--- title: "Fazla Çalışma (Ücreti) nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fazla-calisma-ucreti" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Fazla Çalışma (Ücreti) **Kısaca:** Fazla Çalışma (Ücreti), 6 kanunda 8 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - DMK m.178 · fazla çalışma ücreti: Ücretli fazla çalışmanın karşılığıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-178) - SGGSSK geç. m.58: Normal çalışma süresini aşan çalışma karşılığında ödenen ücrettir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-58) - 854 s. K. m.28 · fazla saatlerle çalışma: Ücretin alt sınırı bu oranla belirlenir; işveren bu tutarın altında ödeme yapamaz. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-28) ## Kanuni tanım - **3843 s. K. m.3/1-f** (Yükseköğretim,kurumlarında İkili Öğretim Yapılması, 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bir Ek Madde Eklenmesi Hakkında Kanun): İkinci öğretimde görev yapan öğretim elemanları ile idari personele, yasal çalışma saatleri dışında yapacakları fazla çalışmanın karşılığı olarak ödenecek ücreti — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3843-sayili-yuksekogretim-kurumlarinda-ikili-ogretim-yapilmasi-2547-sayili-yuksekogretim/madde-3#f1-f ## Kanunda nerede geçiyor ### Devlet Memurları Kanunu - DMK m.147 – Deyimler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-147#f8): Kurumların, 178 inci maddede yazılı esaslar çerçevesinde normal çalışma saatleri dışında çalıştırdığı memurlara fazla çalışma saati itibarıyla ödenen paradır. - DMK m.178 – Fazla çalışma ücreti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-178#f4): Ücretli fazla çalışmanın karşılığıdır. Süresi ve saat başına tutarı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir; kanunda sabit bir oran yazılı değildir. - DMK m.232 – Türk silahlı kuvvetlerinde çalışan memurlara uygulanmıyacak maddeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-232#f4): Normal çalışma süresinin üzerinde yapılan çalışmanın karşılığı olan ücrettir. 178. maddede düzenlenir ve TSK personeli bakımından uygulanmaz. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.401 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-401#f2): Madde başlığında yer alan ayrı bir ücret kalemidir. Maddenin metni bu kalem için ayrı bir oran veya hesap yöntemi koymaz; fazla çalışmaya ilişkin hesap ayrı düzenlemelerde aranır. ### Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu - SGGSSK geç. m.58 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-58): Normal çalışma süresini aşan çalışma karşılığında ödenen ücrettir. Bu maddenin kapsamında yalnızca anılan kurumda ve dönemde geçici personele ödenenler söz konusudur. ### Deniz İş Kanunu - Deniz İş Kanunu m.28 – Fazla saatlerle çalışma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-28#f4): Normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının, maddede belirtilen oranda artırılmasıyla bulunan tutardır. Ücretin alt sınırı bu oranla belirlenir; işveren bu tutarın altında ödeme yapamaz. ### Erzincan, Gümüşhane ve Tunceli İllerinde Vuku Bulan Deprem Afeti ile Şırnak ve Çukurca’da Meydana Gelen Hasar ve Tahribata İlişkin Hizmetlerin Yürütülmesi Hakkında Kanun - Erzincan, Gümüşhane ve Tunceli İllerinde Vuku Bulan Deprem Afeti ile Şırnak ve Çukurca’da Meydana Gelen Hasar ve Tahribata İlişkin Hizmetlerin Yürütülmesi Hakkında Kanun m.6 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3838-sayili-erzincan-gumushane-ve-tunceli-illerinde-vuku-bulan-deprem-afeti-ile-sirnak-ve/madde-6#f1): Bütçe kanunlarında yer alan fazla çalışma ücretinin en fazla iki katı olarak ödenen ek ödemedir. Ödeme yalnız 657 sayılı Kanuna tabi personele yapılır. ### Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu - Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m.35 – harcamalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5996-sayili-veteriner-hizmetleri-bitki-sagligi-gida-ve-yem-kanunu/madde-35#f5): Gümrükte zorunlu kontroller ile