--- title: "Denetim nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/denetim" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Denetim **Kısaca:** Denetim, 19 kanunda 20 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TTK m.210 · gümrük ve Ticaret Bakanlığının düzenleme ve denetleme yetkisi: Ticaret şirketlerinin Kanun kapsamındaki işlemlerinin Bakanlık denetim elemanlarınca incelenmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-210) - SMK m.49 · kullanımın denetimi: Tescilli coğrafi işaret ya da geleneksel ürün adını taşıyan ürünlerin üretiminde, piyasaya arzında, dağıtımında veya piyasadayken tescilde belirtilen özelliklere uygunluğunun kontrol edilmesine yönelik her türlü faaliyettir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-49) - 5188 s. K. m.2 · kapsam: Özel güvenlik hizmetini yerine getiren kişi ve kuruluşların kanuna uygunluğunun idare tarafından izlenmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5188-sayili-ozel-guvenlik-hizmetlerine-dair-kanun/madde-2) ## Kanuna göre anlamı - **5262 s. K. m.3/1-j** (Organik Tarım Kanunu): Organik tarım faaliyetlerinin, bu Kanuna uygun olarak yapılıp yapılmadığını tespit etmek amacıyla yetkilendirilmiş kuruluşlar, işletmeler ve müteşebbisler ile kontrolör ve sertifikerlerin, Bakanlık veya Bakanlık tarafından denetim yetkisi verilen kuruluşlarca yapılan her türlü denetimini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5262-sayili-organik-tarim-kanunu/madde-3#f1-j - **5996 s. K. m.3/1** (Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu): Yem, gıda, hayvan refahı ve ıslahı, bitki ve hayvan sağlığı ile ilgili faaliyetlerin bu Kanun hükümlerine uygunluğunun tespiti amacıyla Bakanlık tarafından yapılan veya yaptırılan tüm işlemleri — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5996-sayili-veteriner-hizmetleri-bitki-sagligi-gida-ve-yem-kanunu/madde-3#f1-16 ## Kanunda nerede geçiyor ### Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun - Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5188-sayili-ozel-guvenlik-hizmetlerine-dair-kanun/madde-2): Özel güvenlik hizmetini yerine getiren kişi ve kuruluşların kanuna uygunluğunun idare tarafından izlenmesidir. Denetimin kapsamı ve yöntemi maddede ayrıca tanımlanmaz. - Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.22 – Denetim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5188-sayili-ozel-guvenlik-hizmetlerine-dair-kanun/madde-22#f1): İçişleri Bakanlığı ve valiliklerin özel güvenlik birimleri, şirketleri ve eğitim kurumları üzerindeki gözetim yetkisidir. Denetimin mahiyeti, kapsamı, usul ve esasları yönetmelikle belirlenir. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.210 – H) Gümrük ve Ticaret Bakanlığının düzenleme ve denetleme yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-210#f1): Ticaret şirketlerinin Kanun kapsamındaki işlemlerinin Bakanlık denetim elemanlarınca incelenmesidir. Denetim ilkeleri ve usulü yönetmelikle belirlenir; denetim, murakabe, teftiş ve kontrolü kapsayan geniş bir yetkidir. ### Noterlik Kanunu - Noterlik Kanunu m.121 – Gözetim ve denetim yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1512-sayili-noterlik-kanunu/madde-121#f1): Noterliklerin işlerinin ve uygulamalarının kontrol edilmesi faaliyetidir. Maddede gözetimle birlikte anılır ve aynı makamlara verilmiştir. ### Milli Eğitim Temel Kanunu - Milli Eğitim Temel Kanunu m.17 – XIV – Her yerde eğitim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1739-sayili-milli-egitim-temel-kanunu/madde-17#f2): Kuruluşların eğitimle ilgili faaliyetlerinin Milli Eğitim amaçlarına uygunluğunun Milli Eğitim Bakanlığınca kontrol edilmesidir. Denetim, faaliyetin amaca uygunluğu ölçüsüyle sınırlıdır. ### Yükseköğretim Kanunu - Yükseköğretim Kanunu m.9 – Yükseköğretim Denetleme Kurulunun görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-9): Eğitim-öğretim ve diğer faaliyetlerin Kanunda belirtilen amaca ve ana ilkelere uygunluğunun incelenmesidir. Denetim, Yükseköğretim Kurulunca hazırlanacak esaslara göre ve onun adına yapılır; denetçi kendi başına ölçüt koyamaz. ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.6 – Denetim, inceleme, soruşturma ve kovuşturma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-6#f1): Hâkim ve savcıların görevlerini kanun ve diğer mevzuata uygun yapıp yapmadıklarının izlenmesi faaliyetidir. Hâkimler için idari nitelikteki genelgeler de denetim ölçütü olarak anılmaktadır. ### Boğaziçi Kanunu - Boğaziçi Kanunu m.11 – Yapının denetimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2960-sayili-bogazici-kanunu/madde-11#f6): Kazı izni verildiği andan itibaren Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yapılan, yapının inşaat ruhsatı, ekleri ve kanunun esaslarına uygunluğunu izleyen idari kontrol faaliyetidir. ### Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu - Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu m.6 – Fonun denetimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3294-sayili-sosyal-yardimlasma-ve-dayanismayi-tesvik-kanunu/madde-6#f1): Fonun mali ve idari işlemlerinin mevzuata ve amaca uygunluğunun incelenmesidir. Maddede denetimin kapsamı tanımlanmamıştır; bu nedenle ayrıntılar başka düzenlemelere bırakılmıştır. ## Karıştırılan kavramlar - **Denetim (a) / Soruşturma (b)** (2547 s. K. m.9): Denetim, kurumların faaliyetlerinin genel olarak amaç ve ilkelere uygunluğunu inceler ve Kurulun hazırladığı esaslara bağlıdır. Soruşturma, belirli bir konuda Başkanın istemiyle yapılan ve 53. maddeye bağlı olan incelemedir. Denetim genel bir gözetim işlevidir; soruşturma ise Başkanın istemine bağlı, belirli konulu bir görevdir. Soruşturmanın usulü 53. maddeye göre belirlenir. - **Denetim / inceleme / soruşturma** (2802 s. K. m.6): Denetim, hâkim ve savcının görevini mevzuata uygun yapıp yapmadığının genel olarak izlenmesidir. İnceleme ve soruşturma, belirli bir hal veya eylem hakkında yürütülen ve gerektiğinde suç veya disiplin sonucuna varan işlemlerdir. Her biri için yürütme usulü ve yetkili kişi ayrıdır; denetim ve inceleme/soruşturma aynı madde içinde ayrı işlemler olarak sayılmıştır. - **Denetim yetkisi / izin iptali yetkisi** (5188 s. K. m.22): Denetim yetkisi İçişleri Bakanlığı ve valiliklere birlikte tanınmıştır; kapsamı birim, şirket ve eğitim kurumlarıdır. Faaliyet izni iptali fıkrası, yetkiyi denetim fıkrasındaki kapsamdan ayrı bir hal bağlamında kullanır ve yalnız belirli nedenlere bağlıdır. Denetim yetkisi genel nitelikli olup her eksiklikte izin iptaline gidilmez; iptal için fıkrada sayılan nedenlerden birinin tespit edilmesi gerekir. - **Denetim / sözleşme yönetimi** (5258 s. K. m.6): Denetim, mevzuat ve sözleşmeye uygunluğun kontrolüdür ve Bakanlık ile sağlık idaresinin yetkisindedir. Sözleşmenin kurulması, feshi ve ücret gibi konular bu maddenin değil, diğer hükümlerin konusudur. Denetimde tespit edilen aykırılık, sözleşme ilişkisinde yaptırıma yol açabilir; yaptırımın kendisi ilgili diğer hükümlerle belirlenir. - **Yetkilendirme / denetim** (5553 s. K. m.8): Yetkilendirme, faaliyete başlamadan önce kişinin Bakanlıkça onaylanmasıdır. Denetim, yetkilendirilmiş kişinin faaliyeti sürerken yapılan kontroldür. Yetkisiz faaliyet yetkilendirme eksikliği, yetkili faaliyet ise denetim bulgusu olarak ayrı hukuki sonuçlar doğurur. - **Yıllık idari denetim / MTA denetimi** (5686 s. K. m.9): Her yıl idare tarafından yapılan denetim; ruhsat sahibinin faaliyetlerinin olağan izlenmesidir. MTA tarafından yapılan denetim; yalnız idarece talep edilmesi halinde gerçekleşir. MTA denetimi kendiliğinden değil, idarenin talebine bağlıdır; idarenin yıllık denetimi ise her yıl zorunludur. ## İlgili konular - Sorumluluk, tam hâkimiyet hâlinde ve çeşitli hükümler (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/sorumluluk-tam-hakimiyet-halinde-ve-cesitli-hukumler ## Örnek kararlar - 2018/75 E., 2021/61 K., 22.09.2021 — ilgili: 5188 s. K. m.2 - 2018/104 E., 2020/39 K., 16.07.2020 — ilgili: 6172 s. K. m.18 - 2016/167 E., 2016/160 K., 12.10.2016 — ilgili: 4566 s. K. m.34 ## İlgili terimler [Soruşturma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sorusturma) · [MTA](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mta) · [Faaliyet izninin iptali](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/faaliyet-izninin-iptali) · [Fenni mesul](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fenni-mesul) · [Fesih davası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fesih-davasi) · [Gözetim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gozetim) · [Sulh ceza hâkimi kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sulh-ceza-hakimi-karari) · [Yükseköğretim Denetleme Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yuksekogretim-denetleme-kurulu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.