--- title: "Genel hükümler nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genel-hukumler" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Genel hükümler **Kısaca:** Genel hükümler, 18 kanunda 22 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.931 · genel olarak: Tek senet hâlinde çıkarılan ipotekli borç senedi ve irat senedine ilişkin Medeni Kanun düzenlemeleridir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-931) - TBK m.358 · genel hükümlerin uygulanması: Kira sözleşmesine ilişkin, ayırımda yer alan ürün kirasına özgü hükümlerle düzenlenmemiş kuralların tamamıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-358) - TCK m.5 · özel kanunlarla ilişki: TCK Birinci Kitabında düzenlenen, suçun genel unsurları, kusur, teşebbüs, iştirak, içtima ve yaptırımlar gibi tüm suçlara ilişkin ilkelerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-5) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1 – I - Ticari hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1#f2): Ticari hüküm ve ticari örf âdet bulunmadığında uygulanan, Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu gibi genel nitelikli kanun hükümleridir. - TTK m.1313 – 3. Faiz (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1313#f1): Faize ilişkin bu maddede düzenlenmeyen hususlarda uygulanan, Türk Ticaret Kanunu ve ilgili mevzuattaki faiz hükümleridir. Faiz oranı, türü ve bileşik faiz gibi konular bu yolla çözülür. ### Karayolları Trafik Kanunu - KTK m.87 – Genel hükümlerin uygulanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-87#f1): Bu maddede sorumluluğun dayanağı olarak anılan Borçlar Kanunu hükümleridir. Madde, kusursuz sorumluluk yerine bu hükümlerin uygulanmasını öngörür. - KTK m.103 – Motorsuz taşıtlar ve motorlu bisiklet: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-103#f1): Borçlar Kanunu'nun haksız fiil hükümleridir. Bu araçların sorumluluğu, motorlu araç işletenine özgü kusursuz sorumluluk rejimi yerine kusur sorumluluğu esaslarıyla değerlendirilir. ### Yükseköğretim Kanunu - Yükseköğretim Kanunu m.62 – Özlük hakları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-62#f1): Hem 2547 sayılı Kanun'da hem Üniversite Personel Kanunu'nda düzenlenmeyen özlük hakları bakımından son başvuru kaynağı olan genel mevzuat hükümleridir. Madde metni bu hükümlerin hangileri olduğunu ayrıca saymaz. - Yükseköğretim Kanunu m.63 – Siciller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-63#f1): Sicil tutulmasında uygulanacak, yükseköğretim mevzuatına özgü olmayan ortak kuralları ifade eder. Bu kurallar 657 sayılı Kanun gibi genel personel mevzuatını da kapsayabilir. ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.92 – İlk soruşturmada itiraz usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-92#f1): Maddede açıkça yazılı olmayan itiraz usulünün, 5271 sayılı CMK'daki itiraz hükümlerine göre uygulanmasını ifade eder. Süre, usul ve merci bakımından maddenin kendisi değil genel kanun belirleyicidir. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.116 – Soruşturma ve kovuşturma usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-116#f1): Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alan genel soruşturma ve kovuşturma usulleri. Madde, bu usulün uygulanacağını belirtir, ancak yetkili merciin yerini ayrıca belirler. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.5 – Özel kanunlarla ilişki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-5#f1): TCK Birinci Kitabında düzenlenen, suçun genel unsurları, kusur, teşebbüs, iştirak, içtima ve yaptırımlar gibi tüm suçlara ilişkin ilkelerdir. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.931 – I. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-931#f1): Tek senet hâlinde çıkarılan ipotekli borç senedi ve irat senedine ilişkin Medeni Kanun düzenlemeleridir. Seri senetlerde bu hükümler, maddede saklı tutulan özel kurallar dışında aynen geçerlidir. