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-62#f1): Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda hâkim veya mahkemeye görüş bildiren kişidir. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk dışında ayrı bir uzmanlıklarını belgelemedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez. - CMK m.65 – Bilirkişiliği kabul yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-65#f1): Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda oy ve görüşüne başvurulan kişidir. Bilirkişi görevi, hâkimin yerine karar vermek değil, delilin değerlendirilmesinde hâkimi aydınlatmak amacını taşır. - CMK m.68 – Duruşmada bilirkişinin açıklaması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-68#f1): Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda görüşüne başvurulan, bilirkişilik görevini kabul etmiş kişidir. Genel bilgi veya hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilen konularda bilirkişiye başvurulamaz. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.266 – Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-266#f1): Görülmekte olan dava sırasında çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlarda, oy ve görüşüne başvurulan, bağımsız ve tarafsız gerçek veya özel hukuk tüzel kişisidir. Hâkimin yerine karar veren değil, ona yardım eden kişidir. - HMK m.267 – Bilirkişi sayısının belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-267#f1): Davada çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren bir konuda, görüşüne başvurulan bağımsız ve tarafsız üçüncü kişidir. Görevi hukuki değerlendirme yapmak değil, teknik bilgisine dayanarak vakıa hakkında inceleme yapıp sonucu mahkemeye bildirmektir. - HMK m.284 – Bilirkişinin ceza hukuku bakımından durumu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-284#f1): Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda hâkimin görüşüne başvurduğu, mahkemeye yardımcı olan kişidir. Hâkimin yerine karar vermez; görevi, hâkimin değerlendirmesine konu olacak teknik bilgiyi sağlamakla sınırlıdır. ### Bilirkişilik Kanunu - Bilirkişilik Kanunu m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6754-sayili-bilirkisilik-kanunu/madde-2#f1-b): Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde oy ve görüşünü sözlü veya yazılı olarak vermesi için başvurulan gerçek veya özel hukuk tüzel kişisidir. Tanımda kişinin gerçek ya da tüzel kişi olması ayrım yaratmaz; kritik unsur, görüşün uzmanlık bilgisine dayanmasıdır. - Bilirkişilik Kanunu m.49 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6754-sayili-bilirkisilik-kanunu/madde-49): Görülmekte olan dava sırasında çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hallerde görüşüne başvurulan gerçek veya özel hukuk tüzel kişisidir. Madde metninde yer alan bu tanım bilirkişiyi, hâkimin bilgisini tamamlayan ve hukuki değerlendirme yapmayan bir yardımcı olarak sınırlar. - Bilirkişilik Kanunu m.50 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6754-sayili-bilirkisilik-kanunu/madde-50): Görülmekte olan davada çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hususlarda mahkemeye görüş bildiren kişidir. Hukuki nitelendirme yapan kişi bu sıfatla değerlendirilmez. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.310 – II - Denetleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-310#f2): Mahkemenin atadığı, incelemeyi tarafsız biçimde yapan uzman kişidir. Komanditerin uzmanına yönelik itirazda ya da haklı sebep hâlinde devreye girer. - TTK m.597 – 3. Gerçek değerin belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-597): Mahkemenin değeri bizzat tespit edemediği hallerde, şirketin faaliyet konusuna uygun olarak değeri belirleyen uzman kişidir. ### Kamulaştırma Kanunu - Kamulaştırma Kanunu m.31 – Yasak işler ve eylemler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2942-sayili-kamulastirma-kanunu/madde-31): Kamulaştırma bedelinin tespiti için mahkemece oluşturulan, kanunun 15. maddesi uyarınca görevlendirilen kişidir. Yasak yalnızca mahkemece takdir edilen ücret dışında çıkar sağlanmasını kapsar. - Kamulaştırma Kanunu geç. m.5 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2942-sayili-kamulastirma-kanunu/gecici-madde-5#f1): Kamulaştırma bedelinin tespiti sırasında mahkeme veya idarece görevlendirilen, taşınmazın değerini teknik bilgiyle belirleyen kişidir. Maddede niteliği ayrıca tanımlanmamıştır. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.403 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-403#f2): Taraflarca birlikte kararlaştırılan ya da hâkimin atadığı, payın hesabını defter ve belgeler üzerinden inceleyen kişidir. Tarafların anlaşamadığı hâlde devreye girer. