--- title: "Derece nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/derece" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Derece **Kısaca:** Derece, 13 kanunda 23 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.851 · ana para: Rehnin tapu sicilinde gösterilen, rehin alacağına karşılık gelen ve rehnin paraya çevrilmesinde öncelik sırasını belirleyen tutar birimidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-851) - DMK m.43 · göstergeler: Memurun sınıf içindeki konumunu gösteren ve aylık göstergenin tablodaki sıralamasını belirleyen basamaktır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-43) - TTK m.1019 · faizler: İpotekli taşınmaz üzerinde birden çok ipotek bulunduğunda, bunların birbirine göre öncelik sırasını gösteren kavramdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1019) ## Kanunda nerede geçiyor ### Devlet Memurları Kanunu - DMK m.43 – Göstergeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-43): Memurun sınıf içindeki konumunu gösteren ve aylık göstergenin tablodaki sıralamasını belirleyen basamaktır. Derece 1 en üst, 15 en alt derecedir. - DMK m.45 – Memurun başka sınıfta ve derecesinin altında bir görevde çalıştırılmıyacağı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-45#f1): Memurun öğrenim durumuna ve hizmet süresine bağlı olarak sınıf içinde bulunduğu aylık basamağıdır. Derecenin altına atama, bu sıralamada daha düşük bir derece anlamına gelir. - DMK m.83 – muvazzaf askerlikte geçen sürelerin kademe ve derece intibaklarında değerlendirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-83#f2): Memurun aylık ve kadro bakımından bağlı olduğu düzeydir. Askerlik öncesinde iktisap edilen derece, askerlik süresinin değerlendirilmesinde esas alınır. - DMK m.151 – Derecelerin ilk ve en yüksek kademe aylıkları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-151#f1): Gösterge tablosunda yer alan ve her biri ayrı bir gösterge aralığına karşılık gelen aylık sıralamasıdır. Madde, her derece için ilk ve son kademe aylığının hangi göstergeye karşılık geldiğini belirler. - DMK m.160 – Kademe ilerlemesinde verilecek aylık (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-160): Memurun aylık katsayısını ve kadro düzeyini belirleyen, kademelerden oluşan basamaktır. Kademe ilerlemesi derece içinde gerçekleşir, derece değişmez. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1016 – 3. Sicile geçirilecek hususlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1016#f1): Aynı gemi üzerindeki ipoteklerin birbirine göre öncelik sırasıdır. Her derecenin teminat altına aldığı miktar, rehin konusu alacağın belirlendiği para cinsi üzerinden gösterilir. - TTK m.1017 – 4. İpoteğin derecesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1017#f1): Taşınmaz ya da gemi değerinin, ipoteklerin sırasını ve teminat miktarını belirlemek için farazi olarak ayrılan değer parçasıdır. Her derecenin bir değeri vardır ve ipotek ancak o derecenin değeri kadar güvence sağlayabilir. - TTK m.1019 – b) Faizler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1019#f1): İpotekli taşınmaz üzerinde birden çok ipotek bulunduğunda, bunların birbirine göre öncelik sırasını gösteren kavramdır. Aynı derecede olan veya sonradan gelen hak sahipleri, genişletme karşısında onay hakkına sahip değildir. - TTK m.1060 – B) Uygulanacak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1060): Birden fazla ayni hakkın aynı şey üzerindeki sıralamasıdır. Aynı tarihle kaydedilmiş haklar aynı derecede sayılır; derecenin değiştirilmesi de madde kapsamındadır. ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.16 – Adli yargı ile ilgili cetvel (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-16#f1): Hâkim ve savcının sınıf içindeki ya da kadro düzeyindeki konumunu gösteren ölçüdür. Derece unvanı, sınıftan ayrı olarak cetvelde belirlenir. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.17 – İdari yargı ile ilgili cetvel (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-17#f1): Hâkim ve savcıların aylık ve özlük bakımından bağlı olduğu kademedir. Metin derecelerin sayısını ve dağılımını cetvele bırakmıştır. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.103 – Aylık tablosu: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-103#f1-e): Hâkim ve savcıların bulundukları derecedir ve e-j bentlerinde derece bazında oran belirlenmesine esas alınır. Madde derece-oran ilişkisini kademeli olarak düzenler. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.100 – Hacze iştirak derecelerinin teşkili (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-100#f1): Aynı tarihli haciz ve öncelik şartlarını taşıyan alacaklıların oluşturduğu sıradır. Birinci derece aynı derecede iştirak eden alacaklılardan, ikinci derece ise bu şartları taşımayan ve yalnız birinci derecenin artanından yararlanan alacaklılardan oluşur. - İİK m.107 – Talep hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-107#f1): Haciz yoluyla paraya çevrilen malın bedelinden alacakların hangi sırada pay alacağını gösteren öncelik sıralamasıdır. Her alacaklı, haczi konulduğu tarihe göre bir derece içinde yer alır. