--- title: "Disiplin para cezası nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/disiplin-para-cezasi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Disiplin para cezası **Kısaca:** Kötüniyetle yapılan ve esas yönünden kabul edilmeyen ret talebinde talepte bulunanlara hükmolunan para yaptırımıdır. Tutarı madde metninde beşyüz Türk Lirası ile beşbin Türk Lirası arasında belirlenmiştir; güncel tutar için uygulanan parasal sınır notuna bakılmalıdır. (HMK m.42) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.42 – Ret talebinin incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-42#f6): Kötüniyetle yapılan ve esas yönünden kabul edilmeyen ret talebinde talepte bulunanlara hükmolunan para yaptırımıdır. Tutarı madde metninde beşyüz Türk Lirası ile beşbin Türk Lirası arasında belirlenmiştir; güncel tutar için uygulanan parasal sınır notuna bakılmalıdır. - HMK m.49 – Davanın reddi hâlinde verilecek ceza (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-49#f1): Yargılamanın düzenli yürütülmesini ve kamu düzenini korumak amacıyla verilen para cezasıdır. Bu maddeye göre tazminat davasının esastan reddi hâlinde davacıya verilir ve tazminat niteliği taşımaz. - HMK m.182 – Kötüniyetli ıslah (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-182#f1): Kötüniyetle ıslaha başvuran tarafa hâkimin kesin biçimde uyguladığı yaptırımdır. Tutarı, madde metninde beş yüz Türk Lirası ile beş bin Türk Lirası arasında belirlenmiştir. - HMK m.218 – Belgenin yerinde incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-218#f2): Yerinde incelemeye haklı neden olmadan engel olan kişiye hâkimin verdiği, sebep olunan giderlere ek olarak uygulanan para yaptırımıdır. Miktarı madde metninde beşyüz Türk Lirası ile beşbin Türk Lirası arasında belirlenmiştir. - HMK m.245 – Çağrıya uyma zorunluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-245#f1): Mazeretsiz gelmeyen tanığa, madde metninde gösterilen üst sınırı aşmamak üzere verilen para cezasıdır. Madde metninde sınır beşyüz Türk Lirasıdır; bu tutar Madde metnindeki kanuni tutardır ve sonraki yıllarda değişebilir. - HMK m.253 – Çekinmenin kabul edilmemesinin sonucu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-253#f1): Tanığa, haksız çekinmesi nedeniyle ağır olmayan bir yaptırım olarak verilen parasal cezadır. Miktarı madde metninde 500 Türk Lirası ile 5.000 Türk Lirası arasında belirlenmiştir. - HMK m.291 – Keşfe katlanma zorunluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-291#f3) - HMK m.329 – Kötüniyetle veya haksız dava açılmasının sonuçları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-329#f2): Kötüniyet veya haksız dava açma hâlinde, taraf hakkında hükmedilen ve kanunda beşyüz liradan beşbin liraya kadar belirlenen idari nitelikte para cezasıdır. Tutarı mahkeme tarafından takdir edilir. - HMK m.368 – Kötüniyetle temyiz (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-368): HMK 329. maddede öngörülen, kötüniyetli tarafın Yargıtayca hükme bağlanabilen para yaptırımıdır. Bu yaptırım yargılama giderlerinden ve vekâlet ücretinden ayrıdır. - HMK m.446 – Disiplin para cezası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-446#f1): Yargılamanın düzenli işleyişini ve kamu düzenini korumak amacıyla verilen para cezasıdır. Kanunun bu anlamına göre suç cezası değil, yargılama düzenine yönelik bir yaptırımdır. ### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun - AYMKYUHK m.51 – Başvuru hakkının kötüye kullanılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-51#f1): Başvurucuya, kötüye kullanma tespit edildiğinde, yargılama giderlerinin dışında hükmedilen idari nitelikteki para yaptırımıdır. Tutarı üst sınırla bağlıdır ve takdir yetkisi Mahkemeye aittir. Yargılama giderleri ile karıştırılmamalıdır. - AYMKYUHK m.60 – Başkan ve üyelerin reddi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-60#f5): Ret talebinin kötü niyetle yapıldığının anlaşılması ve esas yönünden kabul edilmemesi hâlinde talepte bulunanlar aleyhine Mahkemece