--- title: "Delil tespiti nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/delil-tespiti" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Delil tespiti **Kısaca:** Henüz açılmamış ya da görülmekte olan bir davada ileride kullanılacak bir vakıanın, keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinletilmesi gibi bir delil yoluyla önceden tespit edilmesidir. Tespit, esas hakkındaki yargılamanın yerine geçmez ve bu aşamada işin esasına ilişkin değerlendirme yapılmaz. (HMK m.404) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.400 – Delil tespitinin istenebileceği hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-400#f2): Henüz inceleme sırası gelmemiş bir vakıaya ilişkin keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık ifadesi gibi işlemlerin, davanın asıl incelemesinden önce yapılmasını sağlayan geçici hukuki korumadır. Dava açılmış olması şart değildir; ileride açılacak davaya yönelik olabilir. - HMK m.401 – Görev ve yetki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-401#f1): Henüz yargılama sırasında ortaya çıkmasını beklemeden, ileride kullanılacak bir delilin şimdiden tespit altına alınmasıdır. Madde bu işlemin görev ve yetki kurallarını düzenler, tespitin esasını ve şartlarını düzenlemez. - HMK m.402 – Delil tespiti talebi ve karar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-402#f1): Bir vakıanın ileride ispatında kullanılmak üzere, delilin kaybolma veya zorlukla gösterilme tehlikesi varken önceden tespit edilmesidir. Dava açılmadan ya da dava sırasında yapılabilir. - HMK m.404 – Delil tespiti kararında uygulanacak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-404): Henüz açılmamış ya da görülmekte olan bir davada ileride kullanılacak bir vakıanın, keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinletilmesi gibi bir delil yoluyla önceden tespit edilmesidir. Tespit, esas hakkındaki yargılamanın yerine geçmez ve bu aşamada işin esasına ilişkin değerlendirme yapılmaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Delil tespiti / ihtiyati tedbir** (HMK m.400): Delil tespiti, ileride veya görülmekte olan bir davada kullanılacak delilin zamanından önce toplanıp güvence altına alınmasını amaçlar. İhtiyati tedbir, dava konusuna yönelik geçici bir korumadır ve m.389 vd. hükümlerine tabidir. Dava konusu hakkın korunması için ihtiyati tedbir, delilin korunması için delil tespiti istenir; aynı koruma ihtiyati tedbirle zaten sağlanıyorsa delil tespiti yoluna gidilemez. - **Yürütmenin durdurulması ve delil tespiti / Esas hakkındaki dava** (2575 s. K. m.87): Yürütmenin durdurulması ve delil tespiti talepleri madde gereği nöbetçi daireye gelir. Esas hakkındaki davanın incelenmesi madde kapsamında sayılmamıştır. Esas hakkındaki dava, nöbet döneminde görülmez ve ara kararla yetinilir. - **Keşif ve delil tespiti / diğer adli işlemler** (HMK m.148): Keşif ve delillerin tespiti, madde metninde sayılan işlerdir ve istisnai zamanda yapılabilir. Madde metninde sayılmayan diğer adli işlemler ile genel duruşma işleri, bu maddenin kapsamında değildir. Sayılmayan işlemler için istisnai zamanda işlem yapılabilmesi bu maddeye değil, ayrı bir düzenlemeye dayandırılmalıdır. - **Olağan delil tespiti / Acele hâlde delil tespiti** (HMK m.403): Olağan delil tespitinde karar, tespit yapılmadan önce dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf tespit sürecine katılabilir. Acele hâlde karşı tarafa tebligat yapılmadan tespit yapılır; karşı taraf tespitten sonra, kendiliğinden yapılan tebliğ ile haberdar olur. Acele hâlde karşı tarafın tespit öncesi bilgilendirilmesi ve tespit sırasında hazır bulunması olanağı ortadan kalkar; bunun yerine tespit sonrası itiraz yolu açılır. - **Diğer geçici koruma / İhtiyati tedbir ve delil tespiti** (HMK m.406): Diğer geçici korumalar kendi özel kanunlarında düzenlenmiş olabilir. İhtiyati tedbir ve delil tespiti HMK m.389-405'te genel olarak düzenlenmiştir. Diğer geçici korumalara HMK m.389-405 doğrudan uygulanmaz; yalnızca özel hüküm yoksa ve niteliğine uygun olduğu ölçüde kıyas yoluyla uygulanır. - **Çatma delil tespiti / genel delil tespiti yetkisi** (TTK m.1292): Çatmadan doğan delil tespitinde yetki, çatmanın meydana geldiği yere bağlanmıştır. Genel delil tespitinde dava açılmadan önce esas davaya bakacak mahkeme, keşif veya bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yer ya da tanığın oturduğu yer sulh mahkemesi esas alınır. Çatma olayında yer ölçütü, genel kurallardan farklı olarak deniz ticareti mahkemesini öne çıkarır. ## İlgili konular - Delil tespiti ve diğer geçici hukuki korumalar (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/delil-tespiti-ve-diger-gecici-hukuki-korumalar ## Örnek kararlar - Ceza Genel Kurulu, 2017/1165 E., 2019/263 K., 26.03.2019 — ilgili: HMK m.400, HMK m.401, HMK m.404 - Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulu , 2013/1 E., 2014/1 K., 21.02.2014 — ilgili: HMK m.400, HMK m.401, HMK m.404 - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2025/1165 E., 2025/1222 K., 09.10.2025 — ilgili: HMK m.400, HMK m.401, HMK m.404 ## İlgili terimler [Taraf sıfatı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/taraf-sifati) · [Sulh mahkemesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sulh-mahkemesi) · [Resen tebliğ](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/resen-teblig) · [Acele hal](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/acele-hal) · [Vakıa](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vakia) · [Yaklaşık ispat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yaklasik-ispat) · [Hukuki yarar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukuki-yarar) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.