--- title: "Dönme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/donme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Dönme **Kısaca:** Kefilin yenilik doğuran tek taraflı bir beyanla kefalet sözleşmesini geçmişe etkili olarak sona erdirmesidir. Alacaklının kabulüne ya da mahkeme kararına gerek yoktur; beyan alacaklıya ulaştığında sonuç doğar. (TBK m.599) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.181 – 3. Kısmi ifanın yanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-181#f1): Sözleşmeden dönme, bir tarafın sözleşmeyi geriye etkili olarak sona erdirmesi hakkıdır. Madde bu hakkın kullanılması hâlinde ifa edilmiş kısmın alacaklıda kalmasını öngören kayıtlarla ilgilidir. - TBK m.227 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-227#f1-1): Alıcının satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeyi sona erdirmesidir. Madde metninde 'fesih' yerine 'dönme' terimi kullanılmıştır; ani edimli satış sözleşmesi bakımından bu terim tercih edilmiştir. - TBK m.229 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-229): Alıcının satış sözleşmesini geçmişe etkili olarak sona erdirerek karşılıklı edimlerin iadesini isteme hakkıdır. Dönme ile sözleşme ortadan kalkmaz, bir tasfiye ilişkisine dönüşür, ifade edilen görüş bu yöndedir. - TBK m.599 – II. Kefaletten dönme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-599): Kefilin yenilik doğuran tek taraflı bir beyanla kefalet sözleşmesini geçmişe etkili olarak sona erdirmesidir. Alacaklının kabulüne ya da mahkeme kararına gerek yoktur; beyan alacaklıya ulaştığında sonuç doğar. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.542 – II. Vasiyetten dönme — 1. Yeni vasiyetname ile (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-542): Mirasbırakanın daha önce yaptığı vasiyetnamenin hükmünü ortadan kaldırmak için tek taraflı olarak yaptığı işlemdir. Vasiyetname tek taraflı bir işlem olduğu için dönme karşı tarafın rızasına bağlı değildir ve mirasbırakanın dönme için gerekçe göstermesi gerekmez. - TMK m.547 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-547): Sözleşmeden tek taraflı irade beyanı ile dönülmesi, yani sözleşmenin geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasıdır. Dönme, karşı tarafa varmakla hüküm doğurur ve şekle bağlı değildir. ## Karıştırılan kavramlar - **Tamamından dönme / Kısmen dönme** (TMK m.542): Önceki vasiyetnamenin bütününün geri alındığı hal; tüm hükümler hükümsüz olur. Yalnızca belirli hükümlerin geri alındığı hal; geri alınmayan hükümler geçerliliğini korur. Kısmi dönmede geri kalan hükmün tek başına uygulanamaz olduğu durumda tümünün geri alınmış sayılması gerekir. - **Şekle uygun yeni vasiyetnameyle dönme / Yok etmeyle dönme (m.543)** (TMK m.542): Yeni bir vasiyetname ile dönmede dönme beyanı bir vasiyetname şekline uyularak yapılır. Yok etmeyle dönmede dönme bir fiil ile, vasiyetnamenin ortadan kaldırılmasıyla gerçekleşir. Her iki yolda da dönme sonucu doğar; ancak yok etmede geri alma niyetinin bulunması ayrıca aranır. - **Dönme iradesi açık beyan / Önceki vasiyetnamenin hükmünün ortadan kalkması** (TMK m.542): Yeni vasiyetnamede açıkça önceki vasiyetnameden dönüldüğünün belirtilmesi hâlinde dönme doğrudan gerçekleşir. Açık beyan olmadığında yeni vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi tamamlayıp tamamlamadığına bakılır. Tamamlamadıkça sonraki vasiyetname önceki yerini alır; tamamlama kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ortaya konulamazsa geri alma sonucu doğar (m.544 ile birlikte uygulanır). - **Vasiyetnamenin şekle uygun dönmesi / Şekle uymayan dönme** (TMK m.542): Kanunda öngörülen şekillerden birine uyan yeni vasiyetname geri alma sonucu doğurur. Şekle uymayan beyan geçerli bir vasiyetname sayılmaz. Şekle uymayan dönme, önceki vasiyetnamenin geri alınmış sayılmasına yol açmaz. - **Ceza koşulu / dönme hâlinde ifa edilmiş kısmın alıkonulması** (TBK m.181): Ceza koşulu, borçlunun borca aykırılığına bağlanan bir yaptırımdır ve borcun ihlali yahut ifa edilmemesiyle doğar. Dönme hâlinde ifa edilmiş kısmın alacaklıda kalması ise sözleşmenin sona ermesine bağlanan bir sonuçtur; yaptırım, dönme anındaki ifanın akıbetini belirler. Madde, ikinci türü ceza koşulu hükümlerine tabi kılar; böylece ceza koşulunun indirimi ve geçerlilik kuralları bu kayıtlara da uygulanır. - **Dönme / Bedel indirimi** (TBK m.227): Dönme, sözleşmenin sona erdirilmesi ve satılanın geri verilmesi sonucunu doğurur. Bedel indirimi, satılanın alıkonulması ve ayıp oranında bedelin düşürülmesi sonucunu doğurur. Dönme hakkı kullanılırken durum dönmeyi haklı göstermiyorsa hâkim dönme yerine onarım veya indirime karar verebilir; alıcı bu durumda dönmede ısrar edemez. ## İlgili konular - Satıcının ağır kusurunun sonuçları, alıcının borçları ve alıcının temerrüdü (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/saticinin-agir-kusurunun-sonuclari-alicinin-borclari-ve-alicinin-temerrudu - Vasiyetten dönme ve miras sözleşmesi (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/vasiyetten-donme-ve-miras-sozlesmesi - Bağlanma parası, cayma parası ve ceza koşulu (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/baglanma-parasi-cayma-parasi-ve-ceza-kosulu - Sona ermesi, kumar ve bahis (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/sona-ermesi-kumar-ve-bahis ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/503 E., 2024/99 K., 14.02.2024 — ilgili: TBK m.181 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/560 E., 2024/100 K., 14.02.2024 — ilgili: TBK m.181 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/414 E., 2023/536 K., 31.05.2023 — ilgili: TBK m.181 ## İlgili terimler [Menfi Zarar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/menfi-zarar) · [Mirastan feragat sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mirastan-feragat-sozlesmesi) · [Taksitle satış](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/taksitle-satis) · [Ceza koşulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ceza-kosulu) · [Seçimlik haklar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/secimlik-haklar) · [Temerrüt](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/temerrut) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.