--- title: "Düzenleyici ve denetleyici kurum nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/duzenleyici-ve-denetleyici-kurum" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Düzenleyici ve denetleyici kurum Diğer yazımlar: Düzenleyici ve denetleyici kurumlar **Kısaca:** Düzenleyici ve denetleyici kurum, 3 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - DMK m.132 · uygulama: Kadro yasağı kapsamında sayılan kurumlardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-132) - 5018 s. K. geç. m.10: Özel kanunlarla kurul, kurum veya üst kurul biçiminde teşkilatlanan ve 5018 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı cetvelde yer alan kurumlardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/gecici-madde-10) - 241 s. K. m.39: Kanunda sayılan kurum türüdür; bu kurumların başkanlık ve üyelikleri de atama yasağının kapsamındadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/241-sayili-memurlar-ve-diger-kamu-gorevlileri-ile-ilgili-bazi-kanunlarda-degisiklik-yapilmasi/madde-39) ## Kanunda nerede geçiyor ### Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu - Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.17 – Merkezî yönetim bütçesinin hazırlanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/madde-17#f7): Özel kanunla kurulan ve bütçesi merkezi yönetim bütçesinin üçüncü kısmını oluşturan kurumlardır. Bu kurumlar bütçelerini üç yıllık bütçeleme anlayışı, stratejik planları, performans programları ve program yapısını esas alarak hazırlar. - Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.18 – Merkezî yönetim bütçe kanun teklifinin sunulması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/madde-18#f4): Kanunla kurulan ve bütçeleri merkezî yönetim bütçe kanununa ayrı cetvel olarak giren kurumlardır. Bütçelerini Eylül ayı sonuna kadar doğrudan TBMM'ye, bir örneğini Cumhurbaşkanlığına gönderirler. - Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.78 – Kurumlardan alınacak hasılat payı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/madde-78#f2): Özel kanunlarla kurulan ve bütçesi genel bütçe dışında ayrı bir bütçe olarak yer alan kurumlardır. Bu fıkra bakımından gelir fazlası, kurumun üç aylık dönemler itibarıyla oluşan gelir fazlasıdır. - Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu geç. m.10 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/gecici-madde-10#f1): Özel kanunlarla kurul, kurum veya üst kurul biçiminde teşkilatlanan ve 5018 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı cetvelde yer alan kurumlardır. ### Devlet Memurları Kanunu - DMK m.132 – Uygulama (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-132#f4): Kadro yasağı kapsamında sayılan kurumlardır. Bu kurumların başkanlık ve üyelikleri yasak kapsamındadır. ### Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile İlgili Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname - Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile İlgili Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname m.39 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/241-sayili-memurlar-ve-diger-kamu-gorevlileri-ile-ilgili-bazi-kanunlarda-degisiklik-yapilmasi/madde-39): Kanunda sayılan kurum türüdür; bu kurumların başkanlık ve üyelikleri de atama yasağının kapsamındadır. Kurumun hangi kanunla kurulduğu maddenin metninde ayrıca belirtilmemiştir. ## Karıştırılan kavramlar - **Kamu idaresi gider teklifi / düzenleyici ve denetleyici kurum bütçesi** (5018 s. K. m.17): Kamu idareleri, stratejik planları ve Bütçe Hazırlama Rehberi esaslarına göre gerekçeli teklif hazırlar ve Eylül sonuna kadar Cumhurbaşkanlığına gönderir. Düzenleyici ve denetleyici kurumlar, üç yıllık bütçeleme anlayışı, stratejik planlar, performans programları ve program yapısını esas alarak tertip düzeylerini içerecek biçimde hazırlar. Düzenleyici ve denetleyici kurumlar için ölçüt ve tertip düzeyi bakımından üç yıllık bütçeleme vurgusu eklenmiştir; ikinci ölçüt olarak Bütçe Hazırlama Rehberi zorunlu tutulmamıştır. - **Kamu iktisadi teşebbüsü hasılat payı / Düzenleyici ve denetleyici kurum gelir fazlası** (5018 s. K. m.78): Kamu iktisadi teşebbüsleri ve kamu şirketleri, gayrisafi hasılat üzerinden hesaplanan bir bedel öderler. Düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, dönemsel gelir fazlasını aktarırlar. Birinci tarafta oran ve tutar Cumhurbaşkanınca belirlenir ve üst sınır yüzde onbeştir; ikinci tarafta esas alınan gelir fazlası üç aylık dönemlere göre tespit edilir ve aktarım süresi ayın onbeşidir. - **Düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile özel bütçeli idareler / genel bütçeli idareler** (5018 s. K. geç. m.10): Geçici maddenin kapsamında yer alan, ilk kez 5018 sayılı Kanunla Sayıştay denetimine girmiş düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile özel bütçeli idareler. Genel bütçe kapsamındaki idareler, bu geçici maddenin kapsamında değildir. Yalnız birinci gruba giren kurumların eski dönem işlemlerinde ilgili kanunların denetim hükümleri uygulanır. - **Genel bütçeli idare / Özel bütçeli idare / Düzenleyici ve denetleyici kurum** (5018 s. K. m.1): Genel bütçe kapsamındaki idareler (ekli (I) sayılı cetvel) Devlet tüzel kişiliğine dahil olan idarelerdir. Özel bütçeli idareler (ekli (II) sayılı cetvel) ve düzenleyici ve denetleyici kurumlar (ekli (III) sayılı cetvel) ayrı bütçeye sahip idarelerdir. Üç grubun hepsi kanunun amacı ve genel çerçevesi bakımından bağlıdır; ancak bütçe hazırlama, uygulama ve kontrol usulleri grupların statüsüne göre ayrışır. - **Genel yönetim kapsamındaki kamu idaresi / Düzenleyici ve denetleyici kurum** (5018 s. K. m.2): Merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idareler Kanunun tamamına tabidir. Düzenleyici ve denetleyici kurumlar yalnız ikinci fıkrada sayılan maddelere tabidir. Aynı kamu tüzel kişisi için kapsam kurumun türüne göre değişir; düzenleyici kurumlarda Kanunun yalnız seçilmiş maddeleri uygulanır. - **Düzenleyici ve denetleyici kurum / sosyal güvenlik kurumu** (5018 s. K. m.3): Düzenleyici ve denetleyici kurum, Kanun'a ekli (III) sayılı cetvelde yer alan kurumlardır. Sosyal güvenlik kurumu, Kanun'a ekli (IV) sayılı cetvelde yer alan kamu kurumlarıdır. Bir kurum ancak ilgili cetvelde yer alıyorsa bu kategorilerden birine girer; cetvel dışı bir kurum bu tanımların hiçbirine dahil edilemez. ## Örnek kararlar - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2025/1569 E., 2025/2537 K., 12.11.2025 — ilgili: DMK m.132 - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2020/3010 E., 2021/1054 K., 27.05.2021 — ilgili: DMK m.132 - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2020/3012 E., 2021/1055 K., 27.05.2021 — ilgili: DMK m.132 ## İlgili terimler [Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kademe-ilerlemesinin-durdurulmasi-cezasi) · [Aylıktan kesme cezası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ayliktan-kesme-cezasi) · [Derhâl uygulama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/derhal-uygulama) · [Gelir fazlası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gelir-fazlasi) · [Özel bütçeli idare](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-butceli-idare) · [Üst disiplin amirleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ust-disiplin-amirleri) · [Dış denetim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dis-denetim) · [Gayrisafi hasılat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gayrisafi-hasilat) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.