--- title: "Büyükşehir belediye sınırı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/buyuksehir-belediye-siniri" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Büyükşehir belediye sınırı Diğer yazımlar: Büyükşehir belediye sınırları **Kısaca:** Büyükşehir belediye sınırı, 4 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.289 · keşfe yetkili mahkeme: Keşif konusunun bu sınırlar içinde bulunması hâlinde davaya bakan mahkemenin keşfi bizzat yerine getirebilmesine olanak veren ölçüttür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-289) - CMK m.180 · tanık ve bilirkişinin naiple veya istinabe yoluyla dinlenmeleri: Büyükşehir Belediyesi Kanunu'na göre belirlenen il mülki sınırıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-180) - 5235 s. K. m.21 · cumhuriyet savcılarının yetkisi: Büyükşehir belediyesinin mülki sınırlarıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5235-sayili-adli-yargi-ilk-derece-mahkemeleri-ile-bolge-adliye-mahkemelerinin-kurulus-gorev-ve/madde-21) ## Kanunda nerede geçiyor ### Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun - Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m.15 – Ceza mahkemelerinin yargı çevresi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5235-sayili-adli-yargi-ilk-derece-mahkemeleri-ile-bolge-adliye-mahkemelerinin-kurulus-gorev-ve/madde-15): Büyükşehir belediyesi bulunan illerde, belediye sınırları içinde kalan il ve ilçe alanıdır. Bu alanda adı ile anılan sulh ve asliye ceza mahkemelerinin yargı çevresi il veya ilçe sınırına bağlı kalmadan belirlenebilir. - Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m.21 – Cumhuriyet savcılarının yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5235-sayili-adli-yargi-ilk-derece-mahkemeleri-ile-bolge-adliye-mahkemelerinin-kurulus-gorev-ve/madde-21#f3): Büyükşehir belediyesinin mülki sınırlarıdır. Bu sınırlar içinde bulunan Cumhuriyet başsavcıları, ilgili yer ceza mahkemelerinin yargı çevresinde yetkilidir; ağır ceza ve özel ceza mahkemelerinin görevine giren işlerde ise birinci ve ikinci fıkra uygulanır. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.180 – Tanık ve bilirkişinin naiple veya istinabe yoluyla dinlenmeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-180#f3): Büyükşehir Belediyesi Kanunu'na göre belirlenen il mülki sınırıdır. Bu sınır içinde kalan kişilerin istinabe yoluyla dinlenmesi, zorunluluk bulunmadıkça yasaktır. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.289 – Keşfe yetkili mahkeme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-289#f2): Keşif konusunun bu sınırlar içinde bulunması hâlinde davaya bakan mahkemenin keşfi bizzat yerine getirebilmesine olanak veren ölçüttür. Bu halde keşif davaya bakan mahkemece de yapılabilir, istinabe de tercih edilebilir; seçim davaya bakan mahkemenin takdirindedir. ### Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun - Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun m.2 – Alanların belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5366-sayili-yipranan-tarihi-ve-kulturel-tasinmaz-varliklarin-yenilenerek-korunmasi-ve/madde-2#f4): Büyükşehir belediyesinin yetki alanını ifade eder. Bu alan içinde büyükşehir belediyesinin kendi yapacağı yenileme projeleri dışındaki projeler ilçe ve ilk kademe belediyelerince hazırlanır. ## Karıştırılan kavramlar - **İl/ilçe sınırı / büyükşehir belediye sınırı** (5235 s. K. m.15): Genel kural olarak yargı çevresi il merkezi ve ilçelerin idari sınırlarına göre belirlenir. Büyükşehir belediyesi bulunan illerde adı ile anılan sulh veya asliye ceza mahkemelerinde belediye sınırı esas alınabilir. Büyükşehirlerde yargı çevresi il veya ilçe sınırına bağlı kalmadan HSYK kararıyla farklı biçimde belirlenebilir. - **Büyükşehir belediye sınırları içindeki mükellef / Kalkınmada öncelikli yörelerdeki mükellef** (GVK geç. m.58): Büyükşehir belediye sınırları içinde faaliyet gösteren mükellefin temel gösterge tutarları yüzde yirmi beş artırılır. Kalkınmada öncelikli yörelerde faaliyet gösteren mükellefin tutarları yüzde elli indirilir. Aynı faaliyet için bölge farkına göre tutar yukarı ya da aşağı değişir. ## İlgili konular - Duruşma hazırlığı (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/durusma-hazirligi - Keşif ve uzman görüşü (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/kesif-ve-uzman-gorusu ## Örnek kararlar - 2016/144 E., 2020/75 K., 10.12.2020 — ilgili: 5235 s. K. m.21, 5235 s. K. m.15 - Ceza Genel Kurulu, 2008/243 E., 2009/86 K., 07.04.2009 — ilgili: CMK m.180 - 4. Daire, 2024/2471 E., 2025/3102 K., 16.05.2025 — ilgili: 5366 s. K. m.2 ## İlgili terimler [İstinabe](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-stinabe) · [Keşif](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesif) · [Yargı çevresi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargi-cevresi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.