--- title: "Dar mükellefiyet nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dar-mukellefiyet" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Dar mükellefiyet **Kısaca:** Dar mükellefiyet, 4 kanunda 21 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - GVK geç. m.9 · menkul sermaye iradı: Türkiye'de dar mükellefiyete tabi kurum, kazancını Türkiye'deki kaynaklarından elde eden ve Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan kurumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-9) - 5520 s. K. m.30 · dar mükellefiyette vergi kesintisi: Türkiye'de merkezi bulunmayan ve Türkiye'de elde ettiği kazançlar bakımından vergiye tabi olan kurumlardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/madde-30) - 3986 s. K. m.10 · kanunların Uygulama Alanı: Türkiye'de yerleşmemiş gerçek veya tüzel kişilerin yalnızca Türkiye kaynaklı kazançları ölçüsünde vergilendirilmesi durumudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3986-sayili-ekonomik-denge-icin-yeni-vergiler-ihdasi-ile-1-7-1964-tarihli-ve-488-sayili-2-7/madde-10) ## Kanunda nerede geçiyor ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK m.7 – Kazanç veya iradın Türkiye'de elde edilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-7#f1): Türkiye'de tam mükellefiyeti bulunmayan, yalnızca Türkiye'de elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilen kişilerin vergi yükümlülüğü durumudur. Madde, dar mükelleflerin hangi gelirinin Türkiye'de elde edilmiş sayılacağını belirler. - GVK m.23 – Ücretlerde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-23#f3-14): 14. bentte, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan işverenlerin söz konusu olduğu hâldir. Bu işverenlerin Türkiye dışında elde ettiği kazançtan döviz olarak ödenen ücret istisna kapsamına girer. - GVK m.30 – Sergi ve panayır istisnası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-30#f1): Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yalnızca Türkiye'de elde ettiği kazançlar bakımından vergilendirilen gerçek kişilerdir. Madde, bu kişilerin sergi ve panayır kazançlarını kapsar. - GVK m.36 – İndirimin uygulanmıyacağı gelirler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-36#f2): Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yalnız Türkiye kaynaklı gelirleri bakımından vergilendirilen kişilerin durumudur. Bu kişilere 31. maddedeki indirimler uygulanmaz. - GVK m.45 – Ulaştırma işlerinde matrah (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-45#f1): Gelir vergisinin, Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yani Türkiye'de yerleşmemiş gerçek kişilerin Türkiye kaynaklı kazançları üzerinden doğan mükellefiyet türüdür. Madde bu mükellefler bakımından uygulanır. - GVK m.82 – Arızi kazançlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-82#f1-6): Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yalnız Türkiye kaynaklı kazançları bakımından vergilendirilen gerçek kişilerin durumudur. (6) numaralı bent bu mükellefler için 45 inci madde ile bağlantılıdır. - GVK m.84 – Beyanname çeşitleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-84#f3-3): Gelir vergisi bakımından yalnızca Türkiye'de elde edilen kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilen kişilik durumudur. Münferit beyannamenin uygulama alanını bu sıfat belirler. - GVK m.86 – Toplama yapılmayan haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-86#f15-d-2): Türkiye'de tam mükellef olmayan, yalnızca Türkiye kaynaklı gelirleri bakımından vergilendirilen gerçek kişi. Bent 2 ancak gelirin tamamının Türkiye'de tevkif suretiyle vergilendirilmesi hâlinde uygulanır. - GVK m.92 – Yıllık beyannamenin verilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-92#f1): Türkiye'de yerleşmeyen ve yalnızca Türkiye kaynaklı gelirleri nedeniyle vergilendirilen mükellef halidir. Beyannamenin verileceği yer, Türkiye'deki vergi muhatabının ya da işyerinin bulunduğu yere göre belirlenir. - GVK m.101 – Münferit beyannamenin verilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-101#f1): Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yani Türkiye'de yerleşmemiş gerçek kişilerin Türkiye'de elde ettikleri kazançlar bakımından vergi yükümlüsü olmasıdır. Madde bu kişilerin yalnızca yıllık beyanname vermeye mecbur