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.87 – Kıymet takdiri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-87#f1): Haczi yapan memurun, malın kıymetinin özel bilgi gerektirdiği hallerde başvurabileceği uzman kişidir. Sicile kayıtsız mallarda başvuru isteğe bağlıdır; sicile kayıtlı mallarda ise başvuru zorunludur. ### Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun - Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun m.75 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1219-sayili-tababet-ve-suabati-san-atlarinin-tarzi-icrasina-dair-kanun/madde-75): Mahkemenin tıbbi konuda uzmanlığına başvurduğu kişi. Madde uyarınca Yüksek Sağlık Şurası görüşüne ek olarak ya da onun yerine mahkemenin seçtiği bilirkişilere başvurulabiliyordu. ## Karıştırılan kavramlar - **Yüksek Sağlık Şurası görüşü / mahkemenin uygun göreceği bilirkişi görüşü** (1219 s. K. m.75): Maddenin yürürlükte olduğu dönemde, mesleğin icrasından doğan fiillerde Yüksek Sağlık Şurasından düşünce alınması zorunluydu. Bilirkişi görüşüne başvurma ise mahkemenin takdirine bağlıydı ve Şuranın görüşünü tamamlayıcı nitelikteydi. Maddenin iptali sonrasında Şura görüşünün zorunluluğu kalmamıştır; bilirkişi görüşü ise kendi genel usul kuralları içinde değerlendirilir. - **İzinli bilirkişi / Listede kayıtlı diğer bilirkişi** (İİK m.87): Öncelikle, bilirkişilik bölge kurulu listesinde kayıtlı olan ve Adalet Bakanlığınca bu işe özgü izin verilen bilirkişiler yetkilidir. Bu bilirkişiler bulunmadığında, listede kayıtlı diğer bilirkişilere başvurulur. Sıra korunmadan doğrudan listede kayıtlı başka bilirkişiye başvurulması, izinli bilirkişi mevcutken yapılmışsa usule aykırılık oluşturur. - **Bilirkişi ücreti / Avukat ve vekil ücreti** (2942 s. K. m.31): Bilirkişi için yasak, mahkemece takdir edilen ücret dışında çıkar sağlanmasıdır (a bendi). Avukat ve dava vekili için yasak, bedelden pay almaya ya da bedeli kendi lehine kararlaştırmaya ilişkindir (c, d, e bentleri). Bilirkişinin yasağı ücret takdiri üzerinden, avukatın yasağı ise kamulaştırma bedeli ve dava giderleri üzerinden işler. - **Hakem tarafından atanan bilirkişi / Taraflarca seçilen özel bilirkişi** (4686 s. K. m.12): Hakem veya hakem kurulunun belirlediği konularda rapor vermek üzere atadığı bilirkişidir. Taraflardan birinin kendi seçtiği ve uyuşmazlık konusunda dinletebildiği özel bilirkişidir. Hakem tarafından atanan bilirkişiye taraflar soru sorabilir; özel bilirkişi ise duruşmada dinletilir. Her ikisinin de raporu duruşmada tartışılabilir. - **Tahkim yargılamasında bilirkişi / Mahkeme yardımıyla delil toplama** (4686 s. K. m.12): Bilirkişi ve keşif hakemin kendi yetkisi içindedir ve hakem tarafından yürütülür. Delillerin toplanmasında zorunlu hallerde asliye hukuk mahkemesinden yardım istenebilir. Mahkeme yardımı talep edildiğinde mahkeme HMK hükümlerini uygular; hakem yetkisi dışındaki işlemler için mahkeme devreye girer. - **Bilirkişi ile kamu görevlisi** (5253 s. K. m.19): Bilirkişi, uzmanlık veya teknik bilgi gerektiren hallerde görevlendirilir ve ücreti bakanlıklarca birlikte tespit edilir. Denetimi yürüten kamu görevlisi, denetim sırasında yetkili makamın görevlendirdiği kişidir. Bilirkişiye verilecek ücret İçişleri Bakanlığı bütçesinden karşılanır; bilirkişi görevlendirmesi denetimin kendisinin yerine geçmez. ## İlgili konular - Bilirkişi incelemesi (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/bilirkisi-incelemesi - İşçinin borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/iscinin-borclari - Haciz (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/haciz - Bilirkişinin sır saklama yükümlülüğü ve bilirkişinin yetkileri (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/bilirkisinin-sir-saklama-yukumlulugu-ve-bilirkisinin-yetkileri - Şirket sözleşmesinin değiştirilmesi ve esas sermaye payının işlemlere konu olması (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/sirket-sozlesmesinin-degistirilmesi-ve-esas-sermaye-payinin-islemlere-konu - Şirketin niteliği ve kuruluşu, ortaklar arasındaki ilişkiler (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/sirketin-niteligi-ve-kurulusu-ortaklar-arasindaki-iliskiler ## Örnek kararlar - 2017/20 E., 2018/75 K., 05.07.2018 — ilgili: 6754 s. K. m.49, 6754 s. K. m.50 - 9. Ceza Dairesi, 2021/22495 E., 2025/3914 K., 08.05.2025 — ilgili: CMK m.65, CMK m.68 - 9. Ceza Dairesi, 2021/9459 E., 2023/8485 K., 14.12.2023 — ilgili: CMK m.65, CMK m.68 ## İlgili terimler [Temel eğitim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/temel-egitim) · [Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakimlik-mesleginin-gerektirdigi-hukuki-bilgi) · [Hukuki nitelendirme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukuki-nitelendirme) · [Oy ve görüş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/oy-ve-gorus) · [Resmî bilirkişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/resmi-bilirkisi) · [Aracı hizmet sağlayıcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/araci-hizmet-saglayici) · [Gerekçe](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gerekce) · [Komanditer](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/komanditer) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.