verilen para cezasıdır. Bu ceza, kanunda belirtilen alt ve üst sınır arasında verilir ve seçenek yaptırıma çevrilemez. ## Karıştırılan kavramlar - **Vekâlet ücreti / disiplin para cezası** (HMK m.329): Vekâlet ücreti, karşı tarafın vekiline ödenmesi gereken ücretin bir kısmının ya da tamamının kötüniyetli tarafa yüklenmesidir. Disiplin para cezası, kötüniyetli tarafa kamuya ödenmek üzere hükmedilen ve kanunda belirlenen aralıkta olan cezadır. Vekâlet ücreti karşı tarafa, disiplin para cezası ise devlete ödenir; biri diğerinin yerine geçmez, birlikte hükmedilebilir. - **Yargılama giderleri / vekâlet ücreti ve disiplin para cezası** (HMK m.329): Yargılama giderleri, davayı kaybeden tarafa genel kural gereği yüklenir. Vekâlet ücreti ve disiplin para cezası, kötüniyet veya hakkın yokluğu koşulunun varlığına bağlı ek yaptırımlardır. Yargılama giderlerine hükmedilmesi için kötüniyet aranmaz; bu madde uyarınca ek yaptırımlar için ise kötüniyet aranır. - **Disiplin para cezası / Ceza hukuku para cezası** (HMK m.446): Disiplin para cezası, yargılama düzenini korumak için verilir ve verildiği anda kesindir. Ceza hukukundaki para cezası, suç işlenmesine bağlı olarak verilir ve kesinleşmeye bağlıdır. Disiplin para cezası seçenek yaptırıma çevrilmez, adli sicile işlenmez ve kesinleşme beklenmeden infaz edilir. - **Disiplin para cezası / Disiplin hapsi** (HMK m.446): Disiplin para cezası parasal bir yaptırımdır ve derhâl infaz edilir. Disiplin hapsi özgürlüğü bağlayan bir yaptırımdır ve kesinleşmeden infaz edilemez. Bu madde yalnızca para cezasını düzenler; hapis yaptırımının infaz şartları bu maddeye göre belirlenmez. - **Yargılama giderleri / Disiplin para cezası** (AYMKYUHK m.51): Yargılama giderleri, başvuru sürecinin doğal masraflarıdır ve tarafların hukuki durumuna göre hükmedilir. Disiplin para cezası, kötüye kullanma kusuruna bağlı ve yaptırım niteliğinde bir ödemedir. Her iki ödeme birlikte hükmedilebilir; birinin hükmü diğerinin yerine geçmez. ## İlgili konular - İptal ve itiraz davalarına ilişkin ortak hükümler, bireysel başvuru (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/iptal-ve-itiraz-davalarina-iliskin-ortak-hukumler-bireysel-basvuru - Yargılamaya ilişkin diğer hususlar ve kararlar (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/yargilamaya-iliskin-diger-hususlar-ve-kararlar - Belgelerin kullanılması ve ibrazı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/belgelerin-halefler-aleyhine-kullanilmasi-ve-adi-senetlerin-ucuncu-kisiler-icin - Hâkimin davaya bakmaktan yasaklılığı ve reddi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hakimin-davaya-bakmaktan-yasakliligi-ve-reddi - Hâkimin hukuki sorumluluğu (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hakimin-hukuki-sorumlulugu - Islah ve maddi hataların düzeltilmesi, toplu mahkemelerde tahkikat (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/islah-ve-maddi-hatalarin-duzeltilmesi-tahkikatin-sona-ermesi-ve-sozlu-yargilama ## Örnek kararlar - 2011/145 E., 2013/70 K., 06.06.2013 — ilgili: AYMKYUHK m.60 - 2011/142 E., 2013/52 K., 03.04.2013 — ilgili: AYMKYUHK m.60 - 2011/150 E., 2013/30 K., 14.02.2013 — ilgili: AYMKYUHK m.60 ## İlgili terimler [Başvuru hakkının kötüye kullanılması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/basvuru-hakkinin-kotuye-kullanilmasi) · [Keşfe katlanma zorunluluğu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesfe-katlanma-zorunlulugu) · [Kötüniyetli ıslah](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kotuniyetli-islah) · [Tanıklıktan çekinme sebepleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tanikliktan-cekinme-sebepleri) · [Esastan red](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/esastan-red) · [Red](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/red) · [Seçenek yaptırım](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/secenek-yaptirim) · [Tanık](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tanik) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.