--- title: "Dosya üzerinden karar nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dosya-uzerinden-karar" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Dosya üzerinden karar **Kısaca:** Dosya üzerinden karar, 4 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.138 · dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar: Ön inceleme duruşması yapılmadan, dilekçeler ve dosya içeriği incelenerek verilen karardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-138) - İYUK ek m.2: Bu dosyalarda karar, taraflar duruşmaya çağrılmadan ve dosyadaki belgeler esas alınarak verilir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/ek-madde-2) - TTK m.405 · şirket ile denetçi arasındaki görüş ayrılıkları: Mahkemenin taraflar arasında duruşma yapmadan, yazılı belgeler üzerinden karar vermesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-405) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.138 – Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-138#f1): Ön inceleme duruşması yapılmadan, dilekçeler ve dosya içeriği incelenerek verilen karardır. Madde bu yetkiyi dava şartları ve ilk itirazlarla sınırlar; esasa ilişkin hususlarda dosya üzerinden karar verilemez. - HMK m.320 – Ön inceleme ve tahkikat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-320#f1): Tarafların duruşmaya davet edilmeden, dilekçeler ve dosyadaki delillere dayanılarak verilen karardır. Yalnızca mümkün olan hallerde uygulanır; mahkemenin takdiri ile sınırlı olduğu ölçütü metinde açıkça belirtilmiştir. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.405 – H) Şirket ile denetçi arasındaki görüş ayrılıkları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-405#f1): Mahkemenin taraflar arasında duruşma yapmadan, yazılı belgeler üzerinden karar vermesidir. Madde bu usulü açıkça öngörmektedir. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK ek m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/ek-madde-2): Bu dosyalarda karar, taraflar duruşmaya çağrılmadan ve dosyadaki belgeler esas alınarak verilir. Duruşma yapılması maddede öngörülmemiştir. ### Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun - Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun m.16 – Dava ve takip usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7082-sayili-olaganustu-hal-kapsaminda-bazi-tedbirler-alinmasi-hakkinda-kanun-hukmunde/madde-16): Duruşma yapılmadan, yalnızca dosya içeriği incelenerek verilen karardır. Madde, bu kararların kesin olarak verildiğini belirtir. ## Karıştırılan kavramlar - **Dosya üzerinden karar / ön inceleme duruşmasında karar** (HMK m.138): Dosya üzerinden karar, tarafların dinlenmesine ihtiyaç olmayan, şekli nitelikteki dava şartı ve ilk itirazlarda verilir. Ön inceleme duruşmasında karar, mahkemenin kararını vermeden önce tarafları dinlemesi gereken hallerde söz konusudur. Dosya üzerinden karar verilen hallerde duruşma açılmaz; duruşma açılan hallerde ise karar, tahkikattan önce ön inceleme duruşmasında verilir. - **Dosya üzerinden karar / İlk duruşmaya davet** (HMK m.320): Dilekçeler ve dosyadaki deliller yeterli görüldüğünde mahkeme tarafları duruşmaya çağırmadan karar verebilir. Dosya üzerinden karar verilemeyen hallerde taraflar ilk duruşmaya (ön inceleme duruşmasına) davet edilir. Dosya üzerinden karar yapılırsa ilk duruşma ve tahkikat aşaması hiç açılmaz. Yargıtay, basit yargılamada da dosya üzerinden karar verilemeyeceği görüşündedir; bu nedenle uygulamada dosya üzerinden karar sınırlı kalmaktadır. - **Duruşma yapılan / dosya üzerinden karar** (İYUK m.55): Görevli daire veya mahkeme duruşma yapılmasına karar verirse yenileme isteminde duruşma yapılır. Görevli daire veya mahkeme duruşma yapılmasına gerek görmezse istem dosya üzerinden karara bağlanır. Taraf duruşma istemiş olsa bile, duruşma yapılıp yapılmayacağı mahkemenin kararına bağlıdır. ## İlgili konular - Basit yargılama usulü (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/basit-yargilama-usulu - Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi, ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cevaba-cevap-ve-ikinci-cevap-dilekcesi-on-inceleme - Denetleme (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/denetleme ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/224 E., 2025/467 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.320 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/251 E., 2025/468 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.320 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/375 E., 2025/474 K., 14.07.2025 — ilgili: HMK m.320 ## İlgili terimler [Organlık sıfatının kaybı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/organlik-sifatinin-kaybi) · [Savunma süresi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/savunma-suresi) · [Ön inceleme duruşması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/on-inceleme-durusmasi) · [Resen tebliğ](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/resen-teblig) · [İşlemden kaldırma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islemden-kaldirma) · [Tekemmül](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tekemmul) · [Dava şartı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dava-sarti) · [İlk itiraz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-itiraz) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.