--- title: "Dürüstlük kuralı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durustluk-kurali" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Dürüstlük kuralı Diğer yazımlar: Dürüstlük kuralları **Kısaca:** Dürüstlük kuralı, 7 kanunda 17 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.2 · dürüst davranma: Hukuki ilişkinin tarafının karşı taraftan beklediği, toplumsal yaşamdaki benzer ilişkilerde hâkim olan genel davranış kuralına uygun, doğru davranış ölçütüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-2) - TBK m.435: Somut olayda tarafların karşılıklı güven ve sadakat ölçüsünde makul biçimde beklenebilecek davranış ölçütüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-435) - HMK m.29 · dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü: Hukuki ilişkilerde kişilerin dürüst, namuslu ve karşı tarafta yaratılan güvenle tutarlı davranmasını ifade eden genel ve objektif davranış ölçütüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-29) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.25 – V. İçerik denetimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-25#f1): Belirli bir zamanda ve toplumda orta zekâlı, makul ve dürüst kişilerin anlayışından oluşan kurallar bütünüdür. Madde bu kavramı tanımlamaz; sözleşme taraflarının karşılıklı hak, borç, şans ve risklerinin dengeli dağılmasını ölçüt alır. - TBK m.73 – II. Rücu isteminde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-73#f2): Bildirim yükümlülüğünün ne zaman yerine getirilebileceğini belirleyen objektif ölçüttür. Bildirimin hangi andan itibaren yapılabilir hale geldiğini somut olaya göre tespit eder. - TBK m.384 – II. Amacı belirlenmemiş kullanmada (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-384): Hakkın kullanılmasında ve sözleşmenin yorumunda gözetilmesi gereken genel ölçüttür. Ödünç verenin dilediği zaman geri isteme hakkı da bu ölçüte uygun kullanılmak zorundadır. - TBK m.398 – IV. Fazla çalışma borcu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-398#f1): İşçinin fazla çalışmadan kaçınmasının hakkaniyete ve iyi niyete aykırı olup olmadığını belirleyen objektif ölçüttür. Kaçınma dürüstlük kurallarına aykırı değilse fazla çalışma borcu doğmaz. - TBK m.399 – V. Düzenlemelere ve talimata uyma borcu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-399#f1): İşçinin talimata uyma ölçüsünü belirleyen sınırdır. Talimatın kişilik haklarına aykırı, gereksiz ya da yalnızca işçiyi zorlamaya yönelik olması halinde işçinin uyma borcu doğmaz. - TBK m.435 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-435#f2): Somut olayda tarafların karşılıklı güven ve sadakat ölçüsünde makul biçimde beklenebilecek davranış ölçütüdür. Haklı sebebin varlığı bu ölçüte göre belirlenir. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.54 – I - Amaç ve ilke (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-54#f2): Piyasa aktörlerinin birbirlerine karşı dürüst davranacaklarına duyulan güvenin korunmasını ifade eder. Haksız rekabetin tanınmasında belirleyici ölçüttür; ihlali, güvene aykırı davranış anlamına gelir. - TTK m.369 – 5. Özen ve bağlılık yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-369#f1): Şirketin menfaatinin gözetilmesinde kullanılan objektif ölçüdür. Yöneticinin kişisel çıkarını şirket menfaatinin önüne koymaması anlamına gelir. - TTK m.393 – 4. Müzakereye katılma yasağı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-393#f1): Menfaat çatışması doğrudan olmasa bile üyenin müzakereden uzak durmasını gerektiren durumları kapsayan genel ilkedir. Örneğin müzakere konusunun üyenin ortağı olduğu bir şahıs şirketini ilgilendirmesi hâlinde yasak bu yolla uygulanır. - TTK m.445 – I - İptal sebepleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-445#f1): Türk Medeni Kanunu m.2'de düzenlenen ve hakların kullanılmasında ve borçların ifasında uyulması gereken genel davranış ölçütüdür. Madde bakımından, çoğunluğun yetkisini kötüye kullanarak azınlığın meşru menfaatini zedeleyen kararlar bu kapsamda değerlendirilir. - TTK m.1220 – 2. Kaptanın haklı bir sebeple rotadan sapması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1220): TMK m.2 ile düzenlenen, herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüst davranmasını öngören genel ilkedir. Maddede, haklı sebebin varlığını ölçen ölçüt olarak saklı tutulmuştur. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.2 – I. Dürüst davranma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-2#f1): Hukuki ilişkinin tarafının karşı taraftan beklediği, toplumsal yaşamdaki benzer ilişkilerde hâkim olan genel davranış kuralına uygun, doğru davranış ölçütüdür. Ölçü, somut kişinin özellikleri değil, ortalama zekâlı, makul ve dürüst bir kişinin davranışıdır (objektif ölçüt). - TMK m.120 – II. Nişanın bozulmasının sonuçları — 1. Maddî tazminat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-120#f1): Tazminatın hem masrafların makul sınırını hem de yapılma biçimini belirleyen ölçüttür. Masrafın aşırı olup olmadığı, mahalli âdetler, aile gelenekleri ve tarafların sosyal durumu gözetilerek değerlendirilir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.29 – Dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-29#f1): Hukuki ilişkilerde kişilerin dürüst, namuslu ve karşı tarafta yaratılan güvenle tutarlı davranmasını ifade eden genel ve objektif davranış ölçütüdür. Ölçüt, toplumdaki orta zekâlı dürüst bir kişinin davranışıdır. ### İş Kanunu - İş K. m.75 – İşçi özlük dosyası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-75#f2): İşverenin işçi hakkındaki bilgileri kullanırken uyması gereken genel davranış ölçütüdür. Madde bu ölçütü, bilgilerin kullanımı bakımından ayrıca bir sınır olarak koymuştur. ### Elektronik Haberleşme Kanunu - Elektronik Haberleşme Kanunu m.49 – Şeffaflığın sağlanması ve bilgilendirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5809-sayili-elektronik-haberlesme-kanunu/madde-49#f2): Medeni hukukun genel ilkesi olup, taraflar arasında güven ve açıklık gerektiren hallerde işletmecinin bilgi verme borcunun kaynağını oluşturur. Maddede bağımsız bir ölçüt olarak yer alır. ### Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun - TKHK m.5 – Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-5#f1) ## Karıştırılan kavramlar - **Genel dürüstlük kuralı / özel hal** (5809 s. K. m.49): Dürüstlük kuralı gereğince bilgilendirilmesi gereken her durum, kanunda tek tek sayılmamış olsa da ikinci fıkra kapsamına girer. Hizmet seçimi ve sözleşme kurulumu gibi kanunda açıkça anılan haller özel durumlardır. Dürüstlük kuralı, sayılan hallerin dışında da bilgilendirme yükümlülüğü doğurabilir. - **Dürüstlük kuralı / hakkın kötüye kullanılması** (HMK m.29): Dürüstlük kuralı, taraf davranışının genel ölçütüdür ve yargılama süresince geçerlidir. Hakkın kötüye kullanılması, hakkın amacına aykırı kullanılmasıdır ve emredici bir yasaktır. Hakkın kötüye kullanıldığı savunma olarak ileri sürülmese bile, hâkim bunu dava dosyasından anlaşıldığı ölçüde resen dikkate alır. - **Menfaat çatışması / dürüstlük kuralı** (TTK m.393): Doğrudan kişisel menfaat çatışması varsa yasak birinci cümle uyarınca uygulanır. Doğrudan çatışma yoksa da üyenin ortağı olduğu şirket gibi ilişkiler nedeniyle katılmaması dürüstlük gereği gerekiyorsa yasak yine geçerlidir. Dürüstlük kuralı kapsamındaki hâlde de üye müzakereye katılamaz. - **Dürüstlük kuralı / iyi niyet kuralı** (TKHK m.5): Bu maddedeki ölçüt, TMK m.2 anlamında dürüstlük kuralıdır. TMK m.3 anlamındaki iyi niyet, yani bir kişinin iyi niyetli olup olmadığına ilişkin kavram bu madde kapsamında değildir. Ölçüt, hukuka aykırılığın ağır olmasını gerektirmeyen daha geniş bir değerlendirme sağlar; tüketicinin korunmasının adil olduğu hallerde şart geçersiz sayılabilir. - **Genel dürüstlük kuralı / iyiniyet karinesi** (TMK m.3): TMK m.2 dürüstlük kuralına uyma yükümlülüğünü genel olarak tüm hukuki ilişkilere getirir. TMK m.3 yalnız iyiniyete sonuç bağlanan hallerde, bilme eksikliğine ilişkin karine koyar. Dürüstlük kuralı bir ilkedir ve her ilişkide aranır; iyiniyet karinesi ise yalnız kanunun öngördüğü hallerde uygulanır. ## İlgili konular - İşçinin borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/iscinin-borclari - Genel işlem koşulları, kapsamı ve sözleşmenin içeriği (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/genel-islem-kosullari-kapsami-ve-sozlesmenin-icerigi - Özen sorumluluğu, zamanaşımı ve yargılama (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/ozen-sorumlulugu-zamanasimi-ve-yargilama - Belirsiz süreli sözleşmede (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/belirsiz-sureli-sozlesmede - Ödünç sözleşmeleri (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/odunc-sozlesmeleri - İşin düzenlenmesi (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/isin-duzenlenmesi ## Örnek kararlar - 2012/4 E., 2012/130 K., 27.09.2012 — ilgili: HMK m.29 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/593 E., 2025/686 K., 05.11.2025 — ilgili: TKHK m.5 - Hukuk Genel Kurulu, 2025/378 E., 2025/494 K., 10.09.2025 — ilgili: TKHK m.5 ## İlgili terimler [Hakkın kötüye kullanılması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakkin-kotuye-kullanilmasi) · [Haklı sebep](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakli-sebep) · [Belirsiz süreli sözleşme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/belirsiz-sureli-sozlesme) · [Haksız şart](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/haksiz-sart) · [Kullanım ödüncü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kullanim-oduncu) · [Derhal fesih](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/derhal-fesih) · [Genel işlem koşulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genel-islem-kosulu) · [Menfaat çatışması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/menfaat-catismasi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.