--- title: "Çekişmesiz yargı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cekismesiz-yargi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Çekişmesiz yargı **Kısaca:** Uyuşmazlık bulunmayan veya tarafların karşılıklı çekişmesinin söz konusu olmadığı işlerde, kanunun yargı organına verdiği görev anlamına gelir. Bu işlerde hâkim taraflar arasında hak uyuşmazlığını çözmez. (HMK m.388) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.382 – Çekişmesiz yargı işleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-382#f1): Hukukun mahkemelerce, üç ölçütten birine veya birkaçına göre bu yargıya giren işlere uygulanmasıdır. Taraflar arasında karşılıklı bir dava ilişkisi kurulmadığı için dava yerine iş, istem veya talep kavramları kullanılır. - HMK m.388 – Kararların niteliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-388#f1): Uyuşmazlık bulunmayan veya tarafların karşılıklı çekişmesinin söz konusu olmadığı işlerde, kanunun yargı organına verdiği görev anlamına gelir. Bu işlerde hâkim taraflar arasında hak uyuşmazlığını çözmez. ### Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun - Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.20 – Harçlar ve masraflardan, vergilerden muafiyet ve davaya katılma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6284-sayili-ailenin-korunmasi-ve-kadina-karsi-siddetin-onlenmesine-dair-kanun/madde-20#f2): Karşılıklı çekişme bulunmayan, bir hakkın korunması veya belirlenmesine ilişkin yargılama işlerinin genel adıdır. Madde, bu işlere de Bakanlığın katılmasına imkân tanır. ## Karıştırılan kavramlar - **Asli müdahale / Çekişmeli yargı ve çekişmesiz yargı** (HMK m.65): Çekişmeli yargıda asli müdahale yapılabilir. Çekişmesiz yargıda da asli müdahale mümkündür; fer'i müdahale ise çekişmesiz yargıda mümkün değildir. Asli müdahale yapıldığında çekişmesiz iş kural olarak çekişmeliye dönüşür. - **Çekişmesiz yargı işi / çekişmeli dava** (HMK m.383): Çekişmesiz yargı işinde karşılıklı iddia ve savunma yoktur; hâkim kanunun öngördüğü durumu düzenler veya tespit eder. Çekişmeli dava ise iki taraf arasındaki uyuşmazlığın hüküm yoluyla çözülmesidir. Görevli mahkeme belirlenirken işin çekişmesiz yargı olup olmadığı önce tespit edilir; çekişmesiz yargıda bu madde, çekişmeli davada ise m.2 ve m.4 genel görev kuralları uygulanır. - **Çekişmesiz yargı / çekişmeli yargı yetki kuralı** (HMK m.384): Çekişmesiz yargıda yetki kuralları kamu düzenine ilişkin kabul edilmektedir ve bu maddeye göre ilgililerden birinin oturduğu yer yeterlidir. Çekişmeli yargıda yetki kuralları, kural olarak, kamu düzenini ilgilendirmez. Çekişmesiz yargıda yetki kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme yetkisizliği resen gözetir; çekişmeli yargıda ise yetki itirazı taraflarca ileri sürülmelidir. - **Mahkemede görülen çekişmesiz yargı işi / Mahkeme dışı resmî makamın işi** (HMK m.385): Mahkemede görülen işte m.385/1 ve m.385/2 doğrudan uygulanır; basit yargılama usulü niteliğe uygun ölçüde ve resen araştırma ilkesi ile işler. Mahkeme dışı resmî makamın işinde usul, m.385/3 uyarınca ilgili özel kanuna tabidir; HMK'nın usul kuralları ancak özel kanun izin verdiği ölçüde ve dolaylı olarak uygulanır. Usul kuralının kaynağı değişir: mahkeme işinde HMK, resmî makam işinde özel kanun belirleyicidir. - **Çekişmesiz yargı kararı / çekişmeli yargı kararı** (HMK m.387): Çekişmesiz yargı kararında karşılıklı iddia ve savunma bulunmaz; kararın hukuki yararı olan ilgililer başvurabilir. Çekişmeli yargı kararında taraflar arasında uyuşmazlık vardır ve kararın istinaf yolu genel istinaf hükümlerine göre açılır. Bu madde yalnızca çekişmesiz yargı kararlarında uygulanır. Karar çekişmeli bir yargılamada verilmişse madde değil, istinafa ilişkin genel hükümler esas alınır. - **Birinci fıkra / ikinci fıkra (çekişmesiz yargı)** (HMK m.389): Birinci fıkra, çekişmeli yargılamadaki uyuşmazlık konusu hak için şartları düzenler. İkinci fıkra, çekişmesiz yargı işlerinde birinci fıkranın yalnız niteliğine uygun düşen kısmının uygulanacağını belirtir. Çekişmesiz yargıda şartlar aynen değil, işin niteliğine göre uyarlanarak uygulanır. ## İlgili konular - Çekişmesiz yargı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cekismesiz-yargi ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/224 E., 2025/467 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.382, HMK m.388 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/251 E., 2025/468 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.382, HMK m.388 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/375 E., 2025/474 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.382, HMK m.388 ## İlgili terimler [Kanunda aksine hüküm](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanunda-aksine-hukum) · [Maddi anlamda kesin hüküm](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/maddi-anlamda-kesin-hukum) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.