---
title: "Duruşma disiplini nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusma-disiplini"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Duruşma disiplini

**Kısaca:** Duruşmanın sükûnet içinde yürütülmesidir. Uyarıya rağmen sürdürülen, düzeni bozan hareketlerle ihlal edilir. (CMK m.204)

## Kanunda nerede geçiyor

### Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.201 – Doğrudan soru yöneltme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-201#f1): Doğrudan soru yöneltmenin sınırını çizen ölçüttür. Soru, duruşmanın düzenini bozmayacak biçimde ve saygılı bir üslupla sorulmalıdır. Disiplinin neyi kapsadığı ve ihlalin yaptırımı maddede tanımlanmamıştır; bu konu duruşma düzenine ilişkin hükümlere bağlıdır.
- CMK m.203 – Hâkim veya başkanın yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-203): Duruşmanın sükûnet içinde yürütülmesini ifade eder. Düzen usul kurallarının uygulanmasıyla, disiplin ise bu düzenin sakin biçimde sürdürülmesiyle ilgilidir.
- CMK m.204 – Sanığın dışarı çıkarılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-204): Duruşmanın sükûnet içinde yürütülmesidir. Uyarıya rağmen sürdürülen, düzeni bozan hareketlerle ihlal edilir. Düzen ile disiplin birbirinden ayrı kavramlardır.

### Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.152 – Soru yöneltme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-152#f1): Duruşmanın düzenli yürütülmesini sağlayan kurallar bütünüdür. Doğrudan soru yetkisinin sınırını oluşturur ve sorunun biçimine ile davranışa ilişkin ölçüt verir.

## Karıştırılan kavramlar

- **Duruşma düzeni / duruşma disiplini** (CMK m.204): Duruşma düzeni, usul kurallarının kanunda belirtilen sırayla uygulanmasıdır. Duruşma disiplini, bu düzenin sükûnet içinde yürütülmesidir. Çıkarma ancak disiplin ihlali ile duruşmanın düzenli yürütülmesinin tehlikeye girmesi birlikte bulunduğunda söz konusu olur.

## İlgili konular

- Sanığın duruşmada hazır bulunmaması ve sanığın mahkemeden uzaklaşması, duruşmanın düzen ve disiplini (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/sanigin-durusmada-hazir-bulunmamasi-ve-sanigin-mahkemeden-uzaklasmasi
- Tahkikat, tarafların duruşmaya daveti ve mahkemenin çalışma zamanı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tahkikat-taraflarin-durusmaya-daveti-ve-mahkemenin-calisma-zamani

## Örnek kararlar

- 2008/12 E., 2011/104 K., 16.06.2011 — ilgili: CMK m.201
- Hukuk Genel Kurulu, 2009/360 E., 2009/423 K., 14.10.2009 — ilgili: CMK m.203

## İlgili terimler

[Doğrudan soru yöneltme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dogrudan-soru-yoneltme) · [Duruşma düzeni](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusma-duzeni) · [Zorunlu müdafi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-mudafi) · [Toplu mahkeme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/toplu-mahkeme) · [Disiplin hapsi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/disiplin-hapsi)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.