--- title: "Genel işlem koşulu nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genel-islem-kosulu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Genel işlem koşulu Diğer yazımlar: Genel işlem koşulları **Kısaca:** Bir tarafça çok sayıda sözleşmede kullanılmak üzere önceden hazırlanmış ve karşı tarafın içeriğini etkileyemediği sözleşme hükümleridir. (TBK m.24) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.20 – I. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-20#f1): Bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden ve tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. Hükmün sözleşme metninde mi yoksa ek bir belgede mi yer aldığı, kapsamının ne olduğu ya da yazı türü ve şekli bu nitelendirmede önem taşımaz. - TBK m.21 – II. Kapsamı — 1. Yazılmamış sayılma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-21#f1): Çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden hazırlanan, düzenleyenin tek başına hazırladığı ve karşı tarafın içeriğini pazarlıkla etkileyemediği sözleşme hükümleridir. Sözleşme metninde yer almaları, kapsamları ve yazı biçimleri nitelendirmede önem taşımaz. - TBK m.23 – III. Yorumlanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-23#f1): Bir tarafın birden çok sözleşmede kullanmak üzere önceden hazırladığı ve karşı tarafın içeriğine etki edemediği sözleşme hükümlerini ifade eder. Yorum kuralı, bu niteliği taşıyan hükümlere özgü bir yorum ölçütüdür. - TBK m.24 – IV. Değiştirme yasağı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-24#f1): Bir tarafça çok sayıda sözleşmede kullanılmak üzere önceden hazırlanmış ve karşı tarafın içeriğini etkileyemediği sözleşme hükümleridir. Maddenin uygulanabilmesi için sözleşmenin bu niteliği taşıması gerekir. - TBK m.25 – V. İçerik denetimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-25#f1): Bir tarafça önceden çok sayıda sözleşme için hazırlanmış ve sözleşmeye dahil edilen, karşı tarafla ayrıca görüşülmemiş sözleşme hükmüdür. Bu nitelik, koşulun kaç kez kullanıldığına bağlıdır. - TBK m.301 – I. Teslim borcu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-301#f1): Tek tip olarak önceden hazırlanmış ve birçok sözleşmede kullanılmak üzere tasarlanmış sözleşme koşuludur. Diğer kira sözleşmelerinde kiracı aleyhine düzenleme yalnızca bu yolla yapılamaz; bireysel pazarlıkla yapılan düzenleme bu sınırın dışındadır. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel işlem koşulu / bireysel pazarlık ile yazılmış hüküm** (TBK m.23): Genel işlem koşulu niteliğindeki hüküm, bir tarafın birçok sözleşmede kullanmak üzere hazırladığı metindir. Taraflarca birlikte müzakere edilip yazılmış bireysel hüküm, bu maddenin doğrudan konusu değildir. Madde yalnız genel işlem koşullarına uygulanır; bireysel hükümlerde yorum genel yorum kurallarına göre yapılır. - **Sözleşme dışı hüküm / Genel işlem koşulu** (TBK m.25): Her türlü sözleşmede dürüstlük kuralı geçerlidir. Madde yalnız genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlere özgü denetim öğesini içerir. Genel işlem koşulu olmayan hükümler de MK m.2 uyarınca dürüstlük denetimine tabidir. - **Bireysel pazarlık / Genel işlem koşulu (diğer kiralar)** (TBK m.301): Taraflarca bireysel olarak müzakere edilerek kabul edilen düzenleme, kiracı aleyhine olsa da bu sınırlamaya tabi değildir. Önceden hazırlanmış ve birçok sözleşmede kullanılan form koşulda kiracı aleyhine düzenleme genel işlem koşulu sayılır. Genel işlem koşulu niteliğindeki kiracı aleyhine düzenleme yazılmamış sayılır; bireysel olarak kararlaştırılan düzenleme ise geçerli kalabilir. ## İlgili konular - Genel işlem koşulları, kapsamı ve sözleşmenin içeriği (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/genel-islem-kosullari-kapsami-ve-sozlesmenin-icerigi - Genel hükümler ve kiraya verenin borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/genel-hukumler-ve-kiraya-verenin-borclari ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/32 E., 2024/654 K., 11.12.2024 — ilgili: TBK m.20, TBK m.21, TBK m.23, TBK m.25, TBK m.24 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1267 E., 2023/427 K., 10.05.2023 — ilgili: TBK m.20, TBK m.23, TBK m.25, TBK m.24 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/873 E., 2023/424 K., 10.05.2023 — ilgili: TBK m.20, TBK m.23, TBK m.25, TBK m.24 ## İlgili terimler [Düzenleyen](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/duzenleyen) · [Yazılmamış sayılma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yazilmamis-sayilma) · [Teslim borcu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/teslim-borcu) · [Konut ve çatılı işyeri kirası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/konut-ve-catili-isyeri-kirasi) · [Dürüstlük kuralı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durustluk-kurali) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.