--- title: "Dava şartı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dava-sarti" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Dava şartı Diğer yazımlar: Dava şartları **Kısaca:** Davanın esasına girilebilmesi için bulunması gereken koşullardır. (HMK m.353) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.1 – Görevin belirlenmesi ve niteliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-1): Davanın esasının incelenebilmesi için gereken koşuldur. Görev, dava şartlarından biridir ve bu nedenle yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ya da mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. - HMK m.116 – Konusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-116): Davanın esasına girilebilmesi için gereken ve mahkemece re'sen gözetilen koşullardır. Kesin yetki itirazı ve diğer kesin yetki hâlleri dava şartı olarak incelenir; m.116 kapsamındaki ilk itirazlar ise yalnızca ileri sürülmesi hâlinde dikkate alınır. - HMK m.117 – İleri sürülmesi ve incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-117#f2): Davanın esasının incelenebilmesi için gereken ön koşullardır. İlk itirazlar dava şartlarından sonra incelenir; dava şartı eksikliği ise hâkim tarafından her aşamada re'sen dikkate alınabilir. - HMK m.137 – Ön incelemenin kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-137#f1): Davanın esası hakkında karar verilebilmesi için gereken koşullardır. Mahkeme bunları ön incelemede inceler ve eksiklik varsa 115. maddedeki usulü uygular; dava şartları mahkemece kendiliğinden araştırılır. - HMK m.138 – Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-138#f1): Davanın esasına girilebilmesi için gereken ve hâkimin davanın her aşamasında kendiliğinden dikkate aldığı usul koşullarıdır. Dava şartının bulunmaması halinde mahkeme uyuşmazlığın esasını incelemeden usulden ret kararı verir. - HMK m.353 – Duruşma yapılmadan verilecek kararlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-353#f1-a-4): Davanın esasına girilebilmesi için bulunması gereken koşullardır. Bu maddenin (a) bendi 4. bentte bunların eksik olmasını esastan inceleme olmaksızın kararın kaldırılması sebebi sayar. - HMK m.371 – Bozma sebepleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-371#f1-b): Davanın esasına girilebilmesi için gereken usul koşullarıdır. Bunların bulunmaması, madde 371/1-b uyarınca bozma sebebidir. ### İş Mahkemeleri Kanunu - İş Mah. K. m.23 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7036-sayili-is-mahkemeleri-kanunu/madde-23): Davanın esasına girilebilmesi için dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken koşuldur. Eksikliği halinde dava usulden reddedilir. ## Karıştırılan kavramlar - **Madde 116 kapsamındaki ilk itiraz / m.114 ve m.115 kapsamındaki dava şartı** (HMK m.116): İlk itiraz, yalnızca davalının ileri sürmesi hâlinde dikkate alınan ve sınırlı sayılan itirazdır. Dava şartı, kanunun aradığı ve mahkemece kendiliğinden gözetilen koşuldur. Dava şartı eksikse mahkeme re'sen usulden red verir; ilk itiraz ise ileri sürülmediğinde mahkeme bunu dikkate almaz. - **İlk itiraz / dava şartı** (HMK m.117): İlk itiraz davalının ileri sürmesine bağlıdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Dava şartı eksikliği, hâkim tarafından her aşamada re'sen dikkate alınabilir; dava içinde her zaman ileri sürülebilir. Dava şartı eksikliği için cevap dilekçesi süresi aranmaz; ilk itiraz için bu süre aranır. - **Dava şartları / ilk itirazlar** (HMK m.137): Dava şartları mahkemece kendiliğinden araştırılan hususlardır. İlk itirazlar mahkemece kendiliğinden değil, davalı tarafından ileri sürüldüğünde dikkate alınan hususlardır. Mahkeme dava şartı eksikliğini kendiliğinden gözetir, ilk itirazı ise yalnızca davalının ileri sürmesi halinde inceler. - **Esasa ilişkin hususlar / dava şartları ve ilk itirazlar** (HMK m.138): Esasa ilişkin hususlar bu maddenin kapsamı dışındadır. Dava şartları ve ilk itirazlar bu madde kapsamında, öncelikli olarak incelenir. Esasa ilişkin konularda dosya üzerinden karar verilemez; bu konular ön inceleme duruşmasında ya da tahkikatta ele alınır. - **Hâkimin aydınlatma sorusu / Dava şartı eksikliğinin giderilmesi için kesin süreli davet** (HMK m.31): Madde 31 kapsamındaki soru ve açıklama istemi, uyuşmazlığın aydınlatılmasına yöneliktir. Dava dilekçesinde talep sonucunun açıkça yazılmaması gibi eksikliklerde kanun ayrı bir süreli davet öngörür. İki kurum birbirinden ayrıdır; eksiklik halinde ayrı kanun hükmü uygulanır. - **Olumlu dava şartı / olumsuz dava şartı** (HMK m.114): Olumlu dava şartları, varlığı aranan koşullardır (örneğin görev, yetki, ehliyet). Olumsuz dava şartları, yokluğu aranan koşullardır: derdestlik (ı bendi) ve kesin hüküm (i bendi). Olumsuz şartlarda aranan durum, dava açıldığında aynı davanın başka bir davada görülmekte olmaması veya kesin hükme bağlanmamış olmasıdır. ## İlgili konular - Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi, ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cevaba-cevap-ve-ikinci-cevap-dilekcesi-on-inceleme - Dava çeşitleri, dava şartları ve ilk itirazlar (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/dava-cesitleri-dava-sartlari-ve-ilk-itirazlar - Görev (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/gorev - Kötüniyetle istinaf yoluna başvurma ve ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/kotuniyetle-istinaf-yoluna-basvurma-ve-on-inceleme - Temyiz (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/temyiz ## Örnek kararlar - Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2213 E., 2026/767 K., 24.04.2026 — ilgili: HMK m.137, HMK m.138 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/861 E., 2024/316 K., 06.06.2024 — ilgili: HMK m.371 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/656 E., 2024/242 K., 15.05.2024 — ilgili: HMK m.371 ## İlgili terimler [İlk itiraz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-itiraz) · [Ön inceleme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/on-inceleme) · [Tahkim itirazı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahkim-itirazi) · [Uyuşmazlık konusu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uyusmazlik-konusu) · [Esastan red](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/esastan-red) · [Görevli mahkeme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorevli-mahkeme) · [Ön inceleme duruşması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/on-inceleme-durusmasi) · [Dosya üzerinden karar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dosya-uzerinden-karar) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.