--- title: "Çalışan nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/calisan" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Çalışan **Kısaca:** Çalışan: Özel hukuk sözleşmesi veya benzeri bir hukuki ilişki gereğince, başkasının hizmetinde olan ve bu hizmet ilişkisini işverenin gösterdiği belli bir işle ilgili olarak kişisel bir bağımlılık içinde ona karşı yerine getirmekle yükümlü olan kişiler ile kamu görevlilerini (SMK m.2/1-d) ## Kanuna göre anlamı - **6331 s. K. m.3/1-b** (İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu): Kendi özel kanunlarındaki statülerine bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişiyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6331-sayili-is-sagligi-ve-guvenligi-kanunu/madde-3#f1-b - **SMK m.2/1-d** (Sınai Mülkiyet Kanunu): Özel hukuk sözleşmesi veya benzeri bir hukuki ilişki gereğince, başkasının hizmetinde olan ve bu hizmet ilişkisini işverenin gösterdiği belli bir işle ilgili olarak kişisel bir bağımlılık içinde ona karşı yerine getirmekle yükümlü olan kişiler ile kamu görevlilerini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-2#f1-d ## Kanunda nerede geçiyor ### İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu - İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.2 – Kapsam ve istisnalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6331-sayili-is-sagligi-ve-guvenligi-kanunu/madde-2#f2-cc): Maddenin kapsamında yer alan, işveren adına ve işveren emri altında iş gören kişi. Madde metni çırak ve stajyerleri de açıkça çalışan sayar; bu nedenle kapsam tespitinde yalnız iş sözleşmesine dayalı işçilik ölçütü yeterli değildir. - İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6331-sayili-is-sagligi-ve-guvenligi-kanunu/madde-3#f1-b): Kendi özel kanunlarındaki statüsüne bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişidir. Tanım iş sözleşmesi aramaz; bu yönüyle İş Kanunu'ndaki işçi kavramından geniştir. ### Sınai Mülkiyet Kanunu - SMK m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-2#f1-d): Özel hukuk sözleşmesi veya benzeri bir hukuki ilişkiyle başkasının hizmetinde bulunan ve işverenin gösterdiği belirli iş bakımından kişisel bağımlılık içinde yükümlü olan kişilerle kamu görevlilerini kapsar. Hizmet ilişkisinin kaynağı, sözleşmeli olup olmamasına göre değil, bağımlılık ilişkisine göre belirlenir. - SMK m.113 – Hizmet buluşu ve serbest buluş (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-113#f1): Bu maddede bir işletme veya kamu idaresinde iş ilişkisi içinde faaliyet gösteren kişidir. Üçüncü fıkra uyarınca öğrenciler ve ücretsiz olarak belirli süreye bağlı olmaksızın hizmet gören stajyerler de bu hükümlere tabi tutulur. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.66 – II. Özen sorumluluğu — 1. Adam çalıştıranın sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-66#f1): Adam çalıştıranın kendisine verdiği işi onun talimatı ve denetimi altında gören kişidir. Çalışanın kusurlu olması, zararın sorumluluğu için kural olarak aranmaz; rücu bakımından ise zorunludur. ## Karıştırılan kavramlar - **Çırak ve stajyer / genel çalışan** (6331 s. K. m.2): Çırak ve stajyerler, kanunda açıkça çalışan olarak sayılır ve kanun kapsamındadır. Genel bağımlı çalışanlar da kapsama girer; ancak onların kapsama girmesi için madde metninde ayrı bir sayım yapılmamıştır. Çırak ve stajyerler, işçi sıfatı tartışması olsa bile bu madde ile kapsama alınır. - **Kendi nam ve hesabına üretici / çalışan istihdam eden üretici** (6331 s. K. m.2): Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına üretim yapan kişi fıkra 2(ç) kapsamındadır. Çalışan istihdam eden üretici bu istisnadan yararlanamaz. İstihdam başladığı andan itibaren kanun uygulanır. - **Çalışan / İşçi** (6331 s. K. m.3): Kanundaki çalışan, kamu veya özel işyerinde istihdam edilen gerçek kişidir ve iş sözleşmesi aranmaz. İş Kanunu'ndaki işçi, bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişidir. İş sözleşmesi bulunmayan veya kamu statüsünde çalışan kişiler de bu Kanun bakımından çalışan sayılır; iş sağlığı ve güvenliği korumasının kapsamı işçi kavramından geniştir. - **Destek elemanı / Diğer çalışan** (6331 s. K. m.3): Destek elemanı, asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği görevleri için özel olarak görevlendirilmiş ve donanım ile eğitim şartlarını taşıyan kişidir. Diğer çalışan, bu özel görevlendirmeye ve eğitim şartına sahip olmayan kişidir. Yalnızca görevlendirilen ve gerekli donanım ile eğitimi bulunan kişi destek elemanı sayılır; bu niteliği taşımayan bir çalışanın sorumluluğu bu tanıma göre belirlenmez. - **Mükellef / işletmede çalışan memur ile kiracı** (VUK m.257): Mükellef inceleme ile ilgili ödevleri (1, 2, 3 ve 5. bentler) yerine getirir; işletmede çalışan memurlar izahat verme ödeviyle (2. bent) yükümlüdür. Kiracılar yalnızca gayrimenkulün rayiç bedel tespiti sırasındaki 4. bent ödevleri bakımından yükümlüdür. Kiracıya işletme incelemesinde değil, yalnızca bina ve arazinin rayiç bedel tespitinde bilgi verme ve gösterme ödevi yüklenir. - **İki yıl dolduran emekli / iki yıldan kısa süre çalışan** (270 s. K. m.2): Tazminatı almaya hak kazandıktan sonra bu görevlerde en az iki yıl çalışıp emekliye ayrılan kişi, maddenin ödeme kapsamındadır. İki yılın dolmadan ayrılan kişi, maddede öngörülen ödemeden yararlanamaz. Tazminatın tamamı ömür boyu Emekli Sandığınca ödenir; iki yılı doldurmayan için bu ödeme yükümlülüğü doğmaz. ## İlgili konular - Özen sorumluluğu, zamanaşımı ve yargılama (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/ozen-sorumlulugu-zamanasimi-ve-yargilama - Başlangıç hükümleri, marka hakkı ve kapsamı (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/baslangic-hukumleri-marka-hakki-ve-kapsami ## Örnek kararlar - 2014/177 E., 2015/49 K., 14.05.2015 — ilgili: 6331 s. K. m.2 - 2012/97 E., 2013/51 K., 03.04.2013 — ilgili: 6331 s. K. m.2 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/774 E., 2025/663 K., 22.10.2025 — ilgili: 6331 s. K. m.3 ## İlgili terimler [Biyolojik materyal](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/biyolojik-materyal) · [Sınai mülkiyet hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sinai-mulkiyet-hakki) · [Ortak sağlık ve güvenlik birimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ortak-saglik-ve-guvenlik-birimi) · [Amblem](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/amblem) · [Bitki çeşidi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bitki-cesidi) · [Ev hizmeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ev-hizmeti) · [İş kazası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/is-kazasi) · [Destek elemanı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/destek-elemani) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.