---
title: "Deney nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/deney"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Deney

**Kısaca:** Deney: Herhangi bir hayvanın acı, eziyet, üzüntü veya uzun süreli hasara neden olacak deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılmasını (5199 s. K. m.3/1-l)

## Kanuni tanım

- **5199 s. K. m.3/1-l** (Hayvanları Koruma Kanunu): Herhangi bir hayvanın acı, eziyet, üzüntü veya uzun süreli hasara neden olacak deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılmasını — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5199-sayili-hayvanlari-koruma-kanunu/madde-3#f1-l

## Karıştırılan kavramlar

- **Kendi tezgâhı / başka tezgâhta deney** (2521 s. K. m.6): Kendi bünyesindeki tezgâhta yapılan deneyde ayrı bir yaptırım ya da damgalatma yükümlülüğü maddede öngörülmemiştir. Düşük kapasiteli imalathanenin başkasının tezgâhında yaptırdığı deneyde, deneyden geçen her namlunun damgalatılması zorunludur. Dış tezgâhta deney yapılan her namlu için damga zorunluluğu doğar; damgasız namlu deneyden geçmiş sayılmaz.
- **Tıbbi müdahale / bilimsel deney** (Anayasa m.17): Tıbbi zorunluluk, tıbbi müdahalenin hekimce gerekli görülmesi hâlidir ve bu hâlde kişinin vücuduna dokunulabilir. Bilimsel deney ise tıbbi zorunluluk olsa bile kişinin rızası olmadan yapılamaz; metin rızayı deney bakımından ayrıca arar. Tıbbi zorunluluk bulunan müdahale yapılabilir, ancak bilimsel deneyde rıza ayrıca aranır.
- **Bilimsel teşhis-tedavi-deney / bilimsel olmayan uygulama** (5199 s. K. m.9): Bilimsel bir amaçla ve bilimsel yöntemle yapılan teşhis, tedavi veya deney. Bilimsel dayanağı olmayan teşhis, tedavi veya deney. Bilimsel olmayan uygulamada hayvan kullanımı madde tarafından açıkça yasaklanmıştır; bilimsel olanda ise maddedeki diğer koşullara uyulması aranır.
- **Başkaca seçenek olmayan deney / seçeneği bulunan deney** (5199 s. K. m.9): Hayvan dışındaki bir yöntemle sonuç alınamayan deney. Hayvan kullanılmadan da amaca ulaşılabilecek çalışma. Yalnız birinci durumda hayvan deney hayvanı olarak kullanılabilir; ikinci durumda kullanım maddeyle karşılanmaz.
- **Kurum bünyesindeki etik kurul izni / izinsiz deney** (5199 s. K. m.9): Kendi bünyesinde kurulmuş veya kurulacak etik kurulun izni alınarak yapılan deney. Bu izin alınmadan yapılan deney. Maddenin izin şartına uygun deney yapılmasına izin verilir; izin alınmadan yapılan deney maddeye uygun sayılmaz.
- **Bilimsel deney / Tedavi amaçlı deneme** (TCK m.90): Birinci fıkradaki bilimsel deney, sağlıklı veya hasta olsun insan üzerinde bilimsel amaçla yapılan işlemdir. Dördüncü fıkradaki tedavi amaçlı deneme, yalnız hasta bir insan üzerinde, tedavi sonucu ulaşılmış somut faydalara dayanarak yapılır. Ceza bakımından bilimsel deney bir yıldan üç yıla kadar hapis (1. fıkra); tedavi amaçlı deneme bir yıla kadar hapis (4. fıkra) ile cezalandırılır.

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.