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.851 – II. Güvence altına alınan alacak — 1. Ana para (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-851#f2): Rehnin tapu sicilinde gösterilen, rehin alacağına karşılık gelen ve rehnin paraya çevrilmesinde öncelik sırasını belirleyen tutar birimidir. Her derecenin ifade ettiği miktar, rehin konusu alacağın tespit edildiği para türü üzerinden gösterilir. ### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun - AYMKYUHK m.69 – Aylık tablosu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-69#f1-e): Raportör ve raportör yardımcılarının bulunduğu kadro basamağıdır. Birinci fıkradaki oranlar derece esasına göre farklılaşır. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK geç. m.34 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-34#f1-a): Götürü usulde mükellefin faaliyet grubuna göre belirlenen kazanç kademesidir. Artış, her derecedeki tutara ayrı ayrı uygulanır. ### Emniyet Genel Müdürlüğü İçin Kadro İhdası Hakkında Kanun Hükmünde Kararname - Emniyet Genel Müdürlüğü İçin Kadro İhdası Hakkında Kanun Hükmünde Kararname m.3 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/198-sayili-emniyet-genel-mudurlugu-icin-kadro-ihdasi-hakkinda-kanun-hukmunde-kararname/madde-3): Kadronun bağlı olduğu maaş ve özlük kademesini gösteren sıra numarasıdır. Cetvelde 1 ile 15 arasında değişen dereceler kullanılmıştır. ## Karıştırılan kavramlar - **Üst derece / Alt derece** (DMK m.43): Derece 1'e yaklaştıkça tablodaki gösterge değerleri yükselir. Derece 15'e yaklaştıkça gösterge değerleri düşer. Aynı kademedeki iki memurun aylık göstergesi derece farkına göre belirgin biçimde ayrılır. - **Sınıf içi derece ile karşılık gösterilen kadro derecesi** (DMK m.45): Memurun kendi sınıfı içindeki derecesi; bu, kazanılmış hak aylık derecesi olarak korunur. Atandığı kadronun derecesi; memur bu kadroya karşılık gösterilerek atanır. Birinci fıkradaki karşılık gösterme, memurun kazanılmış derecesinin altında bir kadroya atanabilmesini sağlar; ancak aylık, işgal ettiği kadroya değil kazanılmış dereceye göre ödenmeye devam eder. - **Öğrenim durumuna bağlı yükselme sınırı / karşılık gösterilen derece farkı** (DMK m.45): Öğrenim durumuna göre tespit edilen yükselinebilecek derece. Karşılık gösterilecek kadro derecesine bağlı kazanılmış hak aylık dereceleri. Atama, öğrenim durumuna göre yükselinebilecek dereceyi aşamaz ve karşılık gösterilecek kadro derecesi, kazanılmış hak aylık derecelerinin üç üst derecesinden fazla olamaz. - **Kademe ilerlemesi / Derece yükselmesi** (DMK m.160): Kademe ilerlemesi, derece içinde yapılan yatay ilerlemedir ve görev veya sorumluluk artmaz. Derece yükselmesi, memurun bir üst dereceye geçmesi olup kadro şartına bağlıdır ve görev ile sorumluluk da artar. Madde yalnızca kademe ilerlemesinin aylık sonucunu düzenler. Derece yükselmesinde aylık, üst derecenin göstergesine göre belirlenir ve bu durum m.68 kapsamında kalır. - **Birinci derece (aynı derecede iştirak) / İkinci derece (artan bedel)** (İİK m.100): Dört şartı birlikte taşıyan alacaklılar ilk hacze aynı derecede iştirak eder ve bunların alacakları birlikte ödenir. Bu şartlardan birini taşımayan alacaklılar ilk hacze katılamaz; yalnız önceki dereceden artacak bedele ikinci derece olarak katılır. Birinci derece alacakları tamamen ödenmeden ikinci derece alacaklılara ödeme yapılmaz; ikinci derece yalnız artandan yararlanır. - **Aynı derecede iştirak / Ayrı derecede (ikinci derece) ilk hacze katılım** (İİK m.100): Tüm şartları taşıyan alacaklılar ilk haciz sahibi ile eşit sırada yer alır. Şartlardan birini eksik olan alacaklılar, ilk hacze eşit derecede katılamaz. Eksik şartlı alacaklı yalnız artan bedelden yararlanabilir; önceliği ilk hacze katılma hakkı ile belirlenir. ## İlgili konular - Mali hükümler, personel ve özlük işleri (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/mali-sosyal-ve-diger-haklar - Borç ödemeden aciz vesikası (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/borc-odemeden-aciz-vesikasi - İstihkak iddiasına itiraz (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/istihkak-iddiasina-itiraz - Koşullar, güvence altına alınan alacak ve taşınmaz (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/kosullar-guvence-altina-alinan-alacak-ve-tasinmaz ## Örnek kararlar - 2022/95 E., 2024/52 K., 22.02.2024 — ilgili: 1700 s. K. m.1 - 2018/95 E., 2023/221 K., 27.12.2023 — ilgili: DMK m.43 - 2018/149 E., 2022/163 K., 29.12.2022 — ilgili: 1700 s. K. m.1 ## İlgili terimler [Sınıf](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sinif) · [Kademe](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kademe) · [Sayılı cetvel](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sayili-cetvel) · [Ek gösterge](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ek-gosterge) · [Muvazzaf askerlik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muvazzaf-askerlik) · [Denklik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/denklik) · [Gösterge tablosu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gosterge-tablosu) · [Kesin haciz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesin-haciz) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.