--- title: "Engelli nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/engelli" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Engelli **Kısaca:** Engelli, 4 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - CMK m.202 · tercüman bulundurulacak hâller: Duyma, konuşma veya görme gibi bir engeli nedeniyle iddia ve savunmayı doğrudan anlayamayan veya anlatamayan sanık ve mağdurdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-202) - 5378 s. K. m.1 · amaç: Doğuştan veya sonradan oluşan bedensel, zihinsel, ruhsal ya da duyusal yetersizlikleri nedeniyle günlük yaşam becerilerini sürdürmekte, toplumsal hayata eşit koşullarda katılmakta güçlük çeken kişiyi ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5378-sayili-engelliler-hakkinda-kanun/madde-1) - 2828 s. K. m.4 · genel esaslar: Doğuştan veya sonradan oluşan fiziksel, zihinsel, ruhsal veya duyusal sınırlılığı nedeniyle toplum içinde yaşamını sürdürmekte güçlük çeken kişidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2828-sayili-sosyal-hizmetler-kanunu/madde-4) ## Kanuna göre anlamı - **5378 s. K. m.3/1-c** (Engelliler Hakkında Kanun): Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5378-sayili-engelliler-hakkinda-kanun/madde-3#f1-c - **6701 s. K. m.2/1-f** (Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu): Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit şartlarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre şartlarından etkilenen bireyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6701-sayili-turkiye-insan-haklari-ve-esitlik-kurumu-kanunu/madde-2#f1-f ## Kanunda nerede geçiyor ### Engelliler Hakkında Kanun - Engelliler Hakkında Kanun m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5378-sayili-engelliler-hakkinda-kanun/madde-1#f1): Doğuştan veya sonradan oluşan bedensel, zihinsel, ruhsal ya da duyusal yetersizlikleri nedeniyle günlük yaşam becerilerini sürdürmekte, toplumsal hayata eşit koşullarda katılmakta güçlük çeken kişiyi ifade eder. Bu tanım madde metninde yer almaz; kanunun tanım maddesinden izlenmelidir. - Engelliler Hakkında Kanun m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5378-sayili-engelliler-hakkinda-kanun/madde-3#f1-a): Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerindeki çeşitli düzeylerde kayıplar nedeniyle, tutum ve çevre koşullarının etkisiyle topluma eşit koşullarda tam ve etkin katılımı kısıtlanan bireydir. Tanım, yalnız bedensel kaybı değil, çevresel engelleri de dikkate alır. - Engelliler Hakkında Kanun m.15 – Eğitim ve öğretim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5378-sayili-engelliler-hakkinda-kanun/madde-15#f1): Bu maddede, eğitim hakkının özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak kullanılmasını sağlanan kişidir. Maddenin ölçütü engel türünün tanımı değil, eğitim ortamına erişimdir. ### Sosyal Hizmetler Kanunu - Sosyal Hizmetler Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2828-sayili-sosyal-hizmetler-kanunu/madde-3#f2-c): Doğuştan veya sonradan bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle normal yaşamın gereklerine uyamayan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ya da destek hizmetine ihtiyacı olan kişidir. - Sosyal Hizmetler Kanunu m.4 – Genel esaslar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2828-sayili-sosyal-hizmetler-kanunu/madde-4#f1-c): Doğuştan veya sonradan oluşan fiziksel, zihinsel, ruhsal veya duyusal sınırlılığı nedeniyle toplum içinde yaşamını sürdürmekte güçlük çeken kişidir. Maddedeki engelli ayrımı, engel derecesine göre gruplandırmada da kullanılır. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.202 – Tercüman bulundurulacak hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-202#f2): Duyma, konuşma veya görme gibi bir engeli nedeniyle iddia ve savunmayı doğrudan anlayamayan veya anlatamayan sanık ve mağdurdur. Bu halde tercüman yerine anlayabileceği biçimde anlatma yöntemi uygulanır. ### 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun - 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2022-sayili-65-yasini-doldurmus-muhtac-gucsuz-ve-kimsesiz-turk-vatandaslarina-aylik-baglanmasi/madde-2#f1-a): İlgili mevzuata göre alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduğu kanıtlanan kişidir. Maddede başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelliliğe ayrıca yer verilmiştir. ## Karıştırılan kavramlar - **Engelli kişinin kendisi / engelli yakınına bakan kişi** (2022 s. K. m.2): Birinci fıkradaki engelli kişi kendi adına aylık alır ve (a) ya da (b) bendi koşullarını taşır. İkinci fıkradaki bakım aylığı, 18 yaşını tamamlamamış engelli bir yakının bakımını üstlenen kişiye bağlanır. Bakım aylığında gösterge 3240'tır; bakım aylığı bakım ilişkisinin fiilen gerçekleşmesine bağlıdır ve bakım veren kişi için hane geliri sınırı uygulanır. - **Nafaka bağlanması mümkün olan engelli çocuk / diğer durumlar** (2022 s. K. m.2): Nafaka bağlanması mümkün olan kişiler ile sosyal güvenlik gelir ya da aylığı alanlar ve zorunlu sigortalı çalışanlar, aylık bakımından dışarıda tutulur. Bakmakla yükümlü olunan yakını bulunan engelli çocuk, bu dışlamanın kapsamı dışında kalır. Bakmakla yükümlü bir yakını olan engelli çocuk, ikinci fıkra kapsamında aylık alabilir. - **Bakıma ihtiyacı olan engelli / Engelli** (2828 s. K. m.3): Engelli, normal yaşamın gereklerine uyamayan ve korunma, bakım, rehabilitasyon veya destek hizmetine ihtiyacı olan kişidir. Bakıma ihtiyacı olan engelli, bu niteliklere ek olarak ağır engelli raporu bulunan ve hayatını başkasının yardımı olmadan sürdüremeyen kişidir. Yalnızca bakıma ihtiyacı olan engelli sayılan kişiler için resmî sağlık kurulu raporu aranır; bu niteliği taşıyanlar için ayrı kanuni durum söz konusudur. - **Engelli / Engellilik durumu** (5378 s. K. m.3): Engelli, topluma katılımı kısıtlanan bireyin kendisidir. Engellilik durumu, bu bireyin engelliliğini ve özel gereksinimlerini uluslararası yöntemlere göre belirleyen derecelendirme, sınıflandırma ve tanılamadır. Engellilik durumunun tespiti uluslararası yöntemlere dayanır; kişinin engelli sayılıp sayılmadığı bu tespitle ortaya konur. - **Üniversite öğrencisi engelli / diğer engelliler** (5378 s. K. m.15): Yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören engelliler için danışma ve koordinasyon merkezi kurulması öngörülür. Diğer eğitim kademelerindeki engelliler için bu maddede merkez kurulması öngörülmez. Merkez mekanizması yalnız yükseköğretim düzeyine özgüdür; diğer kademeler için genel bütünleştirici planlama yeterlidir. - **İşitme engelli / diğer engel grupları** (5378 s. K. m.15): İşitme engelliler için Türk işaret dili sistemi oluşturulması öngörülür. Görme engelli ya da diğer engel gruplarına yönelik bu maddede ayrı bir dil sistemi öngörülmez; onlar için materyal temini hükmü uygulanır. İşaret dili sistemi yalnız işitme engellilere özgüdür, diğer gruplara materyal temini yoluyla hizmet verilir. ## İlgili konular - Sanığın duruşmada hazır bulunmaması ve sanığın mahkemeden uzaklaşması, duruşmanın düzen ve disiplini (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/sanigin-durusmada-hazir-bulunmamasi-ve-sanigin-mahkemeden-uzaklasmasi ## Örnek kararlar - 10. Daire, 2019/10303 E., 2022/4659 K., 25.10.2022 — ilgili: 5378 s. K. m.3, 5378 s. K. m.1, 2022 s. K. m.2 - 2022/110 E., 2023/115 K., 22.06.2023 — ilgili: 5378 s. K. m.1 - 2017/32 E., 2018/81 K., 11.07.2018 — ilgili: CMK m.202 ## İlgili terimler [Sosyal Hizmetler](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sosyal-hizmetler) · [İhtiyacı Olan Yaşlı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ihtiyaci-olan-yasli) · [Umuma açık hizmet veren yapı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/umuma-acik-hizmet-veren-yapi) · [Erişilebilirlik standartları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/erisilebilirlik-standartlari) · [Gönüllü kuruluş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gonullu-kurulus) · [Erişilebilirlik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/erisilebilirlik) · [Esaslı nokta](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/esasli-nokta) · [Dolaylı ayrımcılık](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dolayli-ayrimcilik) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.