---
title: "Duruşma düzeni nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusma-duzeni"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Duruşma düzeni

**Kısaca:** Duruşmanın kanuna uygun, sağlıklı ve saygılı biçimde yürütülmesini sağlayan durum. (HMK m.151)

## Kanunda nerede geçiyor

### Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.203 – Hâkim veya başkanın yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-203): Duruşmanın kanunda öngörülen sıra ve usulde yürütülmesini ifade eder. Düzenin sağlanması mahkeme başkanı veya hâkimin görevidir.
- CMK m.204 – Sanığın dışarı çıkarılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-204): Duruşmanın delillerin ortaya konulması ve tarafların temsil edilmesi için gereken sıra ve işleyişidir. Usul kurallarının kanunda belirtilen sırayla uygulanmasını ifade eder.

### Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.79 – Vekilin veya vekâlet verenin duruşmada uygun olmayan tutum ve davranışı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-79): Duruşmanın kanuna uygun biçimde, sağlıklı yürütülmesini sağlayan ve herkesten belirli tutum ve davranış beklenen ortamdır. Hâkim bu düzeni korumakla yükümlüdür.
- HMK m.151 – Duruşma düzeni (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-151): Duruşmanın kanuna uygun, sağlıklı ve saygılı biçimde yürütülmesini sağlayan durum. Madde, düzeni bozan eylem ile mahkeme huzurunda söylenen uygun olmayan söz ve davranışı aynı çerçevede ele alır.

## Karıştırılan kavramlar

- **Duruşma düzeni / duruşma disiplini** (CMK m.204): Duruşma düzeni, usul kurallarının kanunda belirtilen sırayla uygulanmasıdır. Duruşma disiplini, bu düzenin sükûnet içinde yürütülmesidir. Çıkarma ancak disiplin ihlali ile duruşmanın düzenli yürütülmesinin tehlikeye girmesi birlikte bulunduğunda söz konusu olur.
- **Sorgu-dinleme çıkarması / Duruşma düzeni çıkarması (m.204)** (CMK m.200): m.200 kapsamındaki çıkarma, sanığın gerçeği söylemeyeceğine dair endişeye dayanır ve beyan delilinin sağlıklı alınmasını amaçlar. m.204 kapsamındaki çıkarma, sanığın davranışlarının duruşmanın düzenini tehlikeye sokmasına dayanır ve duruşma düzenini korur. Her iki halin koşulları ve gerekçesi farklıdır; m.200 yalnız sorgu ve dinlemeyle sınırlıdır, m.204 ise duruşmanın tamamında uygulanabilir.
- **Duruşma düzeni / yargılama düzeni** (HMK m.32): Duruşma düzeni, duruşmadaki davranışlara ilişkin olup m.151 ile düzenlenmiştir. Yargılama düzeni, m.32 kapsamında dava dosyasının ve yargılamanın genel düzenidir. Duruşmadaki uygunsuz davranışta m.151 uygulanır; dilekçe hakkındaki işlemler m.32/2'ye göre yapılır.

## İlgili konular

- Sanığın duruşmada hazır bulunmaması ve sanığın mahkemeden uzaklaşması, duruşmanın düzen ve disiplini (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/sanigin-durusmada-hazir-bulunmamasi-ve-sanigin-mahkemeden-uzaklasmasi
- Davaya vekâlet (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/davaya-vekalet
- Tahkikat, tarafların duruşmaya daveti ve mahkemenin çalışma zamanı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tahkikat-taraflarin-durusmaya-daveti-ve-mahkemenin-calisma-zamani

## Örnek kararlar

- 2018/96 E., 2023/222 K., 27.12.2023 — ilgili: CMK m.203, CMK m.204
- Hukuk Genel Kurulu, 2009/360 E., 2009/423 K., 14.10.2009 — ilgili: CMK m.203

## İlgili terimler

[Duruşma disiplini](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusma-disiplini) · [Disiplin hapsi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/disiplin-hapsi) · [Zorunlu müdafi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-mudafi) · [Uyarı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uyari) · [İhtar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ihtar)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.