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.358 – B. Genel hükümlerin uygulanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-358#f1): Kira sözleşmesine ilişkin, ayırımda yer alan ürün kirasına özgü hükümlerle düzenlenmemiş kuralların tamamıdır. Bu kurallar ürün kirasına da kendiliğinden uygulanır. ### Devlet Memurları Kanunu - DMK m.12 – Kişisel sorumluluk ve zarar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-12#f3): Zararın ödettirilmesinde uygulanacak genel sorumluluk ve tazmin kurallarıdır. Bu ifade, madde metninde zararın ödettirilme yolunu belirleyen bir atıftır. ## Karıştırılan kavramlar - **Üniversite Personel Kanunu / Genel hükümler** (2547 s. K. m.62): Üniversite Personel Kanunu, üniversitelerdeki memur ve diğer görevlilere ilişkin özel düzenlemedir. Genel hükümler, kamu görevlilerine ilişkin genel mevzuattır ve yalnız özel kanunlarda düzenlenmemiş konularda devreye girer. Özel kanunda düzenleme bulunmadığında genel hükümler son çare olarak uygulanır. - **Genel hükümler / özel yol: Tecavüzün önlenmesi davası ile ekim-tesis-değişiklik nedeniyle talep /** (3091 s. K. m.10): Zilyet, tecavüz önlendikten sonra taşınmaz üzerindeki ekim, tesis ve değişikliklerden doğan talebini genel hükümlere dayanarak yargıya taşır. 3091 sayılı Kanunun özel usulü, yani tecavüzün önlenmesi davası, bu ekim ve tesisler bakımından ayrıca bir koruma yolu olarak işlemez. Bu talepler 3091 sayılı Kanunun kısa ve özel yargılama usulü içinde değil, Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu gibi genel hükümler çerçevesinde görülür. - **Genel hükümler / 3671 sayılı Kanunun özel hükümleri** (3671 s. K. m.3): Emekli aylığının bağlanması işlemi, Sosyal Güvenlik Kurumunun genel mevzuatına tabidir. Ödenek ve yolluk ödemeleri ise 3671 sayılı Kanunun kendi hükümlerine tabidir. Emeklilik işlemi genel sosyal güvenlik mevzuatına göre yürür, ödenek ve yolluk ise bu Kanunda ayrıca düzenlenir. - **Kanun yolu hükümleri / genel hükümler** (Kabahatler K. m.3): Kanun yoluna ilişkin hükümler yalnızca idari yaptırım kararlarına karşı başvuruları düzenler. Genel hükümler, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesini gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır. Kanun yolu bakımından kapsam daha dardır; genel hükümlerin uygulama alanı ise yaptırım türüyle sınırlıdır. - **Suç / kabahat (genel hükümler bakımından)** (Kabahatler K. m.3): Suçlar TCK'nın genel hükümlerine tabidir. Kabahatler, bu maddede belirtilen yaptırım türünü gerektirdiğinde 5326 sayılı Kanun'un genel hükümlerine tabidir. Aynı fiil için hangi genel hükümlerin uygulanacağı, fiilin suç mu kabahat mi sayıldığına göre belirlenir. - **Kanunun özel hükmü / genel hükümler** (5941 s. K. m.1): Çek Kanunu'nda açıkça düzenlenen konular; örneğin çek defteri, karşılıksız çıkma ve yaptırımlar. Kanunda hüküm bulunmayan konular; bu hallerde genel hükümler uygulanır. Önce Çek Kanunu'nun özel hükümlerine bakılır; özel hüküm yoksa genel hükümlere başvurulur. Hangi genel hükmün uygulanacağı kanunda sayılmamıştır. ## İlgili konular - Reklam yasağı, örnek çıkarabilme ve tebligat yapabilme hakkı (Avukatlık Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/avukatlik-hukuku/reklam-yasagi-ornek-cikarabilme-ve-tebligat-yapabilme-hakki - Ürün kirası, kiraya verenin borçları ve kiracının borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/urun-kirasi-kiraya-verenin-borclari-ve-kiracinin-borclari - Temel ilkeler ve tanımlar (Ceza Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-genel-hukumler/temel-ilkeler-ve-tanimlar - Taşınmaz rehniyle güvence altına alınan ödünç senetleri (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tasinmaz-rehniyle-guvence-altina-alinan-odunc-senetleri - Başlangıç (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/baslangic ## Örnek kararlar - 2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023 — ilgili: 1700 s. K. m.2 - Ceza Genel Kurulu, 2022/53 E., 2025/248 K., 11.06.2025 — ilgili: 2802 s. K. m.116 ## İlgili terimler [Genel kanun niteliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genel-kanun-niteligi) · [Motorlu bisiklet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/motorlu-bisiklet) · [Motorsuz taşıt](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/motorsuz-tasit) · [Son soruşturmanın açılmasına yer olmadığı kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/son-sorusturmanin-acilmasina-yer-olmadigi-karari) · [Çek defteri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cek-defteri) · [Özel tazminat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-tazminat) · [Sermaye piyasası araçları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sermaye-piyasasi-araclari) · [Halka arz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/halka-arz) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.