olmayanlarına uygulanır. - GVK m.106 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-106#f1-3): Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yalnız Türkiye'de elde ettiği kazançlar bakımından vergilendirilen kişilerdir. Üçüncü bent bunların vergisinin, beyanname verdikleri yerin vergi dairesince tarh edilmesini öngörür. - GVK m.107 – Tarhiyatın muhatabı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-107#f1-4): Türkiye'de sınırlı vergi yükümlülüğü bulunan, yani vergiye yalnızca Türkiye'deki kazanç ve iratları bakımından tabi olan gerçek kişilerdir. Madde bu kişiler bakımından dördüncü bentte özel bir muhatap belirler. - GVK geç. m.9 – Menkul sermaye iradı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-9#f1-b): Türkiye'de dar mükellefiyete tabi kurum, kazancını Türkiye'deki kaynaklarından elde eden ve Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan kurumdur. Madde (b) bendi bu kurumların 1980 takvim yılı ticari bilanço karlarına uygulanır. ### Kurumlar Vergisi Kanunu - Kurumlar Vergisi Kanunu m.3 – Tam ve dar mükellefiyet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/madde-3#f2): Kanunî merkez ve iş merkezinin ikisinin de Türkiye'de bulunmadığı kurumların, yalnızca Türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilmesidir. - Kurumlar Vergisi Kanunu m.26 – Özel beyan zamanı tayin olunan gelirler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/madde-26#f1): Türkiye'de merkezi bulunmayan ve Türkiye'den kazanç elde eden yabancı kurumların, yalnızca Türkiye kaynaklı kazançları üzerinden vergilendirilmesi rejimidir. Madde bu rejimdeki bildirim yükümlülüğünün kapsamını belirler. - Kurumlar Vergisi Kanunu m.28 – Tarhiyatın muhatabı, tarh zamanı ve tarh yeri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/madde-28#f1): Kurumun Türkiye'de yerleşmemiş olması hâlinde yalnızca Türkiye'de elde ettiği kazanç ve iratlar bakımından vergilendirilmesidir. Maddenin uygulanabilmesi için vergi mükellefinin dar mükellef yabancı kurum olması gerekir. - Kurumlar Vergisi Kanunu m.29 – Ödeme süresi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/madde-29#f1): Kurumlar vergisi bakımından, merkezi veya yönetimi Türkiye'de bulunmayan ancak Türkiye'de kazanç elde eden kurumların tabi olduğu vergi yükümlülüğü biçimidir. Vergi yalnız Türkiye'de elde edilen kazançla sınırlıdır. - Kurumlar Vergisi Kanunu m.30 – Dar mükellefiyette vergi kesintisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/madde-30#f1): Türkiye'de merkezi bulunmayan ve Türkiye'de elde ettiği kazançlar bakımından vergiye tabi olan kurumlardır. Bu maddedeki kesinti, bu kurumların Türkiye kaynaklı kazanç ve iratları bakımından uygulanır. ### Ekonomik Denge İçin Yeni Vergiler İhdası ile 1.7.1964 Tarihli ve 488 Sayılı, 2.7.1964 Tarihli ve 492 Sayılı, 7.11.1984 Tarihli ve 3074 Sayılı, 25.10.1984 Tarihli ve 3065 Sayılı, 31.12.1960 Tarihli ve 193 Sayılı, 21.7.1953 Tarihli ve 6183 Sayılı, 2.2.1981 Tarihli ve 2380 Sayılı, 15.7.1963 Tarihli ve 277 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun - Ekonomik Denge İçin Yeni Vergiler İhdası ile 1.7.1964 Tarihli ve 488 Sayılı, 2.7.1964 Tarihli ve 492 Sayılı, 7.11.1984 Tarihli ve 3074 Sayılı, 25.10.1984 Tarihli ve 3065 Sayılı, 31.12.1960 Tarihli ve 193 Sayılı, 21.7.1953 Tarihli ve 6183 Sayılı, 2.2.1981 Tarihli ve 2380 Sayılı, 15.7.1963 Tarihli ve 277 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.5 – Verginin Konusu, Mükellefi ve Sorumlusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3986-sayili-ekonomik-denge-icin-yeni-vergiler-ihdasi-ile-1-7-1964-tarihli-ve-488-sayili-2-7/madde-5#f3): Türkiye'deki işletmelerine ait bilanço veya envanterler üzerinden vergilendirilen gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyetidir; bu mükelleflerin Türkiye'deki işletmelerine ait net aktif veya gayrisafi hasılat da vergiye tabi tutulur. - Ekonomik Denge İçin Yeni Vergiler İhdası ile 1.7.1964 Tarihli ve 488 Sayılı, 2.7.1964 Tarihli ve 492 Sayılı, 7.11.1984 Tarihli ve 3074 Sayılı, 25.10.1984 Tarihli ve 3065 Sayılı, 31.12.1960 Tarihli ve 193 Sayılı, 21.7.1953 Tarihli ve 6183 Sayılı, 2.2.1981 Tarihli ve 2380 Sayılı, 15.7.1963 Tarihli ve 277 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.10 – Kanunların Uygulama Alanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3986-sayili-ekonomik-denge-icin-yeni-vergiler-ihdasi-ile-1-7-1964-tarihli-ve-488-sayili-2-7/madde-10#f1-b): Türkiye'de yerleşmemiş gerçek veya tüzel kişilerin yalnızca Türkiye kaynaklı kazançları ölçüsünde vergilendirilmesi durumudur. Madde, bu mükellefler bakımından ödev ve sorumluluk düzenini kurar. ### Türk Petrol Kanunu - Türk Petrol Kanunu m.12 – Vergilendirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6491-sayili-turk-petrol-kanunu/madde-12#f2): Kurumlar vergisi bakımından Türkiye'deki kazancı ile sınırlı olarak vergilendirilen yabancı kurumlardır. Madde 12/2 uyarınca bu kurumların petrol arama serbest meslek ödemelerinde yüzde 5 tevkifat uygulanır. ## Karıştırılan kavramlar - **Dar mükellefiyet işverenine bağlı ücret (14. bent) / genel ücret** (GVK m.23): Kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işverenin yanında çalışanın, işverenin Türkiye dışı kazancından döviz olarak aldığı ücret. Türkiye'de mukim işverenin ödediği ücret. 14. bent kapsamındaki ücret istisnadır; diğer ücretler genel hükümlere göre vergilendirilir. - **Tam mükellefiyet / dar mükellefiyet** (GVK m.86): Tam mükellef, bent 1 kapsamında gelirlerini bentlerdeki koşullara göre beyan dışı bırakabilir. Dar mükellef, yalnızca bent 2'de sayılan ve tamamı Türkiye'de tevkif edilmiş gelirler için beyanname dışı kalır. Aynı nitelikteki gelir için hangi bendin uygulanacağı mükellefiyet türüne göre değişir; dar mükellefte tutar sınırı aranmaz, tamamının tevkifli olması aranır. - **İdare meclisi kar payı / Dar mükellefiyet kazancı** (GVK geç. m.9): (a) bendi, kurumun idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar paylarını konu alır. (b) bendi, dar mükellefiyete tabi kurumun ticari bilanço karını konu alır. Her iki bent farklı gelir kalemine ve farklı GVK bendine (m.75/3 ve m.75/4) bağlanmıştır; birinin uygulanması diğerini kendiliğinden doğurmaz. - **Genel vergi yükü / Dar mükellefiyet tevkifatı** (6491 s. K. m.12): Petrol hakkı sahibinin safi kazancı üzerindeki toplam vergi ve kesinti yükü, yüzde 55 üst sınırına tabidir. Dar mükellefiyete tabi kurumun petrol arama serbest meslek ödemeleri, yüzde 5 tevkifata tabidir. Ödeme yapan tarafın tevkifat yükümü yüzde 5 oranında doğar; bu oran yüzde 55 üst sınırının hesabına ayrıca eklenmez, sınır safi kazanç üzerinden ayrı değerlendirilir. ## İlgili konular - Dar mükellefiyet esasında verginin tarhı ve ödenmesi (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/dar-mukellefiyet-esasinda-verginin-tarhi-ve-odenmesi - Beyan esası, gelirin toplanması ve yıllık beyanname (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/beyan-esasi-gelirin-toplanmasi-ve-yillik-beyanname - Müteferrik istisnalar ve indirimler (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/muteferrik-istisnalar-ve-indirimler - Özel haller ve münferit beyanname, verginin nispeti, tarh muamelesi (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/ozel-haller-ve-munferit-beyanname-verginin-nispeti-tarh-muamelesi - Gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/gayrimenkul-sermaye-iradi-menkul-sermaye-iradi-diger-kazanc-ve-iratlar - Mükellefiyet (Kurumlar Vergisi Kanunu) (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/konu-ve-mukellefler ## Örnek kararlar - 3. Daire, 2008/4763 E., 2010/1884 K., 31.05.2010 — ilgili: GVK m.86, GVK m.101 - 1997/54 E., 1997/67 K., 26.11.1997 — ilgili: 3986 s. K. m.5 - 1995/7 E., 1995/35 K., 18.07.1995 — ilgili: 3986 s. K. m.5 ## İlgili terimler [Daimi temsilci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/daimi-temsilci) · [Münferit beyanname](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/munferit-beyanname) · [Tam mükellefiyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tam-mukellefiyet) · [Yıllık beyanname](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yillik-beyanname) · [Hizmet erbabı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hizmet-erbabi) · [Muhtasar beyanname](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muhtasar-beyanname) · [Petrollü arazi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/petrollu-arazi) · [Aktifleştirme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/aktiflestirme) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.