--- title: "Çekinme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cekinme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Çekinme **Kısaca:** Çekinme, 5 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.45 · zabıt kâtibinin yasaklılığı ve reddi: Zabıt katibinin, yasaklılık sebebi bulunduğunu kendisinin bildirerek görevden ayrılmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-45) - CMK m.32 · zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi: Zabıt katibinin, kendisinde bir yasaklılık ya da ret sebebi bulunduğunu bildirerek görevden kendiliğinden ayrılmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-32) - İYUK m.57 · mahkemelerde çekinme ve ret: Hâkimin, kanunda sayılan yasaklılık sebeplerinden biri bulunduğunda davaya bakmaktan kendiliğinden kaçınmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-57) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.45 – Zabıt kâtibinin yasaklılığı ve reddi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-45#f3): Zabıt katibinin, yasaklılık sebebi bulunduğunu kendisinin bildirerek görevden ayrılmasıdır. Ret talebinden farklı olarak talep taraftan değil, katipten gelir. - HMK m.270 – Bilirkişilik görevini kabulle yükümlü olanlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-270#f2): Kabul yükümlülüğü bulunan kişinin, bilirkişilik görevini kendi iradesiyle reddetmesidir. Çekinme, yalnızca madde metninde sayılan sebeplere veya mahkemece kabul edilebilir bir sebebe dayanabilir. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.56 – Danıştayda çekinme ve ret (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-56#f1): Davaya bakmakla görevli hâkimin, kanunda sayılan bir sebep bulunduğunda kendiliğinden davadan el çekmesidir. Çekinme, hâkimin kendi talebiyle gerçekleşir ve karar merciince incelenir. - İYUK m.57 – Mahkemelerde çekinme ve ret (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-57#f1-5): Hâkimin, kanunda sayılan yasaklılık sebeplerinden biri bulunduğunda davaya bakmaktan kendiliğinden kaçınmasıdır. Bu kurumda karar hâkim tarafından verilir; taraf talebi aranmaz. Çekinme ile ret arasındaki ayrım bu kurumun kendiliğindenliğine dayanır. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.32 – Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-32#f2): Zabıt katibinin, kendisinde bir yasaklılık ya da ret sebebi bulunduğunu bildirerek görevden kendiliğinden ayrılmasıdır. Çekinmenin karara bağlanması, hâkimin çekinmesine benzer biçimde yanındaki hâkim ya da mahkeme başkanına aittir. ### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun - AYMKYUHK m.61 – Çekinme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-61#f1): Başkan veya üyenin, kanunda sayılan sebeplerden birine dayanarak kendiliğinden davaya veya işe bakmaktan kaçınmasıdır. Çekinme, karşı tarafın talebine bağlı olmayan bir bildirimdir ve bu yönüyle reddten ayrılır. ### Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun - Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun m.8 – Çekinme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2247-sayili-uyusmazlik-mahkemesinin-kurulus-ve-isleyisi-hakkinda-kanun/madde-8#f1): Uyuşmazlık Mahkemesi başkan ya da üyesinin, 7. maddede yazılı sebeplerden birine dayanarak davaya veya işe bakmaktan kendiliğinden kaçınmasıdır. Çekinme, taraf talebine bağlı olan reddten ayrıdır ve üye kendi isteğiyle bildirir. ## Karıştırılan kavramlar - **Tek üye çekinmesi / toplu çekinme** (2247 s. K. m.8): Çekinen sayının mahkemenin toplanmasına engel olmadığı durum. Çekinen sayının toplanma nisabına engel olacak kadar olduğu durum. Birinci durumda çekinme kabul edilir ve üye karar oluşumuna katılmaz. İkinci durumda ise nisabı ortadan kaldıracak kadar çekinme isteği kabul edilemez; mahkemenin çalışabilir kalması esastır. - **Yükümlülük / çekinme hakkı** (HMK m.270): Kabul yükümlülüğü, madde 270/1 kapsamındaki kişilere kanunen yüklenmiştir. Çekinme, yalnızca tanıklıktan çekinme sebeplerine veya mahkemece kabul edilebilir başka bir sebebe dayanılarak kullanılabilir. Kişi, keyfî bir gerekçeyle görevi reddedemez; çekinme ancak yasal sebeple mümkündür. - **Çekinme / Red** (AYMKYUHK m.61): Çekinmede başkan veya üye, kendi kararıyla davadan kaçınmak için talepte bulunur. Bu talep kendi bildirimidir. Redde taraflar, üyenin tarafsız olmadığını ileri sürerek talepte bulunur ve kararı m.60 uyarınca Genel Kurul verir. Çekinmede m.61 uygulanır ve karar çekinen üyenin katılımıyla Genel Kurulca verilir; redde ise m.60 uygulanır ve red konusunda üye oylamaya katılmadan karar verilir. Her iki hâlde de oy kullanamayan üye, karar sürecinde ayrı bir konumda yer alır. - **Muvafakat ile tanıklık / çekinme hakkının kullanılması** (Av. K. m.36): İş sahibinin muvafakati alınmış olsa da avukat tanıklıktan çekinebilir. Muvafakatın bulunmadığı durumda avukatın tanıklık yapması mümkün değildir. Muvafakat, avukatı tanıklık yapmaya zorunlu kılmaz; avukat çekinme hakkını kullanabilir ve bu kullanım sorumluluk doğurmaz. - **Gelmeme / Çekinme** (Av. K. m.150): Çağrıya rağmen duruşmaya hiç gelmemek, gelme yükümlülüğünün ihlalidir. Gelmekle birlikte tanıklıktan, bilirkişilikten veya yemin etmekten çekinmek, beyan yükümlülüğünün ihlalidir. Her iki halde de madde aynı yaptırım rejimine tabidir; ancak kanuni sebep varsa çekinme yaptırım doğurmaz. - **Tanıklıktan çekinme hakkı hatırlatılan / hatırlatılmayan tanık** (TCK m.273): Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişiye bu hakkı hatırlatılmadan tanıklık yaptırılması ve bu kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunması (b bendi) bu ayrımın birinci tarafıdır. Tanıklıktan çekinme hakkını bilerek, hakkını kullanmadan beyanda bulunan kişi ya da hakkı kendisine hatırlatılmış olan tanık b bendi kapsamında değerlendirilmez. b bendi uygulanabilir ancak hatırlatma yapılmamış olması ön koşuldur; aksi halde indirim veya cezadan vazgeçme sağlanamaz. ## İlgili konular - Çeşitli hükümler (İYUK) (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/cesitli-hukumler-iyuk - Yargılamaya ilişkin diğer hususlar ve kararlar (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/yargilamaya-iliskin-diger-hususlar-ve-kararlar - Hâkimin davaya bakamaması ve reddi (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/hakimin-davaya-bakamamasi-ve-reddi - Hâkimin davaya bakmaktan yasaklılığı ve reddi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hakimin-davaya-bakmaktan-yasakliligi-ve-reddi ## Örnek kararlar - 13. Daire, 2024/2193 E., 2024/3246 K., 11.09.2024 — ilgili: İYUK m.56, İYUK m.57 - 2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023 — ilgili: 2247 s. K. m.8 ## İlgili terimler [Ret](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ret) · [Red](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/red) · [Yasaklılık](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yasaklilik) · [Zabıt kâtibi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zabit-k-ti-bi) · [Kesin karar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesin-karar) · [Bilirkişi listesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bilirkisi-listesi) · [Tanıklıktan çekinme sebepleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tanikliktan-cekinme-sebepleri) · [Resmî bilirkişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/resmi-bilirkisi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.