--- title: "Gemi adamı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gemi-adami" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Gemi adamı Diğer yazımlar: Gemi adamları, Gemiadamı **Kısaca:** Gemi adamı, 3 kanunda 22 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TTK m.1290 · bedensel zarar: Gemide görev yapan ve gemi işletmesinde çalışan kişilerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1290) - GVK geç. m.39: Tam mükellef kişilerin yanında çalışan ve gemide görev yapan kişilerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-39) - 854 s. K. m.4 · yabancı gemiadamları: Gemide çalışan ve kanun kapsamına giren kişilerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-4) ## Kanunda nerede geçiyor ### Deniz İş Kanunu - Deniz İş Kanunu m.1 – Kanun kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-1#f2): Bir gemide hizmet akdiyle çalışan kişidir. Kanunun kişi kapsamını belirleyen temel kavramdır; gemide çalışmayan kişiler bu tanıma girmez. - Deniz İş Kanunu m.2 – İşveren, gemiadamı, kaptan ve işveren vekilinin tarifi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-2#f3): Bir hizmet akdine dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit ve tayfa ile diğer kişilerdir. Kavramın belirleyici unsuru gemide çalışma ile hizmet akdinin birlikte bulunmasıdır. - Deniz İş Kanunu m.4 – Yabancı gemiadamları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-4): Gemide çalışan ve kanun kapsamına giren kişilerdir. Madde, gemiadamının uyruğunu ve çalıştığı geminin kanun kapsamında olup olmadığını birlikte aramasını öngörür. - Deniz İş Kanunu m.5 – Yazılı akit (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-5#f1): Deniz İş Kanunu kapsamında, bir gemide çalışan ve iş sözleşmesi ile işveren adına hizmet gören kişidir. Gemide çalışan her kişi bu sıfatı taşımaz; kanunun kapsamındaki gemi adamı sıfatı ayrıca değerlendirilmelidir. - Deniz İş Kanunu m.10 – Deneme süresi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-10#f2): Deniz İş Kanunu kapsamında gemide çalışan kişidir. Maddedeki ücret hakkı bu kişi için öngörülmüştür. - Deniz İş Kanunu m.12 – Çalışma belgesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-12#f1): Deniz İş Kanunu kapsamında bir gemide çalışan kişidir. Karadaki işçi kavramının deniz çalışmasına uyarlanmış karşılığıdır ve bu madde bakımından gemiadamı olarak çalışan kişi ile sınırlıdır. - Deniz İş Kanunu m.14 – Önelsiz fesih ve infisah (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-14#f2-a): Gemide hizmet gören ve bu hizmet karşılığında ücret alan kişidir. Maddede işçi yerine bu terim kullanılır. - Deniz İş Kanunu m.16 – Aktin çözülmesinde bildirim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-16#f1): Deniz İş Kanunu kapsamında, gemide çalışan ve hizmet akdiyle bağlı bulunan kişidir. Kara işçisine ilişkin 4857 sayılı Kanun'un işçi kavramından ayrı olarak bu kanunda tanımlanır. - Deniz İş Kanunu m.20 – Kıdem tazminatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-20#f1): 854 sayılı Kanun'a tabi olarak bir gemide çalıştırılan ve hizmet akdiyle bağlı kişidir. Kıdem tazminatı hakkı bu sıfatın varlığına bağlıdır. - Deniz İş Kanunu m.40 – Yıllık ücretli izin (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-40#f1): Gemide çalışan ve 854 sayılı Kanun kapsamında bulunan işçidir. Kara işçisi için öngörülen izin hükümlerinden bağımsız olarak bu maddeye tabidir. - Deniz İş Kanunu m.41 – Hafta tatili (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-41#f1): Gemide görev yapan ve gemi ile ilgili işlerde