--- title: "Devletin hüküm ve tasarrufu nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/devletin-hukum-ve-tasarrufu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Devletin hüküm ve tasarrufu **Kısaca:** Devletin hüküm ve tasarrufu, 5 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.715 · sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallar: Devletin bu malar üzerinde üstün yetkilerle düzenleme yapması anlamına gelir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-715) - 167 s. K. m.1 · yeraltı sularının mülkiyeti: Devletin yeraltı sularını düzenleme, yönetme ve bunlar üzerinde yetki kullanma yetkisidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/167-sayili-yeralti-sulari-hakkinda-kanun/madde-1) - 3213 s. K. m.4 · devletin hüküm ve tasarrufu: Devletin madenler üzerindeki yetkisinin, madenlerin aranması, işletilmesi ve bu faaliyetlere ilişkin ruhsat verilmesi gibi konularda kamusal denetim ve yönetim gücü olarak kullanılmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3213-sayili-maden-kanunu/madde-4) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.715 – 6. Sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-715#f1): Devletin bu malar üzerinde üstün yetkilerle düzenleme yapması anlamına gelir. Uygulamada kamu mülkiyeti ile eş anlamda kullanılmaktadır. ### Yeraltı Suları Hakkında Kanun - Yeraltı Suları Hakkında Kanun m.1 – Yeraltı sularının mülkiyeti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/167-sayili-yeralti-sulari-hakkinda-kanun/madde-1#f1): Devletin yeraltı sularını düzenleme, yönetme ve bunlar üzerinde yetki kullanma yetkisidir. Bu yetki, arazi maliki mülkiyetinden ayrıdır ve arazi mülkiyetinin yeraltı suyunu kapsamadığını ifade eder. ### Maden Kanunu - Maden Kanunu m.4 – Devletin hüküm ve tasarrufu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3213-sayili-maden-kanunu/madde-4#f1): Devletin madenler üzerindeki yetkisinin, madenlerin aranması, işletilmesi ve bu faaliyetlere ilişkin ruhsat verilmesi gibi konularda kamusal denetim ve yönetim gücü olarak kullanılmasıdır. Bu yetki, madenin mülkiyetini Devlete geçirmez; özel mülkiyetin dışında kalan bir kamusal egemenlik alanıdır. ### Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun - Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3573-sayili-zeytinciligin-islahi-ve-yabanilerin-asilattirilmasi-hakkinda-kanun/madde-2#f1): Taşınmazın üzerinde özel mülkiyet bulunmayan, Devletin fiilen ve hukuken tasarrufunda olan yerleri ifade eder. Özel mülkiyete konu taşınmazlar bu kapsama girmez. ### Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu - Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m.4 – Mülkiyet ve ruhsat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5686-sayili-jeotermal-kaynaklar-ve-dogal-mineralli-sular-kanunu/madde-4#f1): Kaynağın kamusal bir mal niteliğinde olduğunu ve üzerinde yapılacak faaliyetlerin devletin denetimine bağlı bulunduğunu ifade eder. Kaynağın bulunduğu taşınmazın maliki kaynağın sahibi değildir. ## Karıştırılan kavramlar - **Hazine taşınmazı / Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yer** (383 s. K. m.10): Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar Maliye Bakanlığınca tahsis edilir. Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler de tahsis konusu olur ve bunların kiralanması ile kullanma izni Başkanlığa aittir. Her iki yer türü de tahsis edilebilir; ancak kiralama ve diğer tasarruf yetkisi bakımından madde her iki yer için de Başkanlığa yetki vermektedir. - **Tescilli taşınmaz / Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki alan (karasal kısım)** (1380 s. K. m.4): Taşınmaz tescilliyse kiralama maliki kuruluş tarafından yapılır. Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki karasal alanda işlem Milli Emlak Genel Müdürlüğü birimlerince yürütülür. Karasal alan kiralamasını yapacak merci taşınmazın tescil durumuna göre değişir. - **Hazinenin özel mülkiyetindeki yer / Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yer** (2886 s. K. m.74): Hazinenin özel mülkiyetindeki yerlerde satış, kiralama, trampa ve gayri ayni hak tesisi bu maddenin kapsamındadır. Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde madde yalnızca kiralama ve gayri ayni hak tesisini düzenler. Satış ve trampa işlemleri yalnızca özel mülkiyetteki yerler için bu madde kapsamına girer. - **Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yer / Kamu kurumuna ait tescilli yer** (4586 s. K. m.8): Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler, tapulama veya kadastro dışı kalmış yerler ve tahdit görmemiş ormanlar e/1 bendi uyarınca doğrudan Hazine adına tescil edilir. Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ya da Hazine adına tescilli ormanlara ait gayrimenkuller e/2 bendi uyarınca kullanılır; bunlar üzerinde görevli kuruluş lehine irtifak hakkı tesis edilir. Birincide tescil Hazine adınadır; ikincide kuruluş lehine hak tesisi yapılır ve kuruluşun ilgili kuruma bilgi vermesi gerekir. - **Hazine özel mülkiyeti / Devletin hüküm ve tasarrufu / kamu kurumu taşınmazı** (CGTİHK geç. m.7): Maliye Bakanlığınca Adalet Bakanlığına tahsis edilen Hazine özel mülkiyetindeki taşınmaz ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler. Adalet Bakanlığına tahsis edilen ya da izin verilen mülkiyeti kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz. Her üç grupta da madde aynı kolaylıkları uygular; ayrım yalnızca taşınmazın hukuki kaynağını belirler. - **Hazine özel mülkiyeti veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmaz / diğer kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetindeki taşınmaz** (5710 s. K. m.7): Taşınmaz Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaysa irtifak hakkı ya da kullanma izni Maliye Bakanlığı tarafından tesis edilir. Taşınmaz diğer bir kamu kurum veya kuruluşunun mülkiyetindeyse işlem Cumhurbaşkanı kararı ile yapılır. Tesis makamı taşınmazın mülkiyet durumuna göre değişir; her iki halde de hak bedelsiz kurulur. ## İlgili konular - Taşınmaz mülkiyetinin konusu, kazanılması ve kaybı (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tasinmaz-mulkiyetinin-konusu-kazanilmasi-ve-kaybi ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2022/136 E., 2023/978 K., 18.10.2023 — ilgili: 3573 s. K. m.2 - Hukuk Genel Kurulu, 2019/671 E., 2022/841 K., 07.06.2022 — ilgili: 167 s. K. m.1 - Hukuk Genel Kurulu, 2020/61 E., 2022/607 K., 26.04.2022 — ilgili: 3213 s. K. m.4 ## İlgili terimler [Kamu malı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-mali) · [Doğal mineralli su](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dogal-mineralli-su) · [Özel kanun hükümleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-kanun-hukumleri) · [Ruhsat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ruhsat) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.