--- title: "Birincil üretim nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/birincil-uretim" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Birincil üretim **Kısaca:** Birincil üretim: Kesimine kadar çiftlik hayvanlarının üretilmesi, sağımı, bitkisel ürünlerin hasadı da dâhil olmak üzere birincil ürünlerin üretilmesi, yetiştirilmesi, avlanma, balıkçılık ve yabanî ürünlerin toplanmasını (5996 s. K. m.3/1) ## Kanuni tanım - **5996 s. K. m.3/1** (Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu): Kesimine kadar çiftlik hayvanlarının üretilmesi, sağımı, bitkisel ürünlerin hasadı da dâhil olmak üzere birincil ürünlerin üretilmesi, yetiştirilmesi, avlanma, balıkçılık ve yabanî ürünlerin toplanmasını — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5996-sayili-veteriner-hizmetleri-bitki-sagligi-gida-ve-yem-kanunu/madde-3#f1-5 ## Kanunda nerede geçiyor ### Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu - Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5996-sayili-veteriner-hizmetleri-bitki-sagligi-gida-ve-yem-kanunu/madde-2#f2): Gıdanın ilk üretim aşamasını ifade eder ve maddede kişisel tüketim amacıyla yapılan hâli Kanun dışında bırakılmıştır. Bu hâlin dışında kalan birincil üretim faaliyetleri Kanun kapsamındadır. - Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5996-sayili-veteriner-hizmetleri-bitki-sagligi-gida-ve-yem-kanunu/madde-3#f1-5): Kesimine kadar çiftlik hayvanlarının üretilmesi, sağımı, bitkisel ürünlerin hasadı dahil birincil ürünlerin üretilmesi, yetiştirilmesi, avlanma, balıkçılık ve yabanî ürünlerin toplanmasını ifade eder. Gıda işletmecisi tanımında ve üretim aşamaları kavramında bu faaliyetler de yer alır. - Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m.29 – Hijyen esasları ve iyi uygulama kılavuzları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5996-sayili-veteriner-hizmetleri-bitki-sagligi-gida-ve-yem-kanunu/madde-29#f2): Maddede ayrı bir tanım verilmeyen, ilk üretim aşamasını ifade eden kavramdır. Madde, birincil üretimi HACCP sistemi yükümlülüğünden tutarak ayrı tutar; tanım için Kanun'un tanımlar maddesine bakılmalıdır. - Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m.41 – Hijyen ve resmî kontroller ile ilgili yaptırımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5996-sayili-veteriner-hizmetleri-bitki-sagligi-gida-ve-yem-kanunu/madde-41#f1-a): Hayvansal veya bitkisel ürünün ilk üretim aşamasını ifade eder. Madde a bendinde, perakende işyerleri ve diğer işyerlerinden ayrı bir ceza kategorisi olarak anılır. ## Karıştırılan kavramlar - **Ticari birincil üretim / Kişisel tüketim amaçlı birincil üretim** (5996 s. K. m.2): Satış, dağıtım veya ticari amaçla yapılan birincil üretim, fıkra 1 kapsamında kalır. Yalnızca kişisel tüketim amacıyla yapılan birincil üretim, fıkra 2 uyarınca Kanun dışındadır. Ticari amaçla üretilen gıda Kanun'un denetimine tabidir; kişisel üretim ise Kanun'un dışında kalır. - **Birincil üretim / Gıda işletmecisi faaliyeti** (5996 s. K. m.3): Birincil üretim, kesime kadar hayvan üretimi, hasat, avlanma ve balıkçılık gibi ilk üretim aşamalarını kapsar. Gıda işletmecisi kavramı, birincil üretim dahil gıdanın üretimi, işlenmesi ve dağıtımının herhangi bir aşamasını kapsar. Birincil üretim yapan kişi, gıda işletmecisi tanımı kapsamına da girdiğinden hem birincil üretim hem gıda işletmecisi sıfatıyla değerlendirilir. - **Birincil üretim / birincil üretim dışı işletmeci** (5996 s. K. m.29): Birincil üretim yapan kişi yalnızca hijyen esaslarına uymakla yükümlüdür. Birincil üretim dışındaki gıda ve yem işletmecisi hem hijyen esaslarına hem de HACCP ilkelerine dayanan güvenilirlik sistemine uymakla yükümlüdür. Yalnızca birincil üretim yapanlar HACCP sistemi kurma yükümlülüğünden muaftır; diğer işletmeciler için bu yükümlülük vardır. - **Birincil üretim yapan / perakende işyeri / diğer işyerleri (a bendi hijyen cezası)** (5996 s. K. m.41): Hijyen esaslarına aykırı hareket eden birincil üretim yapanlar ile perakende işyerleri, 29. maddenin ikinci fıkrasında belirtilen hijyen esaslarına göre ceza görür. Diğer işyerleri aynı aykırılık için daha yüksek tutarda cezalandırılır; 3. fıkra kapsamındaki yem ve gıda işletmecileri ise ayrı bir tutarla anılır. Birincil üretimde bin, perakendede ikibin, diğer işyerlerinde beşbin Türk Lirası idari para cezası uygulanır; üçüncü fıkra esaslarına uymayan yem ve gıda işletmecilerine ikibin Türk Lirası verilir. ## Örnek kararlar - 12. Daire, 2021/7283 E., 2023/5950 K., 22.11.2023 — ilgili: 5996 s. K. m.3, 5996 s. K. m.2 - Danıştay 10. Daire Başkanlığı, 2012/1004 E., 2016/636 K., 09.02.2016 — ilgili: 5996 s. K. m.3, 5996 s. K. m.2 - 7. Ceza Dairesi, 2021/16340 E., 2022/10755 K., 23.05.2022 — ilgili: 5996 s. K. m.3 ## İlgili terimler [Resmî kontrol](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/resmi-kontrol) · [Gıda](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gida) · [Gıda ile temas eden madde ve malzeme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gida-ile-temas-eden-madde-ve-malzeme) · [Karantina](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karantina) · [Bulaşan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bulasan) · [İzlenebilirlik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/izlenebilirlik) · [Kontrol görevlisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kontrol-gorevlisi) · [Ürün](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/urun) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.