çalıştırılan kişiler olarak Deniz İş Kanunu kapsamındaki işçilerdir. Maddenin uygulanması için çalışanın gemiadamı sayılması ve çalıştığı gemi türünün liman hizmeti veya şehir hattı gemisi olması gerekir. - Deniz İş Kanunu m.46 – Görevli ve yetkili mahkeme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-46): 854 sayılı Kanun'un kapsamına giren, geminin donanımında ve işletilmesinde iş sözleşmesi ile çalışan kişidir. Kapsam, çalışılan geminin Kanun'un uygulama alanına girmesine bağlıdır; gemi adamı sıfatı tek başına yeterli değildir. - Deniz İş Kanunu m.48 – Saklı hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/854-sayili-deniz-is-kanunu/madde-48#f1): 854 sayılı Kanun'un uygulama alanına giren, Türk bayraklı gemilerde iş sözleşmesiyle çalışan kişilerdir. Kanun kapsamı, gemi tonajı ve gemi niteliğine bağlıdır; kapsam dışında kalan tekne ve gemilerde çalışanlar bu kavrama girmez. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.934 – IV- Gemi adamları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-934#f1): Maddeye göre kaptan, gemi zabitleri, tayfalar ve gemide çalıştırılan diğer kişilerdir. Tanım, kişinin unvanına değil gemide çalıştırılmasına bağlıdır. - TTK m.1062 – II- Gemi adamlarının kusurlarından doğan sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1062#f1): Gemide görev yapan ve donatanın ya da taşıyanın hizmetinde çalışan kişilerdir. Madde bakımından donatanın sorumluluğu, bu kişilerin görevlerini yerine getirirken işledikleri kusurlardan doğar. - TTK m.1100 – 3. Usul (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1100#f1): Gemide görev yapan ve gemi kaydına dahil olan kişilerdir. Kaptan bu kişilerin ad ve soyadlarını gösteren bir cetvel düzenler. - TTK m.1103 – D) Kanundan doğan temsil yetkisi — I- Donatanın temsilcisi sıfatıyla — 1. Kapsamı a) Gemi bağlama limanında bulunduğu sırada (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1103#f2): Geminin işletilmesi için sözleşmeyle çalıştırılan personel. Kaptanın bağlama limanında da gemi adamı tutma yetkisi, bu kişilerin işe alınmasını kapsar. - TTK m.1119 – A) Tanımı ve türleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1119#f2): Geminin işletilmesi için gereken kaptan ve mürettebattır. Bu kişilerin kiraya verene mi kiracıya mı bağlı olduğu, sözleşmenin türünü belirleyen bir ölçüttür. - TTK m.1127 – VI- Gemi adamlarının çalıştırılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1127#f1): Gemide görev yapan ve gemi ile ilgili işleri yürüten kişiler olarak anlaşılır. Maddenin uygulanabilmesi için gemi adamlarının gemi kira sözleşmesinin konusu olan geminin çalıştırılmasında yer alması gerekir. Gemi adamlığının tanımı ve kapsamı bakımından 854 sayılı Deniz İş Kanunu'na başvurulması gerekir. - TTK m.1288 – I- Bir tarafın kusuru (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1288#f1): Geminin işletilmesinde görev yapan kişilerdir. Hükümde, çatmada kusuru bulunan kişi olarak gemi adamlarının kusurundan söz edilir; gemi adamlarının kusuru donatana atfedilebilir. - TTK m.1290 – 2. Bedensel zarar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1290#f1): Gemide görev yapan ve gemi işletmesinde çalışan kişilerdir. Gemi adamlarının kusuru, donatanın sorumluluğuna yol açabilir. