---
title: "Döviz nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/doviz"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Döviz

**Kısaca:** Döviz: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından konvertibl sayılan paralar veya ödemeyi sağlayan her nevi hesap ve belgeleri (3218 s. K. m.3/1-c)

## Kanuni tanım

- **3218 s. K. m.3/1-c** (Serbest Bölgeler Kanunu): Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından konvertibl sayılan paralar veya ödemeyi sağlayan her nevi hesap ve belgeleri — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3218-sayili-serbest-bolgeler-kanunu/madde-3#f1-c

## Kanunda nerede geçiyor

### Serbest Bölgeler Kanunu
- Serbest Bölgeler Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3218-sayili-serbest-bolgeler-kanunu/madde-3#f1-c): Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından konvertibl sayılan paralar ile ödemeyi sağlayan her türlü hesap ve belgeyi ifade eder. Kavramın kapsamı Merkez Bankasının konvertibl saydığı paralarla sınırlıdır.

## Karıştırılan kavramlar

- **Döviz kuru ile hesap / Türk parası ile hesap** (Harçlar K. m.79): Yabancı para cinsinden tutarla ilgili harç, Bakanlıkça ilan edilen kur üzerinden Türk parasına çevrilerek hesaplanır. Tutarı baştan Türk parası olan işlemlerde kur uygulanmaz. Kur yalnız yabancı para ile ilgili hesaplarda kullanılır; hesaplama sonucu Türk parası üzerinden tahsil edilir.
- **Birinci fıkra (ihracat istisnası) / ikinci fıkra (döviz kazandırıcı faaliyet istisnası)** (Harçlar K. ek m.1): Birinci fıkra, ihracat ve ihracata ilişkin olduğunun tevsiki kaydıyla sayılan işlemleri doğrudan harçtan müstesna tutar; belge aranmaz. İkinci fıkra, Vergi, Resim, Harç İstisnası Belgesine bağlanan döviz kazandırıcı faaliyetleri kapsar; istisna belgenin geçerlilik süresi ve belgede yazılı tutarla sınırlıdır. Birinci fıkra istisnası tutar sınırına tabi değildir; ikinci fıkra istisnası belgenin süresi ve tutarıyla sınırlı kalır, aşılan kısım harca tabidir.
- **Genel izin / Ticari döviz alım satımı izni (a bendi) / Kıymetli maden izinleri (b ve c bentleri)** (1567 s. K. m.4): A bendi kapsamında izin, anonim şirketlere verilir ve faaliyet bölgesi ile şube yapısına bağlı ilave ücret hükümleri uygulanır. B ve c bentlerinde ise faaliyet bölgesi ve şube yapısına ilişkin hükümler uygulanmaz; ücret ilgili tarifeye göre alınır. Ücret tarifesi ve ilave ücret hesabı bendlere göre değişir; faaliyet bölgesi tespiti yalnız a bendi için yapılır.
- **Döviz / Türk Lirası ödeme** (3218 s. K. m.9): Serbest bölgedeki faaliyetlere ilişkin ödemeler kural olarak dövizle yapılır. Cumhurbaşkanı kararıyla ödemeler Türk Lirası olarak yapılabilir. Para birimi kararı Cumhurbaşkanına bırakılmıştır; karar verilmediği sürece döviz kuralı geçerlidir.
- **Madde kapsamındaki senet / özel tertip ve döviz tahvili** (4481 s. K. m.16): Devlet iç borçlanma senetleri (özel tertip ve döviz cinsi hariç) bu maddeye tabidir. Özel tertip Devlet tahvilleri ve döviz cinsinden tahviller maddenin kapsamı dışındadır. Bu senetlerin faizinden madde gereğince vergi kesilmez.
- **Bankalar / Döviz şirketleri** (Kabahatler K. m.43/B): Bankalar ve finansal kuruluşlar ile paranın sayım ve incelemesini yapan destek kuruluşları, madde kapsamında açıkça sayılmıştır. Mevzuat çerçevesinde dövize ilişkin işlem yapmaya izinli şirketler, ayrı bir kategori olarak sayılmıştır. Her iki grup da aynı idari para cezası aralığına tabidir. Kapsam dışında kalan tüzel kişiler için bu madde yaptırım öngörmez.

## Örnek kararlar

- 1985/21 E., 1986/23 K., 06.10.1986 — ilgili: 3218 s. K. m.3
- 4. Daire, 2018/5020 E., 2021/1336 K., 02.03.2021 — ilgili: 3218 s. K. m.3

## İlgili terimler

[İşletici](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletici) · [Kullanıcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kullanici)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.