--- title: "Evrak üzerinde inceleme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/evrak-uzerinde-inceleme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Evrak üzerinde inceleme **Kısaca:** Evrak üzerinde inceleme, 5 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.138 · redde itiraz ve yargılama usulü: Mahkemenin tarafları dinlemeden ve duruşma yapmadan, dosya içeriğine göre karar verdiği çekişmesiz yargı yöntemidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-138) - İYUK m.1 · kapsam ve nitelik: Dosyadaki yazılı belgelerin esas alınarak yapılan incelemedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-1) - Av. K. m.144 · disiplin kurulunda duruşma: Disiplin kurulunun dosyadaki belgeler üzerinden, ilgiliyi duruşmaya çağırmadan yaptığı varsayılan inceleme biçimidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1136-sayili-avukatlik-kanunu/madde-144) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.138 – V. Redde itiraz ve yargılama usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-138): Mahkemenin tarafları dinlemeden ve duruşma yapmadan, dosya içeriğine göre karar verdiği çekişmesiz yargı yöntemidir. Mutlak butlan dışı ret sebeplerinde uygulanır. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.1 – Kapsam ve nitelik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-1): Dosyadaki yazılı belgelerin esas alınarak yapılan incelemedir. Taraflar sözlü açıklama yapmadığı için karar, dosya içeriğine dayanır; duruşma yapılması istisnai bir haldir. ### Avukatlık Kanunu - Av. K. m.144 – Disiplin kurulunda duruşma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1136-sayili-avukatlik-kanunu/madde-144): Disiplin kurulunun dosyadaki belgeler üzerinden, ilgiliyi duruşmaya çağırmadan yaptığı varsayılan inceleme biçimidir. Avukatın isteği veya kurulun gerek görmesi halinde bu yol terk edilip duruşmalı inceleme yapılır. ### Danıştay Kanunu - Danıştay Kanunu m.78 – Görevli kurullarda inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-78): Kurulun, dosyadaki yazılı belgeler esas alınarak yaptığı inceleme biçimidir. Bu yöntemde duruşma yapılması maddede öngörülmemiştir. ### Kamulaştırma Kanunu - Kamulaştırma Kanunu m.36 – Kamulaştırmadan sonra alınan tapu kaydının iptali (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2942-sayili-kamulastirma-kanunu/madde-36): Hâkimin yalnızca dosyadaki belgelere dayanarak verdiği karardır. Maddeye göre hâkim, gerekli gördüğü hâlde mahallinde inceleme yapar; yani yerinde keşif zorunlu değil, takdire bağlıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Evrak üzerinde inceleme / duruşmalı inceleme** (2575 s. K. m.78): Madde, kurul incelemesinin evrak üzerinde yapılacağını açıkça belirtir. Duruşma yapılıp yapılmayacağı maddede düzenlenmemiştir; bu konuda madde metni sessizdir. Kurul incelemesi yazılı belgeler üzerinden yürür; sanığın dosyayı inceleme hakkı ise ayrıca tanınmıştır. - **Evrak üzerinde inceleme / mahallinde inceleme** (2942 s. K. m.36): Hâkim, dosyadaki belgelere dayanarak karar verebilir. Hâkim lüzum gördüğü takdirde mahallinde inceleme yapar. Yerinde inceleme zorunlu değildir; tereddüt varsa yapılması isabetli olur ve bu takdir hâkime aittir. - **Duruşmalı inceleme / evrak üzerinde inceleme** (İİK m.350): Duruşmalı incelemede mahkeme tarafları ve delilleri dinler, ifadeler tutanağa geçer. Evrak üzerinde incelemede mahkeme dosya içeriğiyle yetinir ve taraf dinlenmez. Madde yalnız duruşmalı incelemeye uygulanır; evrak üzerinde karar verilen hallerde tutanak ve tanık dinleme zorunluluğu doğmaz. - **Evrak üzerinde inceleme / Duruşma** (4081 s. K. m.26): Sulh hakimi, itirazı genel kural olarak evrak üzerinde inceler. Maddi hata veya sahtelik iddiası varsa mahkeme lüzum görürse duruşma yapabilir. İnceleme bir hafta içinde sonuçlandırılır; duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir. ## İlgili konular - Disiplin işlem ve cezaları, baroya yazılmadan önceki ve meslekten ayrıldıktan sonraki eylem (Avukatlık Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/avukatlik-hukuku/disiplin-islem-ve-cezalari-baroya-yazilmadan-onceki-ve-meslekten-ayrildiktan - Ceza kovuşturması ve görevin sona ermesi (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/ceza-kovusturmasi-ve-gorevin-sona-ermesi - Kapsam ve nitelik, idari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/kapsam-ve-nitelik-idari-dava-turleri-ve-idari-yargi-yetkisinin-siniri - Evlenme başvurusu ve töreni (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/evlenme-basvurusu-ve-toreni ## İlgili terimler [Gizli duruşma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gizli-durusma) · [Yazılı yargılama usulü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yazili-yargilama-usulu) · [Duruşmalı inceleme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusmali-inceleme) · [Ret kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ret-karari) · [Disiplin kovuşturması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/disiplin-kovusturmasi) · [Tetkik hâkimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tetkik-hakimi) · [Basit yargılama usulü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/basit-yargilama-usulu) · [Kesin karar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesin-karar) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.