---
title: "Çoğaltım materyali nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cogaltim-materyali"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Çoğaltım materyali

**Kısaca:** Bitkinin üretimi veya çoğaltımı için kullanılan her türlü materyaldir. Hasat edilmiş materyalden ayrı bir kategori olarak madde metninde yer almaktadır. (5042 s. K. m.5)

## Kanuni tanım

- **5042 s. K. m.2/1-ı** (Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun): Bitkilerin çoğaltımı için kullanılan bütün bir bitki veya kısımlarını — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-2#f1-ii

## Kanunda nerede geçiyor

### Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun
- Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-2#f1-h): Bitkilerin çoğaltımı için kullanılan bütün bir bitki veya bitki kısımlarıdır. Tohumluk kavramından daha geniş olup bütün bitkiyi de kapsar.
- Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun m.5 – Yenilik ve yeniliği etkilemeyen durumlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-5#f2-c): Bitkinin üretimi veya çoğaltımı için kullanılan her türlü materyaldir. Hasat edilmiş materyalden ayrı bir kategori olarak madde metninde yer almaktadır.
- Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun m.14 – Hak sahibinin yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-14#f2): Bitkinin çoğaltılmasında kullanılan, bitkinin üretimini sağlayan malzemedir. Maddenin ikinci fıkrasında hasat edilmiş materyalin hangi koşulla korunduğu bu kavrama bağlanmıştır.
- Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun m.56 – Hakka tecavüz sayılan haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-56#f1-b): Korunan çeşidin üretiminde kullanılan, bitkinin çoğaltılmasını sağlayan malzemedir. Materyalin haksız üretilmiş olması b ve g bentleri bakımından önemlidir.

### Tohumculuk Kanunu
- Tohumculuk Kanunu m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5553-sayili-tohumculuk-kanunu/madde-2#f1): Bitkinin üretimi için kullanılan tohum, fide, fidan, aşı kalemi ve benzeri her türlü üretim girdisini ifade eden kapsayıcı kavramdır. Madde metninde açıkça tanımlanmamıştır; kapsamı ancak Kanun'un tanım maddesiyle belirlenir.

## Karıştırılan kavramlar

- **Tohumluk / Çoğaltım materyali** (5042 s. K. m.2): Tohumluk, çoğaltım için kullanılan vegetatif ve generatif bitki kısımlarıdır. Çoğaltım materyali, çoğaltım için kullanılan bütün bir bitki veya kısımlarıdır. Çoğaltım materyali kavramı, tohumluktan daha geniştir ve bütün bitkiyi de kapsar. Hakkın kapsamını belirlerken bu iki kavramın karıştırılmaması gerekir.
- **Çoğaltım materyali / Hasat edilmiş materyal** (5042 s. K. m.14): Çoğaltım materyali üzerindeki yetkiler doğrudan birinci fıkra kapsamındadır ve izin gerekir. Hasat edilmiş materyal, çoğaltım materyalinin izinsiz kullanılması sonucu elde edilmiş olmalıdır; bu durumda ikinci fıkra uygulanır. Hasat edilmiş materyal için izin kuralı yalnızca izinsiz kullanım varsa ve hak sahibi geçmişte makul fırsatı kullanmamışsa geçerlidir; aksi hâlde izin gerekmez.

## Örnek kararlar

- 13. Hukuk Dairesi, 2013/1592 E., 2013/1980 K., 31.01.2013 — ilgili: 5553 s. K. m.2
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2023/584 E., 2026/1044 K., 29.04.2026 — ilgili: 5553 s. K. m.2
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2023/336 E., 2025/172 K., 24.02.2025 — ilgili: 5553 s. K. m.2

## İlgili terimler

[Tohumluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tohumluk) · [Islahçı hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islahci-hakki) · [Hak sahibi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hak-sahibi) · [Çoğaltım veya çoğaltma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cogaltim-veya-cogaltma) · [Üretim veya üretme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uretim-veya-uretme) · [Katalog](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/katalog) · [Çeşit](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cesit) · [Islahçı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islahci)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.