yurt içi hayvan sevklerindeki kontrollerin mesai saatleri dışında veya resmî tatillerde yapılması halinde personele döner sermayeden ödenen ücrettir. Ayda 6000 gösterge rakamı ve görev günü başına 400 gösterge rakamı sınırına bağlıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Fazla çalışma ücreti / Tazminat** (3838 s. K. m.6): Fazla çalışma ücreti yalnız 657 sayılı Kanuna tabi personele ödenir ve bütçe kanunundaki fazla çalışma ücretine bağlıdır. Tazminat bölgede çalışan her statüdeki personele, aylık veya ücretle birlikte ödenir ve en yüksek Devlet Memuru aylığına bağlıdır. Kişi kapsamı ve hesap ölçütü farklıdır; 657 sayılı Kanuna tabi olmayan personel yalnız tazminattan yararlanabilir. - **Genel ücret kuralı / Fazla çalışma ücreti** (TBK m.401): Madde, ücretin genel belirleme ve tespit ölçüsünü düzenler. Madde başlığındaki fazla çalışma ücreti, ayrı bir kalem olarak sunulmuştur ve bu maddede hesap kuralı yer almaz. Fazla çalışma ücretinin miktarı ve hesabı bu maddeden değil, ilgili ayrı düzenlemelerden belirlenir. - **Bu madde ücreti / genel fazla çalışma ücreti** (VUK ek m.13): Madde kapsamındaki ödeme, Gelir İdaresi taşra personelinin daire dışı belirli işlemlerinde normal mesai dışı fiilen çalışmasına bağlanmış sabit tutarlı bir ödemedir. Genel fazla çalışma ücreti, normal ücretin saat başına düşen tutarının belirli bir yüzde artırılmasıyla hesaplanan ve genel iş mevzuatına tabi olan ücrettir. Madde kapsamında ödeme yapılan günler için ayrıca fazla çalışma ücreti ödenmez; ödeme vergi ve kesintiye tabi değildir (damga vergisi hariç). - **Fazla çalışma ücreti / tatil günü çalışma ücreti** (854 s. K. m.44): Normal çalışma süresinin dışında, fazla mesai karşılığı ödenen ücret maddede sayılmıştır. Ulusal bayram, hafta tatili veya genel tatil gününde yapılan çalışmanın karşılığı ise maddenin dışlama kapsamında değildir. Fazla çalışma karşılığı ödenen ücret tatil ücretinin hesabına girmez; tatil günü çalışmasının karşılığı ise ilgili maddeye göre ayrıca değerlendirilir. - **Fazla çalışma ücreti / tatil ücretinin temel unsuru** (İş K. m.50): Fazla çalışma karşılığı ödenen ücret, işçinin fazla sürelerle çalışmasının karşılığıdır. Tatil ücreti, çalışılmayan tatil gününe karşılık ödenen ücrettir ve dar anlamda ücret üzerinden hesaplanır. Fazla çalışma karşılığı ödeme tatil ücreti hesabına girmez; tatil ücreti ise bu ödemeler dışındaki çıplak ücret üzerinden belirlenir. - **Asgari ücret ödenmemesi / Fazla çalışma ücreti ödenmemesi** (İş K. m.102): Asgari ücretin ödenmemesi (a) bendinde, komisyonun belirlediği tutar üzerinden değerlendirilir. Fazla çalışma ücretinin ödenmemesi (c) bendinde, 41. maddedeki fazla çalışma kuralları üzerinden değerlendirilir. İki aykırılık farklı bentlerde yer alır ve (a) bendinde her işçi ve her ay için, (c) bendinde ise her işçi için ayrı idari para cezası doğurur; (c) bendinde aylık çarpan aranmamıştır. ## İlgili konular - İşçinin borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/iscinin-borclari ## Örnek kararlar - 2018/95 E., 2023/221 K., 27.12.2023 — ilgili: DMK m.178 - 2022/97 E., 2023/13 K., 25.01.2023 — ilgili: DMK m.147 - 1997/20 E., 1997/32 K., 14.02.1997 — ilgili: DMK m.178 ## İlgili terimler [Fazla çalışma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fazla-calisma) · [Emsal ücret](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/emsal-ucret) · [Afete maruz bölge](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/afete-maruz-bolge) · [Gösterge rakamı ve memur aylık katsayısı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gosterge-rakami-ve-memur-aylik-katsayisi) · [Prime esas kazanç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/prime-esas-kazanc) · [Toplu iş sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/toplu-is-sozlesmesi) · [Gündelik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gundelik) · [Tazminat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tazminat) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.