--- title: "Çekişmesiz yargı işi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cekismesiz-yargi-isi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Çekişmesiz yargı işi **Kısaca:** Karşılıklı çekişme bulunmayan, mahkemenin koruyucu veya tespit niteliğinde karar verdiği işlerdir. (HMK m.103) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.103 – Adli tatilde görülecek dava ve işler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-103): Karşılıklı çekişme bulunmayan, mahkemenin koruyucu veya tespit niteliğinde karar verdiği işlerdir. Madde bunları adli tatilde görülen işler arasında sayar. - HMK m.362 – Temyiz edilemeyen kararlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-362): Karşılıklı çekişme bulunmayan ve hâkimin koruyucu veya tespit edici görevini yerine getirdiği işlerdir. Bu işlerde verilen kararlar, dava konusu miktardan bağımsız olarak temyiz edilemez. - HMK m.383 – Görevli mahkeme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-383): Karşısında uyuşmazlığa dayalı bir taraf bulunmayan, hâkimin kanunun öngördüğü hallerde bir hakkı ya da durumu tespit veya düzenleme amacıyla bakmakta olduğu işlerdir. Hangi işlerin bu niteliği taşıdığı m.382'de sayılmıştır; bu madde yalnız görevli mahkemeyi belirler. - HMK m.384 – Çekişmesiz yargı işlerinde yetki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-384): Karşılıklı çekişme bulunmayan, bir kişinin talebi üzerine mahkemece karara bağlanan işlerdir. Bu maddenin uygulanabilmesi için işin çekişmesiz yargı işi olarak nitelendirilmesi gerekir. - HMK m.385 – Yargılama usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-385): Karşılıklı çekişme olmaksızın, bir veya birden çok kişinin talebi üzerine, hukuki durumun yetkili bir makam tarafından saptanmasını ya da kurulmasını ifade eden yargı işidir. Uyuşmazlık çözümü değil, hukuki durumun tespit veya düzenlenmesi amaçlanır. - HMK m.387 – Kararlara karşı başvuru yolları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-387): Karşısında uyuşmazlık taraf bulunmayan, mahkemenin kayıt ve tespit niteliğinde ya da idari nitelikte işlem yaptığı işlerdir. Maddenin uygulanabilmesi için kararın bu nitelikteki bir iş kapsamında verilmiş olması gerekir. ## Karıştırılan kavramlar - **Çekişmesiz yargı işi / çekişmeli dava** (HMK m.383): Çekişmesiz yargı işinde karşılıklı iddia ve savunma yoktur; hâkim kanunun öngördüğü durumu düzenler veya tespit eder. Çekişmeli dava ise iki taraf arasındaki uyuşmazlığın hüküm yoluyla çözülmesidir. Görevli mahkeme belirlenirken işin çekişmesiz yargı olup olmadığı önce tespit edilir; çekişmesiz yargıda bu madde, çekişmeli davada ise m.2 ve m.4 genel görev kuralları uygulanır. - **Mahkemede görülen çekişmesiz yargı işi / Mahkeme dışı resmî makamın işi** (HMK m.385): Mahkemede görülen işte m.385/1 ve m.385/2 doğrudan uygulanır; basit yargılama usulü niteliğe uygun ölçüde ve resen araştırma ilkesi ile işler. Mahkeme dışı resmî makamın işinde usul, m.385/3 uyarınca ilgili özel kanuna tabidir; HMK'nın usul kuralları ancak özel kanun izin verdiği ölçüde ve dolaylı olarak uygulanır. Usul kuralının kaynağı değişir: mahkeme işinde HMK, resmî makam işinde özel kanun belirleyicidir. - **Ticari dava / ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi** (TTK m.5): Ticari dava, TTK m.4 kapsamında çekişmeli uyuşmazlıktır. Ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi, ticaret hukukuna ilişkin ve kanunda öngörülen çekişmesiz yargı işidir. Her ikisinde de birinci fıkraya göre asliye ticaret mahkemesi görevlidir; yalnız ticari nitelik taşımayan çekişmesiz işlerde genel görev kuralı (HMK m.383) uygulanır. ## İlgili konular - Çekişmesiz yargı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cekismesiz-yargi - Süreler, eski hâle getirme ve adli tatil (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/sureler-eski-hale-getirme-ve-adli-tatil - Temyiz (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/temyiz ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/224 E., 2025/467 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.383, HMK m.384, HMK m.385, HMK m.387 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/251 E., 2025/468 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.383, HMK m.384, HMK m.385, HMK m.387 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/375 E., 2025/474 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.383, HMK m.384, HMK m.385, HMK m.387 ## İlgili terimler [Geçici hukuki koruma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gecici-hukuki-koruma) · [İlgililer](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilgililer) · [İstinaf yolu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/istinaf-yolu) · [İvedi iş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ivedi-is) · [Temyiz sınırı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/temyiz-siniri) · [Yargı yeri belirlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargi-yeri-belirlenmesi) · [Aksine düzenleme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/aksine-duzenleme) · [Kanunda aksine hüküm](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanunda-aksine-hukum) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.