--- title: "Emredici hüküm nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/emredici-hukum" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Emredici hüküm Diğer yazımlar: Emredici hükümler **Kısaca:** Emredici hüküm, 8 kanunda 18 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.456 · görevin süresi: Tarafların anlaşmasıyla değiştirilemeyen kanun hükmüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-456) - TBK m.27 · kesin hükümsüzlük: Taraflarca sözleşmeyle değiştirilemeyen kanun hükümleridir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-27) - HMK m.409 · itiraz hakkından feragat: Tarafların sözleşmeyle değiştiremeyeceği kurallardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-409) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.213 – II - Zorunlu kayıtlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-213#f2): Taraf iradesiyle değiştirilemeyen kanun hükmü. Ortaklar bu tür hükümlere aykırı kayıt koyamaz; aksi halde kayıt hukuken geçerli olmaz. - TTK m.217 – A) Sözleşme serbestisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-217): Taraflarca aksi kararlaştırılamayan kanun hükmüdür. Bu kurallara aykırı sözleşme kayıtları geçersizdir. Madde bu tür hükümleri ortadan kaldırmaz, yalnızca serbestinin sınırını oluşturur. - TTK m.244 – 2. İstisnalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-244#f1): Taraflarca sözleşmeyle değiştirilemeyen kanun hükümleridir. Belirli fesih sebebinin sona ermeme sonucu doğurması, bu hükümlere aykırı olamaz. - TTK m.333 – V - Devletin gözetimi — 1. İzin (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-333#f1): Kanunun taraflarca değiştirilemeyen kurallarıdır. Bakanlık incelemesi ile ilgili hükümlerde ölçü budur. Kanunda ya da esas sözleşmede yer alan ve emredici hükümlere aykırı olan düzenlemeler bu incelemede engel oluşturur. - TTK m.340 – 2. Emredici hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-340): Taraf iradesiyle değiştirilemeyen, mutlaka uygulanması gereken kanun hükmüdür. Anonim şirketlere ilişkin hükümlerin büyük çoğunluğu bu niteliktedir ve esas sözleşmeyle aksine düzenleme yapılamaz. - TTK m.579 – 4. Emredici hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-579): Tarafların sözleşmeyle aksini kararlaştıramayacağı, mutlaka uygulanması gereken kanun hükmüdür. Hükmün hangi kanunda yer aldığı önemli değildir; kanunda açıkça izin verilmedikçe sapma mümkün değildir. - TTK m.1302 – 3. Emredici hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1302): Sözleşmeyle aksi kararlaştırılamayan hükümdür. İkinci fıkradaki uyarlama, iptal ve çevre zararını önleme özen yükümlülüğü düzenlemeleri bu niteliktedir. - TTK m.1452 – D) Koruyucu hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1452): Sözleşmeyle değiştirilemeyen, aksi kararlaştırılırsa uygulanması gereken kanun hükmüdür. Bu maddede sayılan hükümler sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.58 – III. Tüzük (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-58#f3): Tarafların iradesiyle değiştirilemeyen, kamu düzenini veya kişilerin korunmasını gözeten kanun hükümleridir. Tüzük bu hükümlere aykırı kural içeremez; aksi hâlde kuralın geçersizliği söz konusu olur. - TMK m.456 – D. Görevin süresi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-456): Tarafların anlaşmasıyla değiştirilemeyen kanun hükmüdür. Bu maddedeki iki yıllık süre emredicidir; vesayet makamı da sürenin yapısını kanunun belirlediği ölçüde değerlendirir. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.27 – II. Kesin hükümsüzlük (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-27#f1): Taraflarca sözleşmeyle değiştirilemeyen kanun hükümleridir. Bu hükümlere aykırı sözleşme kesin hükümsüzdür, tarafların iradesi bu sonucu ortadan kaldıramaz. - TBK m.354 – 4. Dava sebeplerinin sınırlılığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-354): Tarafların sözleşmeyle ayrı bir düzenleme yapamayacağı kanun hükmüdür. Bu madde kapsamındaki hükümler, kiracının aleyhine olacak biçimde tarafların iradesiyle değiştirilemez. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.409 – İtiraz hakkından feragat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-409): Tarafların sözleşmeyle değiştiremeyeceği kurallardır. Bu kurallara aykırılıkta itiraz her zaman yapılabilir; kanun metninde bu ayrım açık biçimde yapılmamıştır, nitelik kuralın yapısından belirlenir. - HMK m.424 – Yargılama usulünün belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-424#f1): Taraf iradesiyle değiştirilemeyen, Tahkim Kısmındaki zorunlu usul kurallarıdır. Taraflar usul serbestisini kullanırken bu hükümlere aykırı düzenleme yapamaz. ### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun - AYMKYUHK m.53 – Siyasi partilere ihtar verilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-53#f1): Tarafların iradesiyle değiştirilemeyen, uyulması zorunlu kurallardır. Madde bakımından, 2820 sayılı Kanun'un 101. maddesi dışındaki emredici hükümler ile diğer kanunların siyasi partilerle ilgili emredici hükümleri kastedilir. ### Milletlerarası Tahkim Kanunu - Milletlerarası Tahkim Kanunu m.8 – Yargılama kurallarının belirlenmesi, tarafların eşitliği ve temsili (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4686-sayili-milletlerarasi-tahkim-kanunu/madde-8#f1): Taraflar yargılama kurallarını serbestçe kararlaştırabilir, ancak bu serbestlik Kanunun emredici hükümleriyle sınırlıdır. Emredici hükme aykırı anlaşma, bu hüküm bakımından uygulama alanı bulamaz. ### Dernekler Kanunu - Dernekler Kanunu m.4 – Dernek tüzüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5253-sayili-dernekler-kanunu/madde-4): Tarafların ve tüzük koyucunun değiştiremeyeceği kanun hükmüdür. Tüzük bu hükümlere aykırı düzenleme içeremez. ### Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.33 – Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşmenin içeriği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-33#f5): Kanunda kesin biçimde uygulanması öngörülen ve taraf iradesiyle değiştirilemeyen kuraldır. Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşme bu hükümlere aykırı düzenleme içeremez. ## Karıştırılan kavramlar - **Emredici hüküm / tamamlayıcı (yedek) hüküm** (TMK m.58): Emredici kanun hükümleri tüzükle değiştirilemez; tüzük bunlara aykırı kural içeremez. Tüzükte düzenlenmemiş konularda kanun hükümleri tamamlayıcı olarak uygulanır ve tüzük bu hükümlerin yerini alacak kural koyabilir. Emredici kurala aykırı tüzük hükmü geçersizdir; tamamlayıcı kurallar ise tüzükle farklı düzenlenebilir ve tüzük önceliklidir. - **Aksi kararlaştırılabilen hüküm / Emredici hüküm** (HMK m.409): Tarafların anlaşmayla değiştirebileceği, aksine kararlaştırılabilen kural ya da tahkim sözleşmesi kaydı. Tarafların sözleşmeyle değiştiremeyeceği, emredici nitelikteki kural. Aksi kararlaştırılabilen hükme aykırılıkta iki haftalık süre ve feragat kuralı uygulanır. Emredici hükme aykırılıkta itiraz her zaman yapılabilir ve feragat sonucu doğmaz. - **Serbest kayıt / emredici hüküm** (TTK m.213): Ortaklar sözleşmeye diledikleri kaydı koyabilir, bu özgürlük kanunun izin verdiği alanla sınırlıdır. Emredici bir hükme aykırı kayıt, ikinci fıkranın tanıdığı serbestliğin dışındadır. Emredici hükme aykırı kayıt hukuken geçerli olmaz; aykırılık ortaklar arasındaki ilişkide kanun hükmü esas alınarak giderilir. - **Emredici hüküm / nispi emredici hüküm** (TTK m.217): Emredici hükümler, ortakların aksini kararlaştıramayacağı kurallardır. Örneğin oy hakkının eşitliği, ortaklık kararlarında oy kuralı gibi düzenlemeler bu gruptadır. Nispi emredici veya yedek hükümler ise sözleşmeyle farklı düzenlenebilir; sözleşme yoksa uygulanır. Emredici hükme aykırı kayıt geçersiz olur; yedek hükümden sözleşmeyle ayrılınabilir. - **Emredici hüküm / Sözleşmeyle düzenlenebilen fesih sebebi** (TTK m.244): Kanunun emredici hükümlerine dayanan fesih sebepleri; bunların sona ermeme sonucuna bağlanması mümkün değildir. Taraflarca sözleşmeyle düzenlenmesi serbest olan fesih sebepleri; bunlar için sona ermeme kaydı konulabilir. Emredici hükme dayanan sebep için sözleşme kaydı etkisizdir; serbest düzenlenebilen sebep için kayıt geçerli olur. - **Kanunun mutlak emredici hükmü / Nispi emredici hüküm** (6356 s. K. m.33): Mutlak emredici hüküm, toplu iş sözleşmesinde hiçbir şekilde değiştirilemez. Nispi emredici hüküm, işçi lehine değiştirilebilen kuraldır. Toplu iş sözleşmesi mutlak emredici hükümlere aykırı olamaz; nispi emredici hükümleri ise işçi lehine değiştirebilir. ## İlgili konular - Siyasi parti kapatma ve dokunulmazlığın kaldırılması davaları, siyasi partilerin mali denetimi (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/siyasi-parti-kapatma-ve-dokunulmazligin-kaldirilmasi-davalari-siyasi-partilerin - Genel işlem koşulları, kapsamı ve sözleşmenin içeriği (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/genel-islem-kosullari-kapsami-ve-sozlesmenin-icerigi - Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmenin sona ermesi (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/konut-ve-catili-isyeri-kiralarinda-sozlesmenin-sona-ermesi - Toplu iş sözleşmesinin genel esasları (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/toplu-is-sozlesmesinin-genel-esaslari - Kuruluşu, tüzel kişiliğin kazanılması ve üyelik (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/kurulusu-tuzel-kisiligin-kazanilmasi-ve-uyelik - Temsil ve malvarlığının yönetilmesi (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/temsil-ve-malvarliginin-yonetilmesi ## Örnek kararlar - 8. Hukuk Dairesi, 2020/119 E., 2020/7337 K., 18.11.2020 — ilgili: 5253 s. K. m.4, TMK m.58 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/927 E., 2023/1209 K., 06.12.2023 — ilgili: 6356 s. K. m.33 - Hukuk Genel Kurulu, 2021/922 E., 2023/548 K., 31.05.2023 — ilgili: TBK m.27 ## İlgili terimler [Dernek tüzüğü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dernek-tuzugu) · [Sapma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sapma) · [İtiraz hakkından feragat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/itiraz-hakkindan-feragat) · [İşletme konusu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletme-konusu) · [Kurtarma sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurtarma-sozlesmesi) · [Çerçeve sözleşme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cerceve-sozlesme) · [Bakanlık izni](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bakanlik-izni) · [Yargılama usulü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargilama-usulu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.