--- title: "Bilanço esası nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bilanco-esasi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Bilanço esası **Kısaca:** Bilanço esası, 3 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - VUK m.182 · bilanço esasında tutulacak defterler: Mükellefin kazancının bilanço ile tespit edildiği ve bu nedenle temel defterleri tutmakla yükümlü olduğu defter tutma usulüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-182) - GVK m.38 · bilanço esasında ticari kazancın tesbiti: Ticari kazancın işletmenin bilançosundaki öz sermaye değişimi üzerinden tespit edildiği kazanç tespit yöntemidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-38) ## Kanunda nerede geçiyor ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.176 – Tüccar sınıfları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-176#f2): Birinci sınıf tüccarların defter tutma yöntemidir. Ayrıntıları ve hangi tacirlerin bu esasa bağlı olduğu VUK m.177 ve devamında düzenlenir. - VUK m.181 – İhtiyari sınıf değiştirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-181#f1): Defter tutmada ticari işlemlerin bilanço ve gelir tablosu düzeninde kaydedildiği yöntemdir. Bu maddede bilanço esasına geçiş bir seçim hakkı olarak düzenlenmiştir. - VUK m.182 – Bilanço esasında tutulacak defterler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-182#f1): Mükellefin kazancının bilanço ile tespit edildiği ve bu nedenle temel defterleri tutmakla yükümlü olduğu defter tutma usulüdür. Madde bu usulde hangi defterlerin tutulacağını belirler. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK m.38 – Bilanço esasında ticari kazancın tesbiti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-38#f1): Ticari kazancın işletmenin bilançosundaki öz sermaye değişimi üzerinden tespit edildiği kazanç tespit yöntemidir. Gelir ve gider kayıtlarının değil, dönem başı ve sonu özkaynak karşılaştırmasının esas alındığı yöntemdir. - GVK m.59 – Kazancın bilanço esasına göre tesbiti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-59#f2): Kazancın aktif ve pasif kalemleri karşılaştırılarak, işletmenin dönem sonundaki durumu üzerinden belirlendiği tespit yöntemidir. Bu esasın seçimi çiftçinin isteğine bağlıdır. ### Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu - Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu m.26 – Giderler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4688-sayili-kamu-gorevlileri-sendikalari-ve-toplu-sozlesme-kanunu/madde-26#f5): Muhasebe kayıtlarının bu usulle tutulması zorunludur; maddenin muhasebe kayıtlarına ilişkin son fıkrasında geçer. ## Karıştırılan kavramlar - **Bilanço esası / işletme esası** (VUK m.182): Bilanço esasında mükellef, madde uyarınca yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defterini tutar. Bilanço esası dışında kalan mükellefler bu maddedeki defter yükümlülüğüne tabi değildir. Bu maddedeki üç temel defter zorunluluğu yalnızca bilanço esasına tabi olanlar bakımından doğar. - **İşletme hesabı esası / Bilanço esası** (GVK m.55): İşletme hesabında kazanç, dönem içindeki hasılat ile giderin karşılaştırılmasıyla bulunur; ayrıca dönem başı ve sonu mahsulleri düzeltme olarak dikkate alınır. Bilanço esasında ise kazanç, dönem başı ve sonu aktif-pasif farkı üzerinden belirlenir. Hangi esasın uygulanacağı, mükellefin defter ve tespit yöntemine göre belirlenir; işletme hesabı esasında yalnız bu maddedeki hasılat-gider ve mahsul ilavesi kuralları uygulanır. - **Bilanço esası / İşletme hesabı esası / Serbest meslek kazanç defteri** (GVK m.69): Bilanço esasına göre defter tutanlarda karşılaştırma gelir tablosundaki brüt satış tutarı ile yapılır. İşletme hesabı esasına göre defter tutanlarda işletme hesap özetindeki dönem içi hasılat; serbest meslek kazanç defteri tutanlarda ise serbest meslek kazanç bildirimindeki gayrisafi hasılat esas alınır. Her defter türünde karşılaştırılacak tutar farklıdır; hangi belgenin esas alınacağı mükellefin defter türüne göre belirlenir. - **Bilanço esası / işletme hesabı esası** (GVK geç. m.48): Bilanço esasına göre defter tutan mükellef, özel karşılık hesabı açar ve kıymetleri aktifine kaydeder. İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellef, emtiayı gider kısmına satın alınan mal olarak kaydeder. Kayıt yeri ve vergisel sonuç farklılaşır; işletme hesabı esasında karşılık hesabı kurulmaz, ayrı özel karşılık mekanizması yalnız bilanço esasında işler. - **Bilanço esası / serbest meslek veya işletme hesabı** (GVK geç. m.85): Bilanço esasına göre defter tutan mükellef, kıymetler için pasifte özel fon hesabı açar. Serbest meslek kazanç defteri veya işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellef, kıymetleri defterinde ayrıca gösterir. Bilanço esasında hesap sermayenin cüzü sayılır ve tasfiyede vergilendirilmez; diğer defter sisteminde yalnız ayrı gösterim yapılır. - **İşletme hesabı / bilanço esası** (VUK m.328): İşletme hesabı esasında ya da serbest meslek kazanç defteri tutan mükellef satış farkını doğrudan defterinde hasılat veya gider olarak kaydeder. Bilanço esasında defter tutan mükellef, aynı farkı kâr ve zarar hesabına geçirir ve ayrıca pasifte geçici hesap tutma imkânından yararlanabilir. Yalnız bilanço esasındaki mükellef satış kârını yenileme koşuluyla pasifte bekletebilir; işletme hesabı mükellefi bu imkâna sahip değildir. ## İlgili konular - Genel esaslar ve defter tutma bakımından tüccarlar (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/genel-esaslar-ve-defter-tutma-bakimindan-tuccarlar - Bilanço esasına göre defter tutma (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/bilanco-esasina-gore-defter-tutma - Ticari kazanç (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/ticari-kazanc ## Örnek kararlar - 3. Daire, 2023/5530 E., 2024/3862 K., 07.06.2024 — ilgili: GVK m.38 - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/222 E., 2023/96 K., 15.02.2023 — ilgili: GVK m.38 - 6. Daire, 1998/5604 E., 1999/5326 K., 08.11.1999 — ilgili: VUK m.182 ## İlgili terimler [İşletme hesabı esası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletme-hesabi-esasi) · [Demirbaş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/demirbas) · [Defteri kebir](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/defteri-kebir) · [Envanter defteri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/envanter-defteri) · [Yardımlaşma sandığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yardimlasma-sandigi) · [Yevmiye defteri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yevmiye-defteri) · [Öz sermaye](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/oz-sermaye) · [Zirai kazanç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zirai-kazanc) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.