--- title: "Devletleştirme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/devletlestirme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Devletleştirme **Kısaca:** Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel bir teşebbüsün mülkiyetinin kanunla devlete geçirilmesi işlemidir. Taşınır, taşınmaz ve haklar ile borçlar bütün olarak devlete geçer, bu yönüyle yalnız taşınmaz üzerinde yapılan kamulaştırmadan ayrılır. (3082 s. K. m.2) ## Kanunda nerede geçiyor ### Kamu Yararının Zorunlu Kıldığı Hallerde, Kamu Hizmeti Niteliği Taşıyan Özel Teşebbüslerin Devletleştirilebilmesi Usul ve Esasları Hakkında Kanun - Kamu Yararının Zorunlu Kıldığı Hallerde, Kamu Hizmeti Niteliği Taşıyan Özel Teşebbüslerin Devletleştirilebilmesi Usul ve Esasları Hakkında Kanun m.1 – Amaç ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3082-sayili-kamu-yararinin-zorunlu-kildigi-hallerde-kamu-hizmeti-niteligi-tasiyan-ozel/madde-1#f1): Kamu hizmeti niteliği taşıyan bir özel teşebbüsün mülkiyetinin ve bu teşebbüse ait malvarlığının, kamu yararı gerekçesiyle devlete geçirilmesidir. Kamulaştırmadan farklı olarak yalnızca taşınmazları değil, teşebbüse dahil taşınır, taşınmaz, hak ve borçları kapsar. - Kamu Yararının Zorunlu Kıldığı Hallerde, Kamu Hizmeti Niteliği Taşıyan Özel Teşebbüslerin Devletleştirilebilmesi Usul ve Esasları Hakkında Kanun m.2 – Devletleştirme şartları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3082-sayili-kamu-yararinin-zorunlu-kildigi-hallerde-kamu-hizmeti-niteligi-tasiyan-ozel/madde-2): Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel bir teşebbüsün mülkiyetinin kanunla devlete geçirilmesi işlemidir. Taşınır, taşınmaz ve haklar ile borçlar bütün olarak devlete geçer, bu yönüyle yalnız taşınmaz üzerinde yapılan kamulaştırmadan ayrılır. - Kamu Yararının Zorunlu Kıldığı Hallerde, Kamu Hizmeti Niteliği Taşıyan Özel Teşebbüslerin Devletleştirilebilmesi Usul ve Esasları Hakkında Kanun m.3 – Devletleştirme kararı, kararın ilan ve tebliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3082-sayili-kamu-yararinin-zorunlu-kildigi-hallerde-kamu-hizmeti-niteligi-tasiyan-ozel/madde-3): Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsün mülkiyetinin, kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devlete geçirilmesidir. Konusu taşınmaz değil, teşebbüsün bütün malları, hakları ve borçlarıdır. - Kamu Yararının Zorunlu Kıldığı Hallerde, Kamu Hizmeti Niteliği Taşıyan Özel Teşebbüslerin Devletleştirilebilmesi Usul ve Esasları Hakkında Kanun m.5 – Değer Tespit ve Takdir Komisyonu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3082-sayili-kamu-yararinin-zorunlu-kildigi-hallerde-kamu-hizmeti-niteligi-tasiyan-ozel/madde-5): Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüslerin, kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devlete geçirilmesidir. Anayasa'nın 47. maddesine dayanır ve kanunla yapılır. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.47 – E. Devletleştirme ve Özelleştirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-47#f2): Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel bir teşebbüsün kamu yararı gerekçesiyle devlet tarafından kanunla mülkiyetinin devralınmasıdır. Madde metni devletleştirmeyi idari işlemle yapılan kamulaştırmadan ayırır; devletleştirme kanunla yapılan bir işlemdir. ## Karıştırılan kavramlar - **Devletleştirme / Kamulaştırma** (Anayasa m.47): Devletleştirme, kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsün mülkiyetinin kanunla devralınmasıdır ve konusu bir teşebbüstür. Kamulaştırma (m.46), kamu yararı için özel mülkiyetteki taşınmaz malların idari işlemle alınmasıdır ve konusu taşınmazdır. Devletleştirme kanunla yapılır, kamulaştırma idari işlemle yapılır. Bedel konusunda da devletleştirmede gerçek karşılık, kamulaştırmada peşin ödenen kamulaştırma bedeli esas alınır. - **Devletleştirme / Özelleştirme** (Anayasa m.47): Devletleştirme, özel mülkiyetteki teşebbüsün kamuya geçmesidir. Özelleştirme, kamu mülkiyetindeki işletme ve varlıkların özel kesime devredilmesidir. İki süreç birbirinin tersi yöndedir. Özelleştirmenin esas ve usulleri kanunla gösterilir; bu, maddenin ikinci fıkrasında ayrıca düzenlenmiştir. - **Devletleştirme karşılığı / Özelleştirme gelirleri** (Anayasa m.47): Devletleştirmede ödenen gerçek karşılık, özel teşebbüs sahibine yapılan bir bedel ödemesidir. Özelleştirmede kamunun aldığı bedel, kamu mülkiyetindeki varlığın devrinden elde edilen gelirdir. Her iki durumda bedel ilişkisi vardır ancak yön ve dayanak farklıdır; birincisinde devlet öder, ikincisinde devlet alır. - **Devletleştirme / Diğer tahdidi tedbirler** (1135 s. K. m.1): Mal, hak ve menfaatlerin devlet tarafından mülkiyetinin devralındığı durumdur. Mülkiyet devredilmeksizin malikin tasarruf yetkisinin sınırlandığı durumlardır. Her iki durum da madde kapsamında sayılmıştır; tazminat hakkı devletleştirme olmasa da tahdidi tedbir uygulanmış olması halinde doğar. - **Gerçek miktar / devletleştirme karşılığı bakiyesi** (3082 s. K. m.6): Tespit ve takdir edilen devletleştirmenin gerçek miktarı. Bu miktardan 3082 sayılı Kanun m.4/2 uyarınca avans olarak ödenmiş miktar düşüldükten sonra kalan bakiye. Hak sahibi adına bankaya yatırılacak olan tutar bakiyedir. Avans, toplam bedelden düşülerek ayrıca gösterilir. - **Kamulaştırma / devletleştirme ile olağan mülkiyet işlemleri** (4875 s. K. m.3): Kamulaştırma ve devletleştirme, yatırımın mülkiyetinin devlet tarafından zorla alınmasıdır. Sözleşme, satış veya tasfiye gibi yatırımcının iradesine dayanan işlemler bu kapsamda değildir. Yalnız zorla alım işlemleri, kamu yararı ve karşılık ödenmesi koşullarına bağlanmıştır. ## İlgili konular - Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler, kamu yararı (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/sosyal-ve-ekonomik-haklar-ve-odevler-kamu-yarari ## Örnek kararlar - 1985/2 E., 1985/16 K., 27.08.1985 — ilgili: 3082 s. K. m.3, 3082 s. K. m.1, 3082 s. K. m.2 - 10. Daire, 2020/4934 E., 2024/6417 K., 16.12.2024 — ilgili: 3082 s. K. m.3, 3082 s. K. m.1 - 2019/96 E., 2022/17 K., 24.02.2022 — ilgili: 3082 s. K. m.3 ## İlgili terimler [Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüs](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-hizmeti-niteligi-tasiyan-ozel-tesebbus) · [Gerçek karşılık](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gercek-karsilik) · [Özelleştirme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozellestirme) · [Değerlendirme Komisyonu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/degerlendirme-komisyonu) · [Kamu iktisadi teşebbüsü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-iktisadi-tesebbusu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.