---
title: "Düzenleyici hüküm nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/duzenleyici-hukum"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Düzenleyici hüküm

Diğer yazımlar: Düzenleyici hükümler

**Kısaca:** Taraflarca sözleşmeyle değiştirilebilen, sözleşmede aksi belirtilmediğinde uygulanan kuraldır. Emredici nitelik taşıyan kanun hükümlerinden farklıdır. (TBK m.624)

## Kanunda nerede geçiyor

### Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.83 – I. Şahsen ifa zorunluluğunun olmaması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-83): Maddenin taraflarca aksi kararlaştırılabilen niteliğidir. Taraflar sözleşmeyle şahsen ifa yükümlülüğü koyabilir ya da kaldırabilir; sözleşmede bir düzenleme yoksa madde uygulanır.
- TBK m.302 – II. Vergi ve benzeri yükümlülüklere katlanma borcu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-302): Tarafların farklı kararlaşmasına imkân veren, sözleşme yapılmadığında uygulanacak hüküm. Madde emredici değildir.
- TBK m.624 – III. Ortaklığın kararları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-624): Taraflarca sözleşmeyle değiştirilebilen, sözleşmede aksi belirtilmediğinde uygulanan kuraldır. Emredici nitelik taşıyan kanun hükümlerinden farklıdır.

### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- Anayasa m.26 – VIII. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-26#f3): Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin kurallardır. Bunlar yayımı engellemediği sürece hürriyetin sınırlanması sayılmaz; yayımı engelleyen düzenlemeler ise sınırlama niteliği taşır.

## Karıştırılan kavramlar

- **Yayım araçlarına ilişkin düzenleyici hüküm / Yayımı engelleyen hüküm** (Anayasa m.26): Düzenleyici hüküm, yayımı engellemeyen ve araçların kullanımını düzenleyen kuraldır. Yayımı engelleyen hüküm, ifadenin yayılmasını fiilen durduran kuraldır. Birincisi sınırlama sayılmaz; ikincisi ancak ikinci fıkradaki sebeplere ve kanuni dayanağa bağlı olarak geçerli olabilir.
- **Düzenleyici hüküm / emredici hüküm (bu maddenin kapsamı)** (TBK m.624): m.624/1 düzenleyici niteliktedir; ortaklar sözleşmeyle oy çokluğu getirebilir. Kanunda belirli işler için oybirliği öngören hükümler emredicidir ve değiştirilemez. Emredici oybirliği hükümlerinde sözleşmeyle çoğunluk kaydı geçersiz olur.
- **Yerleştirme notu / Düzenleyici hüküm** (375 s. K. m.10): Bu madde, 657 sayılı Kanun'daki hangi maddelerin değiştirildiğini gösteren bir yerleştirme notudur ve kendi içinde bağımsız bir hak veya yükümlülük kurmaz. Değiştirilen 657 sayılı Kanun maddeleri ise memurların hak, yükümlülük, disiplin ve süreleri gibi asıl hükümleri içerir. Uygulamada önce değiştirilen asıl maddelerin metnine bakılmalı, bu maddeye yalnızca değişikliğin yeri ve kapsamı bakımından başvurulmalıdır.
- **Amaç hükmü / düzenleyici hüküm** (2809 s. K. m.1): Madde 1, kanunun amacını belirleyen genel bir hükümdür ve doğrudan bir yetki veya yükümlülük doğurmaz. Kanunun diğer maddeleri kurum, organ, görev ve yetkileri ayrıntılı biçimde düzenler ve uygulanabilir hükümler içerir. Somut bir uyuşmazlıkta dayanak olarak kullanılan hüküm, amacı belirten bu madde değil, ilgili düzenleyici maddedir.
- **Amaç maddesi / düzenleyici hüküm** (4752 s. K. m.1): Madde 1, kanunun amacını ve kapsamını belirtir; yani hangi konuların düzenleneceğini gösterir. Kanunun sonraki maddeleri, bu amaçlara ilişkin ayrıntılı kuralları ve yükümlülükleri içerir. Somut bir hak ya da yükümlülük doğurmak için ilgili düzenleyici madde esas alınır; amaç maddesi tek başına uyuşmazlığın çözümüne yeterli değildir.
- **Amaç hükmü / düzenleyici hükümler** (5258 s. K. m.1): Madde, kanunun amacını ve düzenleme alanını belirleyen amaç hükmüdür. Personelin hak ve yükümlülükleri ile hizmet ayrıntıları kanunun diğer maddelerinde düzenlenmiştir. Somut bir hak veya yükümlülük talebi doğrudan bu maddeye değil, ilgili diğer maddelere dayandırılmalıdır.

## İlgili konular

- Kişinin hakları ve ödevleri, özel hayatın gizliliği ve korunması (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/kisinin-haklari-ve-odevleri-ozel-hayatin-gizliligi-ve-korunmasi
- Genel olarak ve ifanın konusu (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/genel-olarak-ve-ifanin-konusu
- Adi ortaklık sözleşmesi, ortaklar arasındaki ilişki, kazanç ve zarar (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/adi-ortaklik-sozlesmesi-ortaklar-arasindaki-iliski-kazanc-ve-zarar
- Genel hükümler ve kiraya verenin borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/genel-hukumler-ve-kiraya-verenin-borclari

## İlgili terimler

[Aksi kararlaştırılma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/aksi-kararlastirilma) · [Sınırlama sebepleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sinirlama-sebepleri) · [Oybirliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/oybirligi) · [Oy çokluğu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/oy-coklugu)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.