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK geç. m.39 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-39#f1-d-6): Tam mükellef kişilerin yanında çalışan ve gemide görev yapan kişilerdir. Birinci istisna yalnızca münhasıran uluslararası sularda geçen hizmetler karşılığında ödenen ücretlere uygulanır. ## Karıştırılan kavramlar - **Gemi adamı ücreti / genel ücret** (GVK geç. m.39): Münhasıran uluslararası sularda geçen hizmet karşılığı gemi adamı ücretleri. Diğer ücretler ve kara hizmetine ilişkin ücretler. Birincisi 1.1.1994-31.12.2000 arasında gelir vergisinden müstesnadır ve yüzde 10 oranında tevkifata tabidir; diğerleri bu istisnadan yararlanmaz. - **Gemi tonajı ölçütü / gemiadamı sayısı ölçütü** (854 s. K. m.1): Gemi tonajı ölçütünde, tek bir geminin yüz grostonilatoyu aşması ya da aynı işverene ait gemilerin toplamının yüz olması yeterlidir. Gemiadamı sayısı ölçütünde, işverenin beş veya daha fazla gemiadamı çalıştırması yeterlidir. Tonajı yüzün altında olan bir gemide bile işverenin beş ve daha fazla gemiadamı çalıştırması halinde kanun uygulanır. İki ölçüt alternatiftir. - **İşveren / Gemiadamı** (854 s. K. m.2): İşveren, gemi sahibi veya gemiyi kendi adına ve hesabına işleten kişidir. Ölçüt, gemi üzerindeki yetki ve hesaba işletme sorumluluğudur. Gemiadamı, gemide hizmet akdine dayanarak çalışan kişidir. Ölçüt, gemide ve hizmet akdine dayalı çalışmadır. Aynı kişi aynı anda hem işveren hem gemiadamı olamaz; gemi sahibi kendi gemisinde çalışıyorsa bu ilişki hizmet akdine dayanmadığı sürece gemiadamı sayılmaz. - **Gemiadamı sözleşmesi / Karadaki işçi sözleşmesi** (854 s. K. m.5): Gemiadamı ile işveren veya işveren vekili arasındaki sözleşme, işveren veya işveren vekili ile gemiadamı arasında yapıldığında m.5 kapsamına girer. Karada çalışan işçi ile işveren arasındaki sözleşme m.5 kapsamına girmez. Hangi şekil kuralının uygulanacağı, sözleşmenin tarafları ve çalışma ortamı (gemi veya kara) ile belirlenir. - **Hafta tatili gününde çalışmış olan / çalışmamış olan gemiadamı** (854 s. K. m.41): Hafta tatili gününde çalıştırılan gemiadamı için nöbetleşe izin verilmesi zorunludur. Hafta tatili gününde çalıştırılmayan gemiadamı için bu maddedeki nöbetleşe izin hakkı doğmaz. Yalnızca hafta tatili gününde fiilen çalıştırılanlara haftanın başka bir gününde izin verilir. - **Gemi adamı davası / genel iş davası** (854 s. K. m.46): Gemi adamı ile işveren arasındaki dava, 854 sayılı Kanun ve hizmet akdine dayanır. Kanun kapsamı dışındaki denizde çalışan işçinin davası Borçlar Kanunu ve genel mahkeme yoluyla görülür. Hangi yasanın ve hangi mahkemenin devreye gireceği, işçinin 854 sayılı Kanun kapsamında olup olmamasına göre değişir. ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2022/643 E., 2023/147 K., 01.03.2023 — ilgili: 854 s. K. m.1, 854 s. K. m.2, 854 s. K. m.12, 854 s. K. m.4 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/667 E., 2023/148 K., 01.03.2023 — ilgili: 854 s. K. m.1, 854 s. K. m.2, 854 s. K. m.12, 854 s. K. m.4 - 9. Hukuk Dairesi, 2024/10149 E., 2024/16175 K., 16.12.2024 — ilgili: 854 s. K. m.20, 854 s. K. m.40, 854 s. K. m.41 ## İlgili terimler [Hizmet akdi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hizmet-akdi) · [İşveren Vekili](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isveren-vekili) · [Gemi kira sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gemi-kira-sozlesmesi) · [Bağlama limanı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/baglama-limani) · [Donatan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/donatan) · [Çatma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/catma) · [Kaptan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kaptan) · [Müteselsil Sorumluluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muteselsil-sorumluluk) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.