--- title: "Ceza koşulu nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ceza-kosulu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Ceza koşulu **Kısaca:** Tarafların borca aykırılık hâlinde ödenmesini kararlaştırdıkları bedeldir. (TBK m.260) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.121 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-121#f2): Borçlunun borcuna aykırı davranması halinde ödemeyi üstlendiği önceden belirlenmiş bedeldir. Madde, faiz borcunun ilk fıkradaki başlangıç anından farklı kararlaştırılmasının ceza koşulu hükümlerine tabi olduğunu belirtmekte; bu nedenle TBK m.179 vd. uygulanır. - TBK m.131 – A. Asıl borca bağlı hak ve borçların sona ermesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-131#f1): Borcun ifa edilmemesi ya da gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi kararlaştırılan para edimidir. Bu maddede yalnızca asıl borçla birlikte sona eren bir fer'i borç olarak ele alınır; ifaya eklenen ceza koşulu bakımından ayrıca saklı tutma gerekir. - TBK m.179 – C. Ceza koşulu — I. Alacaklının hakları — 1. Cezanın sözleşmenin ifası ile ilişkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-179): Borçlunun borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi halinde ödeyeceği bir parayı önceden kararlaştıran sözleşme kaydıdır. Asıl borcun yerine geçen bir tazminat değil, ihlale bağlanmış bir yaptırımdır. - TBK m.180 – 2. Ceza ile zarar arasındaki ilişki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-180): Borcun ihlali halinde borçlunun ödemeyi kabul ettiği, önceden belirlenmiş para tutarını ifade eden sözleşme hükmüdür. Alacaklının zararının ispatına bağlı olmayan götürü bir tazminat niteliği taşır. - TBK m.181 – 3. Kısmi ifanın yanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-181#f1): Borçlunun borcunu ifa etmemesi, geç ifa etmesi ya da borca aykırı davranması hâlinde ödeyeceği para veya başka bir edimi öngören sözleşme kaydıdır. Kanunda 'cezai şart' yerine 'ceza koşulu' kavramı tercih edilmiştir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2024/466 E., 2024/601 K., 28.03.2024) - TBK m.182 – II. Cezanın miktarı, geçersizliği ve indirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-182#f2): Borçlunun borcunu hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi halinde ödemeyi taahhüt ettiği, asıl borca bağlı edimdir. Bağlı borç niteliği taşıdığı için asıl borcun geçerliliğine ve varlığına bağlıdır. - TBK m.260 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-260#f2): Tarafların borca aykırılık hâlinde ödenmesini kararlaştırdıkları bedeldir. İkinci fıkrada peşin satış bedelinin yüzde onunu aşamayacağı sınır olarak konmuştur. - TBK m.346 – IV. Kiracı aleyhine düzenleme yasağı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-346#f1): Borcun zamanında ifa edilmemesi hâlinde borçlunun ödemeyi kabul ettiği önceden belirlenmiş bedeldir. Bu maddeye göre kira bedelinin zamanında ödenmemesi hâlinde ceza koşulu öngörülemez. - TBK m.446 – 3. Aykırı davranışların sonuçları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-446#f2): Yasağa aykırılık hâlinde işçinin ödemeyi üstlendiği, önceden belirlenmiş para tutarıdır. Bu maddede ceza koşulu, işverenin zararını önceden karşılayan bir ödeme olarak işler ve işçinin borçtan kurtulmasının aracıdır. ### Tarım Kanunu - Tarım Kanunu m.13 – Sözleşmeli üretim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5488-sayili-tarim-kanunu/madde-13#f2-d): Mücbir sebep dışında, sözleşme kapsamında üretilen ürünün alımından veya satımından vazgeçen taraf için öngörülen cezai bedeldir. Miktarı, alımından ya da satımından kaçınılan ürün miktarının sözleşmedeki bedeline göre belirlenir. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel ceza koşulu / Et ve Süt Kurumu sözleşmeleri** (5488 s. K. m.13): Genel kural: Üretici veya alıcı için ceza koşulu yüzde yirmi ile yüzde elli arasında belirlenir. Et ve Süt Kurumunun taraf olduğu sözleşmelerde üretici için ceza koşulu alt sınırın altında belirlenebilir veya hiç konulmayabilir. Kurum sözleşmelerinde üretici aleyhine daha düşük ya da sıfır ceza koşulu uygulanabilir; genel alt sınır bu sözleşmelerde üretici bakımından aranmaz. - **Asıl borcun sona ermesi / İşlemiş faiz ve ceza koşulu** (TBK m.131): Kural olarak asıl borçla birlikte kefalet, rehin, faiz ve ceza koşulu gibi bağlı haklar da sona erer. İşlemiş faiz ve ceza koşulu, saklı tutma varsa asıl borç sona erse bile istenebilir. Saklı tutma yoksa geçmişe ait faiz ve ceza koşulu da talep edilemez; saklı tutma varsa işlemiş faiz ve ceza koşulu asıl borçtan bağımsız olarak istenebilir. - **Seçimlik ceza koşulu / İfaya eklenen ceza koşulu** (TBK m.179): Seçimlik türde alacaklı ya aynen ifayı ya da cezayı talep eder; ikisini birlikte isteyemez. İfaya eklenen türde alacaklı hem asıl borcun ifasını hem de cezayı birlikte talep edebilir. Seçimlik türde seçim kesin olduğundan iki talep birlikte yöneltilemez; ifaya eklenen türde talepler yığılır. - **Ceza koşulu / dönme hâlinde ifa edilmiş kısmın alıkonulması** (TBK m.181): Ceza koşulu, borçlunun borca aykırılığına bağlanan bir yaptırımdır ve borcun ihlali yahut ifa edilmemesiyle doğar. Dönme hâlinde ifa edilmiş kısmın alacaklıda kalması ise sözleşmenin sona ermesine bağlanan bir sonuçtur; yaptırım, dönme anındaki ifanın akıbetini belirler. Madde, ikinci türü ceza koşulu hükümlerine tabi kılar; böylece ceza koşulunun indirimi ve geçerlilik kuralları bu kayıtlara da uygulanır. - **Genel ceza koşulu / taksitle satış** (TBK m.181): Genel kural, ceza koşuluna ilişkin hükümlerin dönme kaydına kıyasen uygulanmasıdır. Taksitle satış sözleşmelerinde kanunun özel hükümleri vardır ve bu hükümler maddeden önce gelir. Taksitle satışta özel hükümler saklı kalır; bu hükümlerin ceza koşulu kurallarıyla çelişmesi hâlinde taksitle satışa ilişkin özel düzenleme esas alınır. - **Tazminat / Ceza koşulu** (TBK m.446): Tazminat, işverenin fiilen uğradığı zararın tamamını kapsayan genel sorumluluktur ve ispat edilmesi gerekir. Ceza koşulu, zarar ispat edilmeden önceden kararlaştırılmış bedeli ifade eder. Ceza koşulu bağlanmışsa işçi öngörülen miktarı ödeyerek borçtan kurtulabilir; ancak aşan zarar yine istenebilir. ## İlgili konular - Bağlanma parası, cayma parası ve ceza koşulu (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/baglanma-parasi-cayma-parasi-ve-ceza-kosulu - Borçların ifa edilmemesinin sonuçları (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/borclarin-ifa-edilmemesinin-sonuclari - Sona erme hâlleri (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sona-erme-halleri - İşçinin veya işverenin ölümü, sözleşmenin sona ermesinin sonuçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/iscinin-veya-isverenin-olumu-sozlesmenin-sona-ermesinin-sonuclari - Kısmi ödemeli satışlar (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/kismi-odemeli-satislar - Konut ve çatılı işyeri kiraları, kira bedeli (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/konut-ve-catili-isyeri-kiralari-kira-bedeli ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/503 E., 2024/99 K., 14.02.2024 — ilgili: TBK m.179, TBK m.180, TBK m.181, TBK m.182 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/560 E., 2024/100 K., 14.02.2024 — ilgili: TBK m.179, TBK m.180, TBK m.181, TBK m.182 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/414 E., 2023/536 K., 31.05.2023 — ilgili: TBK m.179, TBK m.180, TBK m.181, TBK m.182 ## İlgili terimler [Taksitle satış](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/taksitle-satis) · [Seçimlik Ceza Koşulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/secimlik-ceza-kosulu) · [İfaya Eklenen Ceza Koşulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ifaya-eklenen-ceza-kosulu) · [İşlemiş faiz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islemis-faiz) · [Kullanım bedeli](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kullanim-bedeli) · [Sözleşmeli üretim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sozlesmeli-uretim) · [Dönme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/donme) · [Konkordato](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/konkordato) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.