--- title: "Çeşit nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cesit" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Çeşit **Kısaca:** Islahçı hakkı verilmesinin şartlarının karşılanıp karşılanmadığına bakılmaksızın, bir veya birden fazla genotipin ortaya çıkardığı belirli özelliklerle tanımlanan bitki grubudur. (5042 s. K. m.2) ## Kanuna göre anlamı - **5042 s. K. m.2/1-e** (Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun): Islahçı hakkının verilmesi için gerekli şartların karşılanıp karşılanmadığına bakılmaksızın, bir veya birden fazla genotipin ortaya çıkardığı bazı özelliklerin kendisini göstermesiyle tanımlanan ve aynı tür içindeki diğer genotiplerden en az bir tipik özelliği ile ayrılan ve değişmeksizin çoğaltmaya uygunluğu bakımından bir birim olarak kabul edilen en küçük taksonomik kısım içerisinde yer alan bitki grubunu — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-2#f1-e - **5553 s. K. m.3/1-e** (Tohumculuk Kanunu): Bir veya birden fazla genotipin birleşmesinden ortaya çıkan ve kendine has özelliklerle tanımlanan, sözü edilen özelliklerden en az biriyle diğer herhangi bir bitki grubundan ayrılan, değişmeksizin çoğaltılmaya uygunluğu bakımından bir bütün olan, botanik taksonomi içinde yer alan genetik yapıyı — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5553-sayili-tohumculuk-kanunu/madde-3#f1-e ## Kanunda nerede geçiyor ### Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun - Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-2#f1-e): Islahçı hakkı verilmesinin şartlarının karşılanıp karşılanmadığına bakılmaksızın, bir veya birden fazla genotipin ortaya çıkardığı belirli özelliklerle tanımlanan bitki grubudur. Aynı tür içindeki diğer genotiplerden en az bir tipik özelliğiyle ayrılmalı ve değişmeksizin çoğaltılabilmesi bakımından bir birim sayılmalıdır. Tanımda ayırt edicilik ve tekdüzelik unsurlarına atıf vardır, ancak… ### Tohumculuk Kanunu - Tohumculuk Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5553-sayili-tohumculuk-kanunu/madde-3#f1-e): Bir veya birden fazla genotipin birleşmesinden ortaya çıkan, kendine özgü özelliklerle tanımlanan, bu özelliklerden en az biriyle diğer bitki gruplarından ayrılan ve değişmeksizin çoğaltılmaya uygun genetik yapıdır. Botanik taksonomi içinde yer alması gerekir. ## Karıştırılan kavramlar - **Çeşit / Tohumluk** (5042 s. K. m.2): Çeşit, ıslahçı hakkının konusu olan bitki grubudur ve bir genotipin özelliklerinden tanımlanır. Tohumluk, bitkinin çoğaltımında kullanılan vegetatif veya generatif kısımdır. Hakkın konusu çeşittir; tohumluk ise çoğaltım sürecinde kullanılan bir materyal olarak hakkın kullanım alanına girer. Ayrım, hak kapsamının çeşitten çoğaltım materyaline uzanması bakımından önemlidir. - **Tayin edilen çeşit / diğer çeşit** (2903 s. K. m.2): Ziraat Bakanlığınca tayin ve ilan edilen pamuk çeşitleri bölgeye serbestçe sokulabilir ve orada bulundurulabilir. Bunların dışında kalan açık kozalı pamuk tohumu ve çekirdekli pamuk, madde kapsamındaki yasağa tabidir. Yasak yalnız tayin ve ilan edilmemiş çeşitler bakımından geçerlidir; ilan edilen çeşit için yasak uygulanmaz. - **Esas itibarıyla türetilmiş çeşit / Başlangıç çeşidi ile ayırt edilemeyen çeşit** (5042 s. K. m.14): Esas itibarıyla türetilmiş çeşit, başlangıç çeşidinin asli özelliklerini göstermeli ve yalnızca türetme yönteminin yol açtığı farklılıkları taşımalıdır. Başlangıç çeşidinden farklı olmayan çeşit, madde 14/5 (b) bendi uyarınca ayrı bir kategoridir. Türetilmiş çeşit bakımından yetkiler, asli özelliklerin korunmasına ve açık ayırt edilebilirlik ölçütüne bağlı olarak uygulanır; farklı olmayan çeşitler ise doğrudan 14/5 (b) kapsamına girer. - **Koruma şartları (a bendi) / yeni çeşit ve ayırt edicilik şartları (b bendi)** (5042 s. K. m.52): A bendi, 5. ve 6. maddelerde belirtilen şartların başvuru veya rüçhan tarihinde sağlanıp sağlanmadığına bakar. B bendi, 7. ve 8. maddelerdeki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine bakar. İki bent farklı şartları denetler; biri sağlanmadığında diğerinin ihlali aranmaksızın hükümsüzlük kararı verilebilir. - **Çeşit kaydı / genetik kaynak kaydı** (5553 s. K. m.2): Çeşitlerin kayıt altına alınması, belirli bir bitki çeşidinin resmi kayda alınmasıdır. Genetik kaynakların kayıt altına alınması, kalıtsal çeşitliliği taşıyan materyalin kaydıdır. İkisi de madde kapsamındadır, ancak kayıt usulleri ve koşulları ayrı hükümlere tabidir. - **Islah edilmiş çeşit / Genetik kaynak** (5553 s. K. m.4): Islah edilmiş çeşit, farklılık, yeknesaklık ve durulmuşluk ile biyolojik, teknolojik özellikleri ve tarımsal değerleri belirlenerek kayda alınır. Genetik kaynak, morfolojik ve/veya moleküler karakterizasyonla kayda alınır; yeknesaklık ve durulmuşluk ölçütü maddede aranmaz. İki grup için kayda alma ölçütleri farklıdır; ıslah çeşidi için aranan ölçütler genetik kaynak için aranmaz. ## Örnek kararlar - 2007/2 E., 2011/13 K., 13.01.2011 — ilgili: 5553 s. K. m.3 - 11. Hukuk Dairesi, 2020/1415 E., 2021/5375 K., 24.06.2021 — ilgili: 5042 s. K. m.2 - Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/89 E., 2025/506 K., 24.04.2025 — ilgili: 5042 s. K. m.2 ## İlgili terimler [Tohumluk sertifikasyonu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tohumluk-sertifikasyonu) · [Çoğaltım veya çoğaltma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cogaltim-veya-cogaltma) · [Özel üretim alanları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-uretim-alanlari) · [Üretim veya üretme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uretim-veya-uretme) · [Katalog](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/katalog) · [Islahçı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islahci) · [Tohumluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tohumluk) · [Üretim izni](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uretim-izni) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.