--- title: "Duruşma nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusma" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Duruşma **Kısaca:** Duruşma, 3 kanunda 4 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.429 · duruşma yapılması veya dosya üzerinden inceleme: Tarafların, delillerin ikamesi, sözlü beyan ya da bilirkişiden açıklama alınması gibi amaçlarla hakem veya hakem kurulu önünde bir araya geldiği yargılama oturumudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-429) - CMK m.6 · görevsizlik kararı verilemeyecek hâl: Kovuşturma evresinde hükme esas yargılamanın yapıldığı aşamadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-6) - İYUK m.17 · duruşma: Tarafların hâkim önünde hazır bulunduğu, sözlü yargılamanın yapıldığı yargılama aşamasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-17) ## Kanunda nerede geçiyor ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.17 – Duruşma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-17#f1): Tarafların hâkim önünde hazır bulunduğu, sözlü yargılamanın yapıldığı yargılama aşamasıdır. İdari yargıda kural olarak yazılı yargılama uygulandığından duruşma istisnai niteliktedir. - İYUK m.55 – Yargılamanın yenilenmesi usulü: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-55#f1-4): Yenileme isteminin sözlü olarak görüşülmesi anlamına gelir. Yapılıp yapılmayacağı, istemi inceleyen görevli daire veya mahkemenin takdirine bağlıdır; taraf isteğiyle zorunlu hâle gelmez. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.6 – Görevsizlik kararı verilemeyecek hâl (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-6#f1): Kovuşturma evresinde hükme esas yargılamanın yapıldığı aşamadır. Maddede zaman ölçütü olarak kullanılır; duruşmanın hangi anda başladığı bu ölçütün sınırını belirler. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.429 – Duruşma yapılması veya dosya üzerinden inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-429#f1): Tarafların, delillerin ikamesi, sözlü beyan ya da bilirkişiden açıklama alınması gibi amaçlarla hakem veya hakem kurulu önünde bir araya geldiği yargılama oturumudur. Duruşma yapılıp yapılmayacağı hakem veya hakem kuruluna bırakılmıştır. ## Karıştırılan kavramlar - **Taraf istemi / resen duruşma** (İYUK m.17): Taraf istemi, dava dilekçesi, cevap veya savunmada yapılabilir. Resen duruşma, taraf istemine bağlı olmaksızın Danıştay, mahkeme veya hâkimin kararı ile yapılır. Duruşma isteği yapılmamış olsa bile mahkeme duruşma açabilir; istemin reddi resen duruşma yetkisini ortadan kaldırmaz. - **Duruşma talebinin yapıldığı aşama** (İYUK m.17): Duruşma talebi dava dilekçesinde, cevapta veya savunmada yapılabilir. Bu maddede yapılan istemin sonradan, ilerleyen aşamada yapılmasına ilişkin ayrı bir hüküm bulunmaz. Talebin hangi aşamada yapılabileceği, madde metninde yalnızca dilekçe ve savunma ile sınırlanmıştır. - **Duruşma yapılan / dosya üzerinden karar** (İYUK m.55): Görevli daire veya mahkeme duruşma yapılmasına karar verirse yenileme isteminde duruşma yapılır. Görevli daire veya mahkeme duruşma yapılmasına gerek görmezse istem dosya üzerinden karara bağlanır. Taraf duruşma istemiş olsa bile, duruşma yapılıp yapılmayacağı mahkemenin kararına bağlıdır. - **Duruşma öncesi / duruşmada görevsizlik** (CMK m.6): Duruşma öncesinde, iddianamenin kabulünden sonra mahkeme görevsizliğini saptarsa m.5 uyarınca görevli mahkemeye gönderme yapabilir. Duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiği gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmesi bu madde ile yasaklanmıştır. Aynı görev sorunu duruşma öncesinde ve duruşmada farklı sonuç doğurur; duruşmada bu gerekçeyle gönderme yapılamaz. - **Duruşma / dosya üzerinden yürütme** (HMK m.429): Hakem veya hakem kurulu, delil ikamesi, sözlü beyan veya bilirkişi açıklaması gibi nedenlerle duruşma yapmaya karar verebilir. Aynı nedenler yoksa hakem yargılamayı dosya üzerinden de yürütebilir. Madde bu seçimde hakeme takdir tanır. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça ve bir taraf talep etmedikçe hakem hangi yolu seçeceğini kendisi belirler. - **Re'sen duruşma / tarafın talebi üzerine duruşma** (HMK m.429): Hakem, duruşma yapılıp yapılmayacağına kendiliğinden karar verir. Taraflardan biri talepte bulunursa hakem duruşma yapmak zorundadır; taraflar aksini kararlaştırmışsa bu talep esas alınmaz. Bir tarafın duruşma talebi, taraflar aksini kararlaştırmadıkça hakemin takdirini sınırlar ve yargılamanın uygun aşamasında duruşma yapılmasını zorunlu kılar. ## İlgili konular - Kapsam ve tanımlar, görev, bağlantılı davalar (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/kapsam-ve-tanimlar-gorev-baglantili-davalar - Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/dogrudan-dogruya-tam-yargi-davasi-acilmasi - Kararlara karşı başvuru yolları (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/kararlara-karsi-basvuru-yollari - Tahkim süresi, dava ve cevap dilekçesi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tahkim-suresi-dava-ve-cevap-dilekcesi ## Örnek kararlar - Ceza Genel Kurulu, 2012/58 E., 2012/208 K., 22.05.2012 — ilgili: CMK m.6 - Ceza Genel Kurulu, 2011/339 E., 2012/103 K., 20.03.2012 — ilgili: CMK m.6 - Ceza Genel Kurulu, - E., 2012/103 K., 20.03.2012 — ilgili: CMK m.6 ## İlgili terimler [Görevsizlik kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorevsizlik-karari) · [Yargılamanın yenilenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargilamanin-yenilenmesi) · [Bildirim